ધોરણ-7 [ગુજરાતી] 9. રત્નભોજન | std-7 [gujarati] 9. ratnabhojan

GSEB Std 7 Gujarati Chapter 9 Ratnabhojan Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 7 ગુજરાતી (પ્રથમ ભાષા) વિષયના પાઠ 9 "રત્નભોજન" (મનુભાઈ પંચોળી 'દર્શક') ના તમામ પ્રશ્નો (પ્રશ્ન ૧ થી ૧૦ ના સંપૂર્ણ સચોટ જવાબો), ચાલો યાદ કરીએના ઉત્તરો તેમજ એકમનો સારાંશ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.

std-7-gujarati-9-ratnabhojan-eclassguru

✦ એકમનો સારાંશ (Std 7 Gujarati Ch 9 Summary) ✦

પાઠ પરિચય અને જીવનસત્યનો બોધ :

"રત્નભોજન" એ સમર્થ નવલકથાકાર મનુભાઈ પંચોળી 'દર્શક' લિખિત સુપ્રસિદ્ધ ઐતિહાસિક નવલકથા 'દીપનિર્વાણ'માંથી લેવામાં આવેલો એક વિચારપ્રેરક અંશ છે. આ પાઠમાં ધન અને સુવર્ણના લોભમાં આક્રમણ કરનાર ગ્રીક યોદ્ધાઓને ભારતીય ઋષિ પરંપરાના મહર્ષિ ઐલ દ્વારા આપવામાં આવેલા અનોખા બોધપાઠનું આલેખન છે.

  • વિદ્યાપીઠનો ગુપ્ત ધનભંડાર : મહર્ષિ ઐલ શિષ્ય આનંદને મંદિરના ભૂગર્ભગૃહમાં લઈ જાય છે, જ્યાં શાસ્ત્રો અને પુસ્તકો સાથે રત્નો, સોનું અને ચાંદી સંગ્રહાયેલાં હતાં. મહર્ષિ જણાવે છે કે વિદ્યાલય ધન પર નહીં પણ સાધના અને તપ પર ઊભું થાય છે.
  • અનોખી ભોજન-પંક્તિ : મહાક્ષત્રપ મૈનેન્દ્ર અને તેના શક-સરદારોને આશ્રમમાં ભોજન માટે આમંત્રિત કરવામાં આવે છે. વિદ્યાર્થીઓ અને અન્ય અતિથિઓને કંસાર પીરસવામાં આવે છે, જ્યારે લૂંટારુ શક-સરદારોના થાળમાં સુવર્ણ, રજત અને રત્નો પીરસવામાં આવે છે.
  • મહર્ષિ ઐલનો બોધ : રત્નો કે સોનું ખાઈ શકાતું નથી તે સમજાતાં શક-સરદારો ક્ષોભ અનુભવે છે. મહર્ષિ તેમને સચોટ ઠપકો આપતાં કહે છે કે જો તમે પણ સામાન્ય અનાજ જ ખાઓ છો અને તમારા દેશમાં પણ પૂરતો વરસાદ પડે છે, તો બીજાના મુલકનો સર્વનાશ કરી લૂંટ શા માટે ચલાવો છો? ભગવાન તમારા જેવા ક્રૂર લોકોને ત્યાં વરસાદ વરસાવે છે તે તમારા માટે નહીં પણ તમારી અબોલ ગાયો માટે વરસાવે છે.
  • પરિવર્તન : મહર્ષિના આ સત્યવાણીથી ભરેલા પુણ્યપ્રકોપ સામે ગ્રીક યોદ્ધા મૈનેન્દ્રનું અભિમાન ગળી જાય છે અને તેને સાચી માનવતાનો સાક્ષાત્કાર થાય છે.

✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 7 Gujarati Chapter 9 Swadhyay Solution) ✦

૧. વાતચીત :

(૧) પુસ્તકાલય શી રીતે ઉપયોગી છે?
જવાબ : પુસ્તકાલયમાંથી આપણને વિવિધ વિષયોના ઉત્તમ પુસ્તકો, સંદર્ભગ્રંથો અને સાહિત્ય વાંચવા મળે છે, જેનાથી આપણું જ્ઞાન, શબ્દભંડોળ અને વિચારશક્તિ સમૃદ્ધ બને છે.

(૨) સારું જીવન જીવવા માટે ખરેખર શાની જરૂર છે?
જવાબ : સારું જીવન જીવવા માટે માત્ર ધન-સંપત્તિની નહીં, પરંતુ સંતોષ, પ્રામાણિકતા, સદ્વિચારો, સારા સંસ્કારો અને પરોપકારની સાચી જરૂર છે.

(૩) વરસાદ ન પડે તો શું થાય?
જવાબ : વરસાદ ન પડે તો દુષ્કાળ પડે, નદી-તળાવો સુકાઈ જાય, પીવાના પાણી અને અનાજની ભારે તંગી સર્જાય તથા પશુ-પંખીઓ અને મનુષ્યો ભૂખ-તરસથી તરફડીને મૃત્યુ પામે.

(૪) તમે ગૌશાળા જોઈ છે? ત્યાં કેવી વ્યવસ્થા હોય છે?
જવાબ : હા, મેં ગૌશાળા જોઈ છે. ત્યાં ગાયોના રહેવા માટે સ્વચ્છ છાપરાં, ઘાસચારો મૂકવા માટે ગમાણ, પીવાના પાણીની કૂંડીઓ અને બીમાર ગાયોની સારવાર માટે પશુચિકિત્સકની વ્યવસ્થા હોય છે.

(૫) વિદ્યાદાન એટલે શું?
જવાબ : વિદ્યાદાન એટલે અજ્ઞાન દૂર કરીને કોઈ જરૂરિયાતમંદ વ્યક્તિ કે બાળકને નિઃસ્વાર્થ ભાવે શિક્ષણ, સંસ્કાર અને જ્ઞાન આપવું. તે તમામ દાનોમાં શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.

(૬) પ્રકૃતિ આપણા જીવનમાં કઈ રીતે ઉપયોગી છે?
જવાબ : પ્રકૃતિ આપણને શ્વાસ લેવા શુદ્ધ હવા, પીવા માટે પાણી, આહાર માટે અન્ન-ફળો, ઔષધિઓ અને શીતળ છાયા આપે છે. પ્રકૃતિ વિના માનવજીવનનું અસ્તિત્વ શક્ય નથી.

૨. અહીં કેટલાંક વાક્યો આપ્યાં છે. આ વાક્યો કોણ બોલી શકે તે લખો:

૧. અરે, તમે આ ખીલાથી શું કરો છો? ➔ આનંદ

૨. આનંદ, આ પેટીઓ બહાર કાઢ. ➔ મહર્ષિ ઐલ

૩. કૃષ્ણા, આજે તારે બરાબર તૈયાર થવાનું છે. ➔ મહર્ષિ ઐલ

૪. મહર્ષિ ઐલ, આપને દંડવત્ પ્રણામ કરું છું. ➔ મૈનેન્દ્ર

૫. ગુરુજી, આપની આજ્ઞાનુસાર મેં ભોજનથાળ તૈયાર કર્યો છે. ➔ કૃષ્ણા

૩. મહર્ષિ ઐલે આવું કેમ કહ્યું હશે? સાચા વિકલ્પો સામે ખરાની (✓) નિશાની કરો:

૧. વિદ્યાલય મારા પર ઊભું કરવા માગું છું, ધન પર નહિ.
[   ] વિદ્યાલય બનાવવા બીજાના ધનની જરૂર છે.
[ ✓ ] વિદ્યાલય હું આપમેળે બનાવીશ.
[   ] વિદ્યાલય માટે દાનની જરૂર છે.

૨. નગરસભા એ જ અમારું ગૌરવ ને મૂડી છે.
[   ] નગરસભા હંમેશાં તેમની મદદ કરે છે.
[ ✓ ] નગરસભા તેમનું ભરણપોષણ કરે છે.
[   ] નગરસભાની મિલકતનો ઉપયોગ એ કરી શકે છે.

૪. વાર્તાનાં વાક્ય વાંચી અર્થ ધારો. ખોટા વિકલ્પ છેકી નવું વાક્ય બનાવી ખાતરી કરો:

ઉદાહરણ : અનુપમ : સુંદર / સર્વોત્તમ / રળિયામણું
વાર્તામાં : થોડીક અનુપમ મૂર્તિઓ પણ દેખાઈ.
મારું વાક્ય : તાજમહલ અનુપમ સ્થાપત્યકળાનો નમૂનો છે.

(૧) પૂર્વવત્ : પહેલાંની જેમ (ખોટા વિકલ્પ: પૂર્વ દિશામાં, પહેલેથી)
વાર્તામાં : પછવાડેની દીવાલમાંથી પૂર્વવત્ એક પથરો ખસેડી આનંદને પોલાણમાં બે પેટી બતાવી.
મારું વાક્ય : શાળાની પરીક્ષાઓ પૂર્ણ થતાં જ વર્ગખંડનું વાતાવરણ પૂર્વવત્ શાંત થઈ ગયું.

(૨) ફિક્કું : નિસ્તેજ (ખોટા વિકલ્પ: આછું, ફેરફાર વગરનું)
વાર્તામાં : મૈનેન્દ્રને લાગ્યું કે કૃષ્ણાની આજની શોભા આગળ રત્નો ફિક્કાં હતાં!
મારું વાક્ય : સૂર્યના તેજસ્વી પ્રકાશ સામે દીવાનો પ્રકાશ સાવ ફિક્કો લાગે છે.

(૩) પુનર્જીવન : નવું જીવન (ખોટા વિકલ્પ: નવો જન્મ, ફરી ફરી જીવવું)
વાર્તામાં : મૈનેન્દ્ર જાણે એ વેણે-વેણે ઘવાતો-પીડા પામતો ને વારે-વારે પુનર્જીવન પામવા મથતો હતો.
મારું વાક્ય : વરસાદના પ્રથમ ફોરાં પડતાં જ સૂકી ધરતીએ જાણે પુનર્જીવન મેળવ્યું.

૫. કૌંસમાંથી યોગ્ય શબ્દ મૂકી ખાલી જગ્યા પૂરો (સર્વનામ):

૧. ગીતાએ ભજન ગાયું, તેનો કંઠ ખૂબ સરસ છે. (તેનો, તેમાં, તેનું)

૨. નરસિંહ મહેતાનાં પ્રભાતિયાં આજેય ગવાય છે, તેમાં ગહન ચિંતન હોય છે. (તેમાં, તારામાં, શામાં)

૩. મારાં કપડાં કપિલભાઈએ સીવ્યાં છે, તેઓ સૂટ પણ સરસ સીવે છે. (તેઓ, તમે, અમે)

૪. તારા ખિસ્સામાં કાંઈ છે? મારે થોડાક રૂપિયા જોઈએ છે. (મારા, કોઈના, થોડાક)

૫. રહીમભાઈ બસમાં ઊંઘી જાય! તેઓ કંડક્ટર છે. (તું, હું, તેઓ)

૬. વિકાસ ક્રિકેટમાં સારું રમ્યો, તે કબડ્ડી પણ સરસ રમે છે. (તમે, તે, હું)

૬. નીચેના ફકરામાં રેખાંકિત પદોમાં યોગ્ય સર્વનામ મૂકી ફકરો ફરીથી લખો:

સુધારેલો ફકરો :
રાધા બહુ ડાહી દીકરી. તે સમયસર બધું કામ કરે. તેના પપ્પા રજામાં તેને ફરવા લઈ જાય. એક દિવસ તેણે કહ્યું, “પપ્પા, હું અને ભોલુભાઈ મેળામાં જઈએ?” તેમણે હા પાડી. તે ભોલુ સાથે મેળામાં ગઈ. તેને મેળામાં બહુ મજા આવી.

૭. લીટી દોરેલ શબ્દ જવાબ તરીકે મળે તે રીતે ચાર પ્રશ્નો બનાવો:

વાક્ય : પાંડવો વલ્કલ વેશે બાર વર્ષ વનમાં રહ્યાં.

૧. વલ્કલ વેશે બાર વર્ષ વનમાં કોણ રહ્યું? ➔ પાંડવો
૨. પાંડવો કેવા વેશે બાર વર્ષ વનમાં રહ્યાં? ➔ વલ્કલ વેશે
૩. પાંડવો વલ્કલ વેશે કેટલા વર્ષ વનમાં રહ્યાં? ➔ બાર વર્ષ
૪. પાંડવો વલ્કલ વેશે બાર વર્ષ ક્યાં રહ્યાં? ➔ વનમાં

૮. એક વાત બીજી કઈ રીતે કહી શકાય તે લખો (અર્થ બદલ્યા વિના):

ઉદાહરણ : તમે મોડા ન આવતા. / તમે સમયસર આવજો.

૧. હું વહેલાં જમતો નથી. ➔ હું મોડા જમું છું.

૨. આ ટામેટાં સસ્તાં નથી. ➔ આ ટામેટાં મોંઘાં છે.

૩. તેમને અશાંતિ ગમતી નથી. ➔ તેમને શાંતિ ગમે છે.

૪. વિનયને સંગીતમાં રસ છે. ➔ વિનયને સંગીતમાં રસ નથી, એવું નથી.

૫. મેં એને સમજાવ્યો હતો. ➔ મેં એને સમજાવ્યો નહોતો, એવું નથી.

૯. રેખાંકિત શબ્દની જગ્યાએ કૌંસમાંથી સમાનાર્થી શબ્દ મૂકી વાક્ય ફરીથી લખો:

(સમય, જૂના, ચાંદીના, સાથીદારો, જોડા, મશાલ)

૧. એમાં હતા સુવર્ણ અને રજતના ટુકડાઓ.
➔ એમાં હતા સુવર્ણ અને ચાંદીના ટુકડાઓ.

૨. પાદત્રાણ આવાસે મૂકીને જ આવ્યો હતો.
➔ જોડા આવાસે મૂકીને જ આવ્યો હતો.

૩. થોડી વારે કાકડો સળગાવી અંદર પેઠા.
➔ થોડી વારે મશાલ સળગાવી અંદર પેઠા.

૪. સાંજે સૌ આમંત્રિતોને આવવાની વેળા થઈ.
➔ સાંજે સૌ આમંત્રિતોને આવવાનો સમય થયો.

૫. યવનસામંત ને એના સાગરીતો બરાબર બનીઠનીને આવ્યા હતા.
➔ યવનસામંત ને એના સાથીદારો બરાબર બનીઠનીને આવ્યા હતા.

૧૦. પ્રશ્નોના જવાબ લખો:

૧. આનંદને ભૂગર્ભગૃહમાં શું જોવા મળ્યું?
જવાબ : આનંદને ભૂગર્ભગૃહમાં ચારે બાજુ પુસ્તકાલયની જેમ વ્યવસ્થિત ગોઠવેલી હસ્તપ્રતો (પોથીઓ), કેટલીક અદ્ભુત અનુપમ મૂર્તિઓ તથા ઝળહળતાં રત્નો અને સોના-ચાંદીના ટુકડાઓથી ભરેલી બે વજનદાર પેટીઓ જોવા મળી.

૨. આનંદને મહર્ષિએ બતાવેલી પેટીઓ વિશે લખો.
જવાબ : મહર્ષિએ દીવાલના પોલાણમાંથી બે ભારે પેટીઓ બહાર કઢાવી હતી. તેમાંથી એક પેટીમાં અનેકરંગી આભા ફેલાવતાં ઝળહળતાં કિંમતી રત્નો હતાં અને બીજી પેટીમાં સુવર્ણ (સોનું) તથા રજત (ચાંદી) ના ટુકડાઓ ભરેલા હતા.

૩. મહર્ષિએ શક સરદારોને શું પીરસ્યું? શા માટે?
જવાબ : મહર્ષિએ શક સરદારોના થાળમાં ભોજનને બદલે સોનું, ચાંદી અને રત્નો પીરસાવ્યાં; કારણ કે શક સરદારો ધન અને સંપત્તિના લોભમાં બીજા રાજ્યો લૂંટતા અને નિર્દોષ પ્રજા પર અત્યાચાર કરતા હતા, તેથી તેમને સબક શીખવવા માટે રત્નો પીરસ્યા હતા.

૪. મહર્ષિ ઐલે મૈનેન્દ્ર અને સાથીઓને સમજાવવા માટે કેવી યુક્તિ કરી હતી?
જવાબ : મહર્ષિએ શક સરદારોને ખાવા માટે રત્નો પીરસી પૂછ્યું કે શું તમે સોનું ખાઓ છો? જ્યારે સરદારોએ કહ્યું કે અમે તો અનાજ જ ખાઈએ છીએ, ત્યારે મહર્ષિએ સમજાવ્યું કે જો તમારે ત્યાં પણ વરસાદ અને અનાજ પાકે છે તો પછી બીજાના મુલક લૂંટવાનો લોભ શા માટે? ભગવાન તમારી ભૂમિ પર વરસાદ વરસાવે છે તે તમારા પાપીઓ માટે નહીં, પણ અબોલ ગાયો માટે વરસાવે છે. આ યુક્તિથી તેમણે સરદારોને ઝાંખા પાડી દીધા.

✦ ચાલો, યાદ કરીએ... (પ્રશ્નોત્તરી) ✦

• આ એકમની કઈ વાત તમને સૌથી વધુ ગમી?
જવાબ : મહર્ષિ ઐલે લૂંટારુ શક સરદારોને શસ્ત્રોથી લડવાને બદલે રત્નો પીરસીને જે અહિંસક રીતે જીવનનું મોટું સત્ય સમજાવ્યું તે વાત મને સૌથી વધુ ગમી.

• આ એકમનું કયું પાત્ર તમને યાદ રહી ગયું?
જવાબ : આ એકમમાંથી તેજસ્વી, નિઃસ્પૃહ અને તત્વજ્ઞાની એવા પૂજ્ય મહર્ષિ ઐલનું પ્રભાવશાળી પાત્ર મને કાયમ માટે યાદ રહી ગયું.

• કઈ પ્રવૃત્તિમાં પ્રશ્નો બનાવવાના હતા?
જવાબ : પ્રશ્ન ૭ માં "પાંડવો વલ્કલ વેશે બાર વર્ષ વનમાં રહ્યાં" વાક્ય પરથી લીટી દોરેલા શબ્દો ઉત્તર તરીકે મળે તેવા ચાર પ્રશ્નો બનાવવાની પ્રવૃત્તિ હતી.

• આ એકમ વાંચતાં તમને કેટલો સમય લાગ્યો હતો?
જવાબ : આ ગંભીર અને ઐતિહાસિક કથા શાંતિપૂર્વક વાંચીને સમજવામાં મને આશરે ૧૫ થી ૨૦ મિનિટનો સમય લાગ્યો હતો.

🎓 આ પાઠના વિડિયો લેક્ચર, MCQ ટેસ્ટ અને PDF નોંધો મેળવવા માંગો છો? EclassGuru.com પર ધોરણ 1 થી 10 ના સંપૂર્ણ ઓનલાઈન કોર્સ અને પુસ્તકો ઉપલબ્ધ છે.

Comments