GSEB Std 8 Gujarati Chapter 9 Majano Khajano Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 8 ગુજરાતી (પ્રથમ ભાષા) વિષયના પાઠ 9 "મજાનો ખજાનો" (કીર્તિદા બ્રહ્મભટ્ટ) ના સંપૂર્ણ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (પ્રશ્ન ૧ થી ૧૦ ના સચોટ જવાબો), પાઠમાં આવતી વિવિધ કહેવતોનો અર્થ તેમજ એકમનો સારાંશ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ એકમનો સારાંશ (Std 8 Gujarati Ch 9 Summary) ✦
પાઠ પરિચય અને કહેવતોનો વૈભવ :
"મજાનો ખજાનો" એ જાણીતાં બાળસાહિત્યકાર કીર્તિદા બ્રહ્મભટ્ટ દ્વારા રચિત એક સુંદર અને બોધપ્રદ વાર્તા છે. આ વાર્તામાં રોજિંદા પ્રસંગો અને બાળપ્રવૃત્તિઓના માધ્યમથી ગુજરાતી ભાષામાં લોકજીભે વહેતી કહેવતો અને રૂઢિપ્રયોગોની સમૃદ્ધિનું સુંદર દર્શન કરાવવામાં આવ્યું છે.
- અનુપનું ધગશભર્યું કાર્ય : નાનો અનુપ પોતાની સાઇકલની ચેઇન જાતે ચડાવી લે છે, ત્યારે દાદાજી અને દાદીમા તેને "વડ તેવા ટેટા અને બાપ તેવા બેટા" તથા "મોરનાં ઈંડાં ચીતરવાં ન પડે" જેવી કહેવતોથી બિરદાવે છે.
- સોહમની ઉતાવળ અને ભૂલ : મોટો ભાઈ સોહમ શાળાનો વિજ્ઞાન પ્રોજેક્ટ છેલ્લી ઘડીએ પૂરો કરવા જતાં ઉતાવળમાં બધા ગ્રહો આડાઅવળા ચોંટાડી દે છે. દાદાજી તેને "ઉતાવળે આંબા ન પાકે" અને "ધીરજનાં ફળ મીઠાં" સમજાવી શાંતિથી કાર્ય કરવાની પ્રેરણા આપે છે.
- સહકારની શક્તિ : સોહમના મિત્રો કરણ, રૂપમ અને રાગિણી આવીને સાથે મળીને સુંદર પ્રોજેક્ટ પૂરો કરે છે. ત્યારે "ઝાઝા હાથ રળિયામણા", "ઝાઝી કીડીઓ સાપને તાણે" અને "મન હોય તો માળવે જવાય" કહેવતો ચરિતાર્થ થાય છે.
- કહેવત એટલે શું? : દાદાજી બાળકોને સમજાવે છે કે કહેવત એટલે લોકજીભે વ્યાવહારિક અનુભવના આધારે પરાપૂર્વથી બોલાતો આવતો શબ્દસમૂહ, જે થોડા શબ્દોમાં ગહન અને ઊંડી વાત રજૂ કરે છે.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 8 Gujarati Chapter 9 Swadhyay Solution) ✦
૧. વાતચીત :
(૧) તમારા ઘરમાં તમને કોણ કોણ વાર્તા કહે છે?
જવાબ : મારા ઘરમાં મારાં દાદા-દાદી અને ક્યારેક મમ્મી મને રાત્રે સૂતી વખતે પ્રેરણાદાયી અને રમુજી વાર્તાઓ કહે છે.
(૨) આ ઘટનામાં તમને શું ગમ્યું? કેમ?
જવાબ : મને સોહમના મિત્રોએ ભેગા મળીને સોહમનો બગડેલો પ્રોજેક્ટ પૂરો કરવામાં મદદ કરી તે એકતા અને સહકારની ભાવના ખૂબ ગમી.
(૩) આમાંથી કઈ કહેવત તમે પહેલાં સાંભળી હતી? ક્યાં?
જવાબ : મેં "ઝાઝા હાથ રળિયામણા" અને "ધીરજનાં ફળ મીઠાં" કહેવતો અગાઉ શાળામાં શિક્ષક અને ઘરમાં વડીલો પાસેથી સાંભળી હતી.
(૪) તમારા ઘરમાં આવી કહેવત કોઈ બોલે છે? કોણ?
જવાબ : હા, મારા ઘરમાં મારાં દાદીમા રોજિંદા કામકાજ અને વાતચીત દરમિયાન આવી સુંદર કહેવતો વારંવાર બોલે છે.
(૫) તમે ક્યારેય કોઈ કહેવતનો ઉપયોગ કર્યો છે? ક્યાં?
જવાબ : હા, શાળામાં સમૂહસફાઈ કરતી વખતે બધા મિત્રો ઝડપથી કામ કરતા હતા ત્યારે મેં "ઝાઝા હાથ રળિયામણા" કહેવતનો ઉપયોગ કર્યો હતો.
(૬) પક્ષીને લગતી કોઈ પણ બે કહેવત બોલો.
જવાબ :
(૧) મોરનાં ઈંડાં ચીતરવાં ન પડે.
(૨) કાગડા બધે કાળા જ હોય.
૨. આપેલા વાક્યમાં નજીકનો અર્થ નીચેનામાંથી કયો છે એ જણાવો:
૧. જોસેફ એના પપ્પા જેવો જ સંગીતકાર નીકળ્યો એવું બધાંને કહેતાં સાંભળ્યાં છે.
(અ) ઝાઝા હાથ રળિયામણા
(બ) ધીરજનાં ફળ મીઠાં
(ક) મોરનાં ઈંડાં ચીતરવાં ન પડે
જવાબ : (ક) મોરનાં ઈંડાં ચીતરવાં ન પડે
૨. “પારકી આશ સદા નિરાશ”
(અ) પારકી આશા રાખીએ તો જ કામ થાય
(બ) બીજા પર નિર્ભર રહીએ તો ઉદાસ જ થવું પડે
(ક) પારકા લોકો જ સદા સાથ આપે છે.
જવાબ : (બ) બીજા પર નિર્ભર રહીએ તો ઉદાસ જ થવું પડે
૩. “બોલે તેનાં બોર વેચાય” આપેલી કહેવતનો વિરોધી અર્થ દર્શાવતી કહેવત કઈ છે?
(અ) ઝાઝી કીડીઓ સાપને તાણે
(બ) ન બોલ્યામાં નવ ગુણ
(ક) માગ્યા વગર તો મા પણ ન આપે
જવાબ : (બ) ન બોલ્યામાં નવ ગુણ
૩. આપેલા શબ્દનો અર્થ ધારો અને ઉદાહરણ મુજબ સાચા વાક્ય સામે ખરાની (✓) નિશાની કરો અને અર્થ ધારી વાક્ય બનાવો:
૧. નિરીક્ષણ : (દેખરેખ, સાર-સંભાળ, અવલોકન, તપાસવું)
અર્થ : અવલોકન
[ ✓ ] ઈકબાલ વર્ગમાં જઈ નિરીક્ષણ કર્યું તો ખબર પડી કે એક પુસ્તક ઓછું હતું.
[ ] ઉષાબહેન ઉત્તરવહીનું નિરીક્ષણ કરી ગુણ મૂક્યા.
વાક્ય : વિજ્ઞાનના પ્રયોગ દરમિયાન શિક્ષકે પ્રત્યેક પ્રક્રિયાનું ઝીણવટભર્યું નિરીક્ષણ કર્યું.
૨. લાય : (ચટપટી ભરી ઉતાવળ, ગરમાગરમ, આકરું, ઉચાટ)
અર્થ : ચટપટી ભરી ઉતાવળ / તાલાવેલી
[ ✓ ] એણે ફિલ્મ જોવાની લાયમાં સરખું ખાધું જ નહીં.
[ ] મામાના ઘેર જવાની લાયમાં તે રિસાઈ ગયો.
વાક્ય : વહેલા ઘરે પહોંચવાની લાયમાં તેણે પોતાનું પુસ્તક શાળામાં જ ભૂલી દીધું.
૩. ઊજળું : (ચોખ્ખું, રમણીય, અનોખું, આખેઆખું)
અર્થ : ચોખ્ખું / ઉજ્જવળ
[ ✓ ] દૂધ જેવું ધોળું અને ઊજળું વસ્ત્ર પહેરીને પૂજારી આવ્યા.
[ ] કાળા વાદળોથી આકાશ ઊજળું દેખાતું હતું.
વાક્ય : સારા સંસ્કારો અને પરિશ્રમથી બાળકે પોતાના કુળનું નામ ઊજળું કર્યું.
૪. ‘એટલામાં એનો મોટો ભાઈ સોહમ આવ્યો... તેણે ગ્રહો આડાઅવળા લગાવી દીધા.’ સુધી પાઠ વાંચો અને સાચું કે ખોટું લખો:
૧. શિક્ષકે આઠ દિવસ પહેલાં પૃથ્વી વિશે ચાર્ટ તૈયાર કરવા આપ્યો હતો. ➔ ખોટું (ચાર દિવસ પહેલાં અંતરિક્ષ વિશે આપ્યો હતો)
૨. દાદાએ સલાહ આપી કે આગ લાગે ત્યારે કૂવો ખોદવા ન બેસાય. ➔ સાચું
૩. ગ્રહોની ભ્રમણ કક્ષા એ ચાર્ટ પર પહેલાં જ દોરી દીધી હતી. ➔ ખોટું (દોરવાની રહી ગઈ હતી)
૪. સોહમના મિત્રો અડધા કલાકમાં આવવાના હતા. ➔ સાચું
૫. સોહમના હાથમાં એક જ રંગના કાગળ હતા. ➔ ખોટું (જુદા જુદા રંગના કાગળ હતા)
૫. પાઠને આધારે જોડકાં જોડો:
| (અ) | (બ) |
|---|---|
| અનુપની તમામ પ્રવૃત્તિ | દાદા જોતા હતા |
| મોરનાં ઈંડાં ચીતરવાં ન પડે | દાદી બોલ્યાં |
| આખો પ્રૉજેક્ટ નકામો ગયો | ચાર્ટ પર બધા જ ગ્રહો આડાઅવળા લગાવ્યા હતા |
| રામુને | બધાં માટે આઈસક્રીમ લાવવા કહ્યું |
| દાદાએ દાદીને કહ્યું કે... | વડ તેવા ટેટા ને બાપ તેવા બેટા |
| હૈયું બાળવા કરતાં હાથ બાળવા સારા | બીજાને કામ સોંપવા કરતાં આપણે જાતે કરી લેવું |
| ઊજળું એટલું બધું | દૂધ નહીં |
૬. ખોટા વિકલ્પ છેકી સાચું વાક્ય બનાવો:
૧. નાનકડા અનુપની સાઈકલની ચેઈન ઊતરી ગઈ.
૨. મોટાભાઈની સાઈકલની ચેઈનનું બરાબર નિરીક્ષણ કર્યું.
૩. સોહમને નિરાશ બેઠેલો જોઈને દાદા બોલ્યા.
૪. જિયાના પપ્પા ખેતી કરીને ઘર ચલાવતા.
૫. પોતાની ઈચ્છા અનુસાર દીકરીનું પરિણામ જોઈ પિતાએ રાજીપો વ્યક્ત કર્યો.
૭. આ પાઠમાં આપેલી કહેવત સિવાયની કહેવત લખો અને એનો અર્થ લખો:
• કહેવત ૧ : "અધૂરો ઘડો છલકાય ઘણો"
અર્થ : અલ્પ જ્ઞાન કે ગુણ ધરાવનાર વ્યક્તિ પોતાનું વધુ પડતું પ્રદર્શન કે ડોળ કરે છે.
• કહેવત ૨ : "પાણી પહેલાં પાળ બાંધવી"
અર્થ : મુશ્કેલી કે આફત આવે તે પહેલાં જ સાવચેતીના પગલાં લઈ લેવા.
૮. કારણ આપો:
૧. સોહમનો પ્રૉજેક્ટ નકામો થઈ ગયો, કારણ કે...
જવાબ : તેણે ઉતાવળમાં ગ્રહોની ભ્રમણકક્ષા દોર્યા વગર જ બધા ગ્રહો ખોટી જગ્યાએ અને આડાઅવળા ચોંટાડી દીધા હતા.
૨. સોહમ અકળાઈ ગયો, કારણ કે...
જવાબ : તેને અડધા કલાકમાં પ્રોજેક્ટ પૂરો કરવાનો હતો, ભૂલો સુધારવામાં આખો પ્રોજેક્ટ ફરીથી નવેસરથી બનાવવો પડે તેમ હતો અને તેના મિત્રો પણ રમવા આવવાના હતા.
૩. સોહમ લમણે હાથ દઈને બેસી ગયો, કારણ કે...
જવાબ : હજુ તો ઉપગ્રહો, તારા અને આકાશગંગા દોરવાનું ઘણું કામ બાકી હતું અને આટલા ઓછા સમયમાં આટલું બધું કામ એકલા હાથે કેમ પૂરું થશે તેની ચિંતા તેને સતાવતી હતી.
૯. પ્રશ્નોના જવાબ લખો:
૧. તમે શાળામાં કેવા કેવા પ્રકારના પ્રૉજેક્ટ કરો છો?
જવાબ : અમે શાળામાં વિજ્ઞાન મોડેલ, પર્યાવરણ ચાર્ટ, સૌરમંડળ પ્રોજેક્ટ, ઐતિહાસિક સ્મારકોના ચિત્રો અને માટીકામ જેવા વિવિધ સર્જનાત્મક પ્રોજેક્ટ્સ કરીએ છીએ.
૨. તમને પ્રૉજેક્ટ કરવામાં કોણ કોણ મદદ કરે છે?
જવાબ : અમને પ્રોજેક્ટ બનાવવામાં શાળાના વિષય શિક્ષકો, માતાપિતા, મોટાભાઈ-બહેન અને અમારા સહપાઠી મિત્રો મદદ કરે છે.
૩. સોહમની જેમ તમે ક્યારેય અકળાઈ ગયા છો? કેમ?
જવાબ : હા, એકવાર ચિત્રકામની સ્પર્ધામાં છેલ્લી પાંચ મિનિટ બાકી હતી અને મારા ચિત્ર પર ભૂલથી પાણી ઢોળાઈ ગયું ત્યારે હું ખૂબ જ અકળાઈ ગયો હતો.
૪. કહેવતનો ઉપયોગ તમે ક્યારે ક્યારે કરો છો? કેમ?
જવાબ : જ્યારે કોઈ વાત ટૂંકમાં, સચોટ રીતે અને ચોટદાર અસર સાથે સમજાવવી હોય ત્યારે વાતચીતમાં કે નિબંધલેખનમાં હું કહેવતોનો ઉપયોગ કરું છું.
૫. “ઝાઝી કીડીઓ સાપને તાણે” એ કહેવત સમજાવો.
જવાબ : સામાન્ય રીતે નાની કીડી સાપ સામે કંઈ નથી, પરંતુ જ્યારે અસંખ્ય કીડીઓ એકસંપ થઈને એકસાથે હુમલો કરે ત્યારે તે મહાકાય સાપને પણ ખેંચીને હરાવી શકે છે. આ કહેવત સંપ અને સંગઠનની મહાન શક્તિ દર્શાવે છે.
૧૦. ચર્ચા કરો / લખો અને રજૂ કરો (જૂથચર્ચા):
૧. કોઈપણ કામમાં દાદાની મદદની જરૂર પડે જ :
જવાબ : દાદાજી પાસે જીવનનો બહોળો અનુભવ અને વ્યવહારુ જ્ઞાન હોય છે. મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં ધીરજ કેવી રીતે રાખવી અને સાચો માર્ગ કયો છે તે દાદાજીના માર્ગદર્શનથી સહેલાઈથી શીખી શકાય છે.
૨. દાદા જોડે વાર્તાઓનો મોટો ખજાનો હોય છે :
જવાબ : વડીલો પોતાના બાળપણના સંસ્મરણો, પૌરાણિક કથાઓ, અકબર-બીરબલ અને પંચતંત્રની બોધકથાઓનો અખૂટ ભંડાર ધરાવે છે, જે સાંભળવાથી આપણું મનોરંજન થાય છે અને સંસ્કારો મળે છે.
૩. કહેવત એ થોડામાં ઘણું કહી દેતી હોય છે :
જવાબ : લાંબા ભાષણો કે ફકરાઓ જે વાત ન સમજાવી શકે તે માત્ર એક નાનકડી કહેવત ક્ષણભરમાં સામા પક્ષના મનમાં ઉતારી દે છે. કહેવતમાં અનુભવનો અર્ક હોવાથી તે ભાષાને ધારદાર અને પ્રભાવશાળી બનાવે છે.
Post a Comment