GSEB Std 7 Gujarati Chapter 10 Gujaratna Garva Lokgayika Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 7 ગુજરાતી (પ્રથમ ભાષા) વિષયના પાઠ 10 "ગુજરાતનાં ગરવાં લોકગાયિકા" (પન્ના ત્રિવેદી) ના તમામ પ્રશ્નો (પ્રશ્ન ૧ થી ૧૩ ના સંપૂર્ણ સચોટ જવાબો), ચાલો યાદ કરીએના ઉત્તરો તેમજ એકમનો સારાંશ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ એકમનો સારાંશ (Std 7 Gujarati Ch 10 Summary) ✦
પાઠ પરિચય અને કોકિલકંઠી લોકગાયિકાનું જીવનચરિત્ર :
"ગુજરાતનાં ગરવાં લોકગાયિકા" એ લેખિકા પન્ના ત્રિવેદી દ્વારા આલેખાયેલો એક અત્યંત પ્રેરણાદાયી ચરિત્રનિબંધ છે. આ પાઠમાં ગુજરાતના ઘરે-ઘરે ગુંજતા લોકસંગીતના સુપ્રસિદ્ધ ગાયિકા પદ્મશ્રી દિવાળીબેન ભીલના સંઘર્ષમય જીવન, તેમની અજોડ કુદરતી ગાયકી અને તેમની સાદગીભરી જીવનશૈલીનું જીવંત ચિત્ર રજૂ કરવામાં આવ્યું છે.
- બાળપણ અને સંઘર્ષ : અમરેલીના દલખાણિયા ગામે જન્મેલા દિવાળીબેન પિતાની રેલવે નોકરીને કારણે જૂનાગઢ આવ્યા. માત્ર બે દિવસના લગ્નજીવનના કડવા ઘૂંટડા બાદ, તેમણે કોઈ પર બોજ બન્યા વિના બાલમંદિરમાં તેડાગર, હોસ્પિટલમાં નોકરી અને રસોઈ કામ કરીને પરિવારને ટેકો આપ્યો.
- કુદરતી પ્રતિભાની ખોજ : કોઈપણ શાસ્ત્રીય સંગીતની તાલીમ વગર, માતાના કંઠે ગવાતા ગીતો સાંભળીને તેઓ શીખ્યા હતા. નવરાત્રીમાં જૂનાગઢ આવેલા મહાન લોકગાયક હેમુ ગઢવીએ તેમના બુલંદ અને મધુર કંઠની તાકાત પારખી આકાશવાણીમાં પ્રથમવાર ગાવાની તક આપી.
- વિશ્વસ્તરે ખ્યાતિ અને સન્માન : દિલ્હી લોકસંગીત મહોત્સવમાં પ્રથમ વિજેતા બનીને તેમણે ગુજરાતનો ડંકો વગાડ્યો. ગુજરાતી ચલચિત્રોમાં પાર્શ્વગાયિકા તરીકે તેમણે 'પાપ તારું પરકાશ...' જેવા અમર ગીતો આપ્યા. ભારત સરકારે તેમને ચોથા સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન 'પદ્મશ્રી'થી નવાજ્યા.
- જીવનસંદેશ : આકાશ આંબ્યા પછી પણ દિવાળીબેને પોતાના પગ સદાય ધરતી પર રાખ્યા. તેઓ સાદગી, પરિશ્રમ અને નિખાલસતાની જીવંત મૂર્તિ બનીને આવનારી પેઢી માટે પ્રેરણાનું સદાબહાર ઝરણું બની રહ્યા.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 7 Gujarati Chapter 10 Swadhyay Solution) ✦
૧. વાતચીત :
(૧) તમે જાણતાં હો તેવાં ગાયિકા/ગાયકનાં નામ કહો.
જવાબ : હેમુ ગઢવી, દિવાળીબેન ભીલ, પ્રફુલ દવે, કીર્તિદાન ગઢવી, ઓસમાણ મીર, ગીતા રબારી અને કિંજલ દવે.
(૨) બાળ ગાયક કલાકારનાં નામ કહો.
જવાબ : આદિત્ય ગઢવી (બાળપણથી ગાયકીની શરૂઆત કરનાર), પંચમ શુક્લ અને સારેગામપા લિટલ ચેમ્પ્સના વિવિધ બાળ કલાકારો.
(૩) તમને ક્યાં ગાયિકા/ગાયક સાંભળવાં ગમે છે? કેમ?
જવાબ : મને દિવાળીબેન ભીલ અને હેમુ ગઢવી સાંભળવા ખૂબ ગમે છે; કારણ કે તેમના અવાજમાં અસલ કાઠિયાવાડની માટીની સોડમ, બુલંદ રણકો અને કુદરતી મીઠાશ છે.
(૪) તમે ક્યારેય જાહેરમાં ગીત ગાયું છે? ક્યારે? કયું?
જવાબ : હા, મેં શાળાના સ્વાતંત્ર્ય પર્વની ઉજવણી વખતે પ્રાર્થનાસભામાં 'મારે ટોડલે બેઠો રે મોર' લોકગીત જાહેરમાં ગાયું હતું.
(૫) ગીત-સંગીતને લગતા ટી.વી. પર આવતા કાર્યક્રમો જુઓ છો? કયા કયા?
જવાબ : હા, હું ટીવી પર આવતા 'ઇન્ડિયન આઇડલ', 'સારેગામપા' અને દૂરદર્શન પર પ્રસારિત થતા લોકડાયરાના કાર્યક્રમો જોઉં છું.
૨. પાઠના આધારે વાક્ય સામે “સાચું” કે “ખોટું” લખો તેમજ બે વાક્યો જાતે બનાવો:
૧. લગભગ નવેક વર્ષની ઉમરે દિવાળીબેન પિતા સાથે જૂનાગઢ આવ્યાં. ➔ સાચું
૨. દિવાળીબેને લોકસંગીતની શાસ્ત્રીય તાલીમ લીધી હતી. ➔ ખોટું
૩. વીસેક વર્ષની ઉમરે બાલમંદિરમાં તેડાગર રૂપે કામ સ્વીકાર્યું. ➔ ખોટું (બાલમંદિર પછી વીસ વર્ષે હોસ્પિટલમાં જોડાયાં હતાં)
૪. હેમુભાઈએ દિવાળીબેનના કંઠની તાકાત પારખી. ➔ સાચું
૫. દિવાળીબેન લોકસંગીત મહોત્સવ-દિલ્હીમાં પ્રથમ વિજેતા બન્યાં. ➔ સાચું
૬. અવિનાશ વ્યાસે ગુજરાતી ચલચિત્રોમાં 'પાર્શ્વગાયિકા' તરીકે આમંત્રણ આપ્યું. ➔ ખોટું (કલ્યાણજીભાઈએ આમંત્રણ આપ્યું હતું)
૭. દિવાળીબેનને ભારત સરકાર તરફથી 'પદ્મશ્રી' એવોર્ડ મળ્યો હતો. ➔ સાચું
૮. દિવાળીબેનનું અવસાન અમદાવાદ શહેરમાં થયું હતું. ➔ ખોટું
૩. આપેલી વિગતોને આધારે પ્રશ્નોના જવાબ લખો (કલા-ઉત્સવ જાહેરાત):
૧. ક્લસ્ટર કક્ષાએ શેનું આયોજન થવાનું છે?
જવાબ : ક્લસ્ટર કક્ષાએ ધોરણ ૬ થી ૮ ના વિદ્યાર્થીઓ માટે 'કલા-ઉત્સવ'નું આયોજન થવાનું છે.
૨. આ ઉત્સવમાં સ્પર્ધક કઈ કઈ સ્પર્ધાઓમાં ભાગ લઈ શકશે?
જવાબ : સ્પર્ધક ચિત્રસ્પર્ધા, બાળકવિ સ્પર્ધા અને સંગીત સ્પર્ધા (ગાયન અને વાદન) માં ભાગ લઈ શકશે.
૩. કઈ સ્પર્ધામાં પોતાની પ્રસ્તુતિ 5 મિનિટમાં પૂર્ણ કરવાની રહેશે?
જવાબ : સંગીત સ્પર્ધા (ગાયન અને વાદન) માં પોતાની પ્રસ્તુતિ ૫ મિનિટમાં પૂર્ણ કરવાની રહેશે.
૪. એક વિદ્યાર્થીને 200 રૂપિયા ઈનામ મળે છે. તેણે કયો ક્રમ મેળવ્યો હશે?
જવાબ : તેણે દ્વિતીય ક્રમ મેળવ્યો હશે.
૫. એક વિદ્યાર્થી ધોરણ 5માં અભ્યાસ કરે છે. શું તે ભાગ લઈ શકશે? કેમ?
જવાબ : ના, તે ભાગ લઈ શકશે નહીં; કારણ કે આ સ્પર્ધા માત્ર ધોરણ ૬ થી ૮ ના વિદ્યાર્થીઓ માટે જ આયોજિત છે.
૬. કઈ સ્પર્ધાનો સમય સૌથી વધુ છે?
જવાબ : ચિત્રસ્પર્ધાનો સમય સૌથી વધુ (૨ કલાક) છે.
૭. સૌથી ઓછું ઈનામ કયા ક્રમાંક માટે કેટલું છે?
જવાબ : સૌથી ઓછું ઇનામ તૃતીય ક્રમાંક માટે ૧૦૦ રૂપિયા છે.
૪. આપેલા શબ્દ પરથી બીજા ત્રણ ત્રણ શબ્દો બનાવો:
ઉદાહરણ : કામણગારું : કામ, ગામ, કાણ
• કલાપારખુ : કલા, પારખ, લાખ
• અસાધારણ : સાધારણ, ધારણ, રણ
૫. (અ) આપેલા શબ્દોનું ઉચ્ચારણ કરો અને તેના અર્થ શોધીને લખો:
૧. હસ્તપ્રક્ષાલન : હાથ ધોવાની ક્રિયા
૨. કર્તવ્યપાલન : પોતાની ફરજનું યોગ્ય પાલન કરવું તે
૩. આર્દ્રતા : ભીનાશ, દયા અથવા નમ્રતાની લાગણી
૪. રુધિરાભિસરણ : શરીરમાં લોહીનું પરિભ્રમણ થવું તે
૫. આકાશકુસુમવત્ : આકાશના ફૂલ જેવું અપ્રાપ્ય કે અશક્ય બાબત
૬. સાનંદાશ્ચર્ય : આનંદ સાથેનું આશ્ચર્ય
૭. દેદીપ્યમાન : અત્યંત પ્રકાશિત, ઝળહળતું
૮. અર્થોપાર્જન : પૈસા કે આજીવિકા કમાવી તે
૯. પ્રોષિતભર્તૃકા : જેનો પતિ પરદેશ ગયો હોય તેવી સ્ત્રી
૬. આપેલા ફકરામાંની ભૂલો શોધો, સુધારો અને ફકરો ફરીથી લખો:
રોજ સાંજે બંસરીના ઓટલે એની બહેનપણીઓની ટોળી જમતી. બંસરીનાં દાદીમા સૌને અલકમલકની વાતો કહેતાં. બધાંને બહુ મજા પડતી. આજે પણ ટોળી જામી હતી. ત્યાં બંસરીની બહેનપણીએ આવતાંવેંત વધાઈ આપી : “દાદીમા, દાદીમા! તમને ખબર છે, આજે બંસરીને ઈનામમાં ચોપડી મળી!”
૭. ઉદાહરણ મુજબ જુદી જુદી રીતે કલાત્મક અક્ષરાંકન કરો:
૮. છાપામાં પ્રકાશિત થતા સમાચારની હેડલાઈન - નવી ચાર હેડલાઈન લખો:
૨. સૌરાષ્ટ્રના જળાશયોમાં નવા નીરની આવક : ખેડૂતોમાં હર્ષોલ્લાસ.
૩. ગુજરાત બોર્ડનું ધોરણ ૧૦ નું પરિણામ ૮૨ ટકા જાહેર.
૪. ગિરનારની લીલી પરિક્રમા માટે લાખો શ્રદ્ધાળુઓ જૂનાગઢ પહોંચ્યા.
૯. આપેલાં વાક્યો વાંચો અને સમજો (વિશેષણ અને ક્રિયાવિશેષણનો ભેદ):
૧. પાર્થે સુંદર ગીત ગાયું. / પાર્થે ગીત સુંદર ગાયું.
૨. એણે મજબૂત ઘર બનાવ્યું. / એણે ઘર મજબૂત બનાવ્યું.
૩. વિનોદે સરસ વાર્તા લખી. / વિનોદે વાર્તા સરસ લખી.
૪. તે સરસ વાક્ય બોલ્યો. / તે વાક્ય સરસ બોલ્યો.
૧૦. ક્રિયાવિશેષણની સમજ અને મહાવરો:
(૧) સમજ : પ્રથમ વાક્યમાં 'સુંદર' શબ્દ નામ (ગીત) ની વિશેષતા દર્શાવે છે એટલે તે વિશેષણ છે. જ્યારે બીજા વાક્યમાં 'સુંદર' શબ્દ ક્રિયાપદ (ગાવું) ની રીત દર્શાવે છે એટલે તે ક્રિયાવિશેષણ છે.
(૨) ક્રિયાવિશેષણ શોધી બીજાં વાક્યો બનાવો :
૧. મેના ખૂબ ધીમેથી બોલે છે. ➔ ક્રિયાવિશેષણ : ધીમેથી | વાક્ય : દાદાજી લાકડીના ટેકે ધીમેથી ચાલે છે.
૨. કૃષ્ણે ઝડપથી ચાલવા માંડ્યું. ➔ ક્રિયાવિશેષણ : ઝડપથી | વાક્ય : ટ્રેન પકડવા રમેશ ઝડપથી દોડ્યો.
૩. આજે પણ એને ઘણું મોડું થયું. ➔ ક્રિયાવિશેષણ : મોડું | વાક્ય : વરસાદના કારણે બસ આજે મોડી આવી.
૪. શું થાય છે તે જોવા એણે નજર ઝીણી કરી. ➔ ક્રિયાવિશેષણ : ઝીણી | વાક્ય : સોયમાં દોરો પરોવવા તેણે આંખો ઝીણી કરી.
૫. મારો ઘોડો ધમધમ ચાલે છે. ➔ ક્રિયાવિશેષણ : ધમધમ | વાક્ય : હાથી જંગલમાં ધમધમ ચાલતો હતો.
૬. તોફાની આખલો પણ ત્યાં ધીમો પડ્યો. ➔ ક્રિયાવિશેષણ : ધીમો | વાક્ય : ચઢાણ આવતાં સાઇકલનો વેગ ધીમો પડ્યો.
(૩) ખાલી જગ્યા પૂરો :
પવન સૂસવાટાભેર / મંદ મંદ વાતો હતો.
૧૧. પ્રશ્નોના જવાબ લખો:
૧. બાળપણથી જ દિવાળીબેન સમજદાર હતાં એમ શાના આધારે કહી શકાય?
જવાબ : માત્ર બે દિવસના લગ્નજીવનના અંત પછી તેઓ નિરાશ થઈને બેસી ન રહ્યા. પિતાની આર્થિક સ્થિતિ નબળી હોવાથી પોતે કુટુંબ પર બોજ ન બને તે માટે તેમણે બાલમંદિરમાં તેડાગર, હોસ્પિટલમાં નોકરી અને રસોઈ કામ કરીને પરિવારને મદદ કરી, આ પરથી કહી શકાય કે તેઓ બાળપણથી જ ખૂબ સમજદાર હતાં.
૨. દિવાળીબેન લોકગાયિકા બન્યાં એમાં તેમની માતાનું શું યોગદાન હતું?
જવાબ : તેમના માતા મોંઘીબેન ઘરકામ કરતાં કરતાં સતત દેશી લોકગીતો ગાતાં રહેતાં. નાનકડી દિવાળી પોતાની માતાના આ ગીતો એકાગ્રતાથી સાંભળતી અને ઝીલતી, જેનાથી તેમનામાં લોકસંગીતના મૂળિયાં રોપાયા.
૩. દિવાળીબેનનો અવાજ ગુજરાતના ઘેર ઘેર શી રીતે ગુંજતો થયો?
જવાબ : આકાશવાણી રાજકોટ દ્વારા તેમના કંઠે 'ફૂલ ઉતર્યાં ફૂલવાડીએ રે લોલ' લોકગીતનું સફળ રેકોર્ડિંગ થયું અને રેડિયો પર પ્રસારિત થતાં જ તેમનો મધુર અવાજ સમગ્ર ગુજરાતના ઘેર-ઘેર ગુંજતો થઈ ગયો.
૪. દિવાળીબેનને કોણે કોણે શી રીતે મદદ કરી?
જવાબ : હેમુ ગઢવીએ તેમના કંઠની તાકાત પારખી આકાશવાણીમાં તક આપી, રતુભાઈ અદાણીએ દિલ્હી લોકસંગીત મહોત્સવમાં મોકલ્યા, સંગીતકાર કલ્યાણજીભાઈએ ચલચિત્રોમાં પાર્શ્વગાયિકા તરીકે આમંત્રણ આપ્યું અને અવિનાશ વ્યાસે 'જેસલ તોરલ' ફિલ્મમાં તક આપીને મદદ કરી.
૫. 'દિવાળીબેન શ્રેષ્ઠ ગાયિકા હતાં.'- આવું ક્યા આધારે કહી શકાય?
જવાબ : કોઈપણ શાસ્ત્રીય તાલીમ વિના તેમને સેંકડો ગીતો મુખપાઠ હતાં. તેમણે દેશ-વિદેશમાં ગુજરાતી લોકસંગીતનો ડંકો વગાડ્યો અને તેમનો બુલંદ તથા નૈસર્ગિક કંઠ એટલો અજોડ હતો કે કોઈ તેની નકલ ન કરી શક્યું. આ આધારે તેઓ શ્રેષ્ઠ ગાયિકા હતાં તેમ કહી શકાય.
૧૨. પાઠના આધારે “હું દિવાળીબેન” વિષય ઉપર આઠ-દસ વાક્યો લખો:
"હું દિવાળીબેન ભીલ છું. મારો જન્મ અમરેલીના દલખાણિયા ગામે થયો હતો અને મારું આખું જીવન ગિરનારની ગોદમાં જૂનાગઢમાં વીત્યું. મેં સંગીતની કોઈ ઔપચારિક શાળામાં તાલીમ લીધી નથી, પણ મારી માતા પાસેથી લોકગીતોના સંસ્કાર મેળવ્યા હતા. જીવનમાં સંઘર્ષો આવ્યા છતાં મેં સ્વાભિમાનથી મહેનત કરી. હેમુ ગઢવી જેવા કલાપારખુએ મારા કંઠને ઓળખી આકાશવાણી સુધી પહોંચાડ્યો. મેં 'મારે ટોડલે બેઠો રે મોર' અને 'પાપ તારું પરકાશ...' જેવા ગીતો ગાઈને ગુજરાતી પ્રજાના હૃદયમાં સ્થાન મેળવ્યું. મને ભારત સરકારે 'પદ્મશ્રી' પુરસ્કારથી નવાજી. આટલી સફળતા છતાં મેં જીવનભર સાદગી અને વિવેક ક્યારેય છોડ્યા નથી."
૧૩. ગુજરાતના કોઈ પણ બે ગાયકો વિશે માહિતી મેળવો અને લખો:
• ૧. હેમુ ગઢવી : હેમુ ગઢવી સૌરાષ્ટ્રના સમર્થ લોકગાયક અને કલાકાર હતા. તેમણે આકાશવાણી રાજકોટના માધ્યમથી ગુજરાતના ખૂણે-ખૂણેથી વિસરાતા લોકગીતો અને ભજનોને એકત્ર કરી પુનર્જીવિત કર્યા. તેમના કંઠે ગવાયેલા 'શિવતાંડવ' અને લોકગીતો આજે પણ અમર છે.
• ૨. પ્રફુલ દવે : પ્રફુલ દવે ગુજરાતના અત્યંત લોકપ્રિય પાર્શ્વગાયક છે. તેમણે અસંખ્ય ગુજરાતી ફિલ્મોમાં ભાવવાહી ગીતો અને ગરબા ગાયા છે. 'મણિયારો તે હાલુ હાલુ' અને લગ્નગીતોમાં તેમનો રણકદાર અવાજ ગુજરાતભરમાં ખૂબ જાણીતો છે.
✦ ચાલો, યાદ કરીએ... (પ્રશ્નોત્તરી) ✦
• આ એકમની કઈ વાત તમને ગમી?
જવાબ : દિવાળીબેન ભીલ આટલી મોટી વિશ્વપ્રસિદ્ધિ અને 'પદ્મશ્રી' મેળવ્યા પછી પણ આજીવન સાદગી અને નમ્રતા સાથે જીવ્યા તે વાત મને સૌથી વધુ ગમી.
• દિવાળીબેનને લગતો કયો પ્રસંગ તમને યાદ છે? કહો.
જવાબ : નવરાત્રીની મધરાતે જૂનાગઢના વણઝારી ચોકમાં હેમુ ગઢવીએ દિવાળીબેનનો મધુર કંઠ સાંભળ્યો અને 'ફેરો ફોગટ નથી ગયો' કહી તેમને આકાશવાણી માટે પસંદ કર્યા તે પ્રસંગ મને યાદ છે.
• આ એકમની તમને ગમતી પ્રવૃત્તિ કઈ હતી? ક્રમ લખો.
જવાબ : પ્રશ્ન ૧૦ માં વિશેષણ અને ક્રિયાવિશેષણ વચ્ચેનો ભેદ પારખીને નવા વાક્યો બનાવવાની પ્રવૃત્તિ મને ખૂબ ગમી.
• પ્રવૃત્તિ : 8માં તમે કેવી કેવી હેડલાઈન બનાવી હતી? વર્ગમાં કોણે સૌથી સરસ હેડલાઈન બનાવી હતી?
જવાબ : મેં ગિરનાર પરિક્રમા અને મેટ્રો ટ્રેનના લોકાર્પણ અંગેની હેડલાઈન બનાવી હતી. અમારા વર્ગમાં મિત્ર દર્શને સૌથી આકર્ષક હેડલાઈન બનાવી હતી.
• તમે કયા ગાયકો વિશે માહિતી મેળવી હતી? આ માહિતી મેળવવા તમે શું કર્યું હતું?
જવાબ : મેં હેમુ ગઢવી અને પ્રફુલ દવે વિશે માહિતી મેળવી હતી. તે માટે મેં શાળાના પુસ્તકાલયના પુસ્તકો અને ઈન્ટરનેટનો સહારો લીધો હતો.
Post a Comment