ધોરણ-7 [સંસ્કૃત] 3. सुभाषितानि | std-7 [sanskrut] 3. subhashitani

GSEB Std 7 Sanskrut Chapter 3 Subhashitani Swadhyay Solution & Translation: અહીં ધોરણ 7 સંસ્કૃત વિષયના પ્રકરણ 3 "सुभाषितानि" (Subhashitani - સુભાષિતો) નું સંપૂર્ણ ગુજરાતી અનુવાદ (Translation), શ્લોકોની સરળ સમજૂતી, સ્વાધ્યાયના તમામ પ્રશ્નો-જવાબો તેમજ પાઠ્યપુસ્તક આધારિત વ્યાકરણ પ્રવૃત્તિઓ સુંદર રીતે પ્રસ્તુત કરવામાં આવ્યા છે.

ઝડપી નેવિગેશન (Quick Links) :

• ✦ સુભાષિતોનું ગુજરાતી ભાષાંતર / અનુવાદ (Translation)
• ✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Swadhyay Solution)
• ✦ વિસ્તૃત પ્રવૃત્તિઓ (Activities)
• ▶ વિડીયો સમજૂતી (Video Explanation)
• ▶ એકમ સ્વાધ્યાય વિડીયો સોલ્યુશન

✦ અનુવાદ : સુભાષિતોનું સરળ ગુજરાતી ભાષાંતર (Std 7 Sanskrut Ch 3 Subhashitani Anuvad) ✦

पृथिव्यां त्रीणि रत्नानि जलमन्नं सुभाषितम् ।
मूढैः पाषाणखण्डेषु रत्नसंज्ञा विधीयते ॥ १ ॥
[અનુવાદ : પૃથ્વી પર ત્રણ રત્નો છે - જળ, અન્ન અને સુભાષિત. મૂર્ખ માણસો દ્વારા પથ્થરના ટુકડાઓને રત્ન એવું નામ આપવામાં આવે છે.]

अयं निजः परो वेति गणना लघुचेतसाम् ।
उदारचरितानां तु वसुधैव कुटुम्बकम् ॥ २ ॥
[અનુવાદ : આ પોતાનો છે અને આ પારકો છે એવી ગણતરી સંકુચિત મનવાળાઓની હોય છે. ઉદાર ચરિત્રવાળાઓને માટે તો સમગ્ર પૃથ્વી જ પરિવાર સમાન છે.]

नमन्ति फलिनो वृक्षाः नमन्ति गुणिनो जनाः ।
शुष्कवृक्षाश्च मूर्खाश्च न नमन्ति कदाचन ॥ ३ ॥
[અનુવાદ : ફળોવાળાં વૃક્ષો નમે છે, ગુણવાન માણસો નમે છે; પરંતુ સૂકાં વૃક્ષો અને મૂર્ખ માણસો ક્યારેય નમતા નથી.]

उद्यमः साहसं धैर्यं बुद्धिः शक्तिः पराक्रमઃ ।
षडेते यत्र वर्तन्ते तत्र देवः सहायकृत् ॥ ४ ॥
[અનુવાદ : પરિશ્રમ (મહેનત), સાહસ, ધીરજ, બુદ્ધિ, શક્તિ અને પરાક્રમ - આ છ ગુણો જ્યાં હોય છે ત્યાં ઈશ્વર (દેવ) સહાય કરે છે.]

उद्यमेन हि सिध्यन्ति कार्याणि न मनोरथैः ।
न हि सुप्तस्य सिंहस्य प्रविशन्ति मुखे मृगाः ॥ ५ ॥
[અનુવાદ : કાર્યો પરિશ્રમથી જ સિદ્ધ થાય છે, માત્ર મનોરથો (વિચારો) કરવાથી નહીં; સૂતેલા સિંહના મુખમાં મૃગલાં (પ્રાણીઓ) આપમેળે પ્રવેશી જતાં નથી.]

दृष्टिपूतं न्यसेत् पादं वस्त्रપૂતં पिबेज्जलम् ।
शास्त्रपूतां वदेत् वाणीं मनः पूतं समाचरेत् ॥ ६ ॥
[અનુવાદ : આંખ વડે જોઈને (પવિત્ર થયેલી જગ્યાએ) પગ મૂકવો જોઈએ, વસ્ત્રથી ગાળેલું (શુદ્ધ) પાણી પીવું જોઈએ, શાસ્ત્રથી શુદ્ધ થયેલી વાણી બોલવી જોઈએ અને મનથી પવિત્ર માનેલું આચરણ કરવું જોઈએ.]

✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 7 Sanskrut Chapter 3 Swadhyay Solution) ✦

1. નીચેના શબ્દો શુદ્ધ ઉચ્ચાર સાથે મોટેથી બોલો :

जलमन्नम्, पाषाणखण्डेषु, रत्नसंज्ञा, शुष्कवृक्षाश्च, षडेते वर्तन्ते, सिध्यन्ति, दृष्टिपूतम्, पिबेज्जलम्, शास्त्रपूताम् ।

2. પાદપૂર્તિ કરો :

(1) पृथिव्यां ____________________ विधीयते ॥
उत्तरम् :
पृथिव्यां त्रीणि रत्नानि जलमन्नं सुभाषितम् ।
मूढैः पाषाणखण्डेषु रत्नसंज्ञा विधीयते ॥

(2) उद्यमः ____________________ सहायकृत् ॥
उत्तरम् :
उद्यमः साहसं धैर्यं बुद्धिः शक्तिः पराक्रमः ।
षडेते यत्र वर्तन्ते तत्र देवः सहायकृत् ॥

(3) दृष्टिपूतं ____________________ समाचरेत् ॥
उत्तरम् :
दृष्टिपूतं न्यसेत् पादं वस्त्रपूतं पिबेज्जलम् ।
शास्त्रपूतां वदेत् वाणीं मनः पूतं समाचरेत् ॥

3. સુભાષિતોના આધારે નીચેની ખાલી જગ્યા પૂરો :

(1) नमन्ति ________ वृक्षाः ।
उत्तरम् : नमन्ति फलिनो वृक्षाः ।

(2) सुप्तस्य सिंहस्य मुखे ________ न प्रविशन्ति ।
उत्तरम् : सुप्तस्य सिंहस्य मुखे मृगाः न प्रविशन्ति ।

(3) दृष्टिपूतं ________ पादम् ।
उत्तरम् : दृष्टिपूतं न्यसेत् पादम् ।

(4) शास्त्रपूतां ________ वाणीम् ।
उत्तरम् : शास्त्रपूतां वदेत् वाणीम् ।

(5) उद्यमेन हि ________ कार्याणि ।
उत्तरम् : उद्यमेन हि सिध्यन्ति कार्याणि ।

4. કૌંસમાં આપેલ શબ્દો વડે ઉદાહરણમાં બતાવ્યા પ્રમાણે વાક્યો બનાવો અને બોલો :

(वसुधैव, राज्यमेव, ग्राम एव, राष्ट्रमेव)

ઉદાહરણ : वसुधैव कुटुम्बकम् ।

(1) राज्यमेव कुटुम्बकम् ।

(2) ग्राम एव कुटुम्बकम् ।

(3) राष्ट्रमेव कुटुम्बकम् ।

5. કૌંસમાં આપેલા શબ્દોનો ઉપયોગ કરી ઉદાહરણમાં બતાવ્યા પ્રમાણે વાક્ય બનાવીને બોલો અને લખો :

(धर्मः, सफलता, विजयः, परिश्रमः, रमन्ते देवताः, नार्यस्तु पूज्यन्ते, क्रोधः, विनाशः, स्वच्छता, प्रभुता, सङ्घः, शान्ति ।)

ઉદાહરણ : यत्र परिश्रमः तत्र सफलता ।

(1) यत्र धर्मः तत्र विजयः ।

(2) यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते तत्र रमन्ते देवताः ।

(3) यत्र क्रोधः तत्र विनाशः ।

(4) यत्र स्वच्छता तत्र प्रभुता ।

(5) यत्र सङ्घઃ तत्र शान्ति ।

6. ઉદાહરણમાં બતાવ્યા પ્રમાણે રૂપો બનાવો :

ઉદાહરણ : सिंहः - सिंहस्य

वानरः - वानरस्य

पर्वतः - पर्वतस्य

शङ्करः - शङ्करस्य

मूषकः - मूषकस्य

गजः - गजस्य

शुकः - शुकस्य

पुत्रः - पुत्रस्य

तारकः - तारकस्य

कपोतः - कपोतस्य

मयूरः - मयूरस्य

7. નીચે આપેલ વિકલ્પોમાંથી યોગ્ય વિધાન પસંદ કરી પ્રશ્નોના જવાબ લખો :

(1) के कदाचन न नमन्ति ?
(अ) गुणिनो जनाः कदाचन न नमन्ति ।
(ब) फलिनो वृक्षाः कदाचन न नमन्ति ।
(क) मूर्खाः कदाचन न नमन्ति ।
उत्तरम् : (क) मूर्खाः कदाचन न नमन्ति ।

(2) केन कार्याणि सिध्यन्ति ?
(अ) उद्यमेन कार्याणि सिध्यन्ति ।
(ब) भाग्येन कार्याणि सिध्यन्ति ।
(क) मनोरथैः कार्याणि सिध्यन्ति ।
उत्तरम् : (अ) उद्यमेन कार्याणि सिध्यन्ति ।

(3) कीदृशं जलं पिबेत् ?
(अ) दृष्टिपूतं जलं पिबेत् ।
(ब) वस्त्रपूतं जलं पिबेत् ।
(क) मनःપૂતં जलं पिबेत् ।
उत्तरम् : (ब) वस्त्रपूतं जलं पिबेत् ।

8. ઉદાહરણમાં બતાવ્યા પ્રમાણે ક્રિયાપદ પરિવર્તન કરો :

ઉદાહરણ : पा (पिब्) - पिबेत्

चर् - चरेत्

पठ् - पठेत्

वद् - वदेत्

लिख् - लिखेत्

दृश् (पश्य्) - पश्येत्

9. ઉદાહરણમાં બતાવ્યા પ્રમાણે ક્રિયાપદમાં પરિવર્તન કરો :

(अ) ઉદાહરણ : नम् - नमन्ति

खाद् - खादन्ति

पत् - पतन्ति

पठ્ - पठन्ति

दृश् (पश्य्) - पश्यन्ति

पा (पिब्) - पिबन्ति

लिख् - लिखन्ति

क्रीड् - क्रीडन्ति

गम् (गच्छ्) - गच्छन्ति

धाव् - धावन्ति

वद् - वदन्ति

(ब) ઉદાહરણ : वृक्षः - वृक्षाः

मयूरः - मयूराः

देवः - देवाः

मूर्खः - मूर्खाः

मृगः - मृगाः

दन्तः - दन्ताः

पर्वतः - पर्वताः

पुरुषः - पुरुषाः

तारकः - तारकाः

✦ પ્રવૃત્તિઓ (Activities & Projects) ✦

• પાઠમાં આપેલ સુભાષિતોનું શુદ્ધ ઉચ્ચાર સાથે પઠન તથા ગાન કરો.

• તમારા શિક્ષક બોલે તે પદો સાંભળીને લખો.

• પાઠમાં આપેલાં સુભાષિતોના અર્થ સાથે બંધબેસતી કહેવતો, રૂઢિપ્રયોગો કે સુભાષિતો તમારા વિસ્તારમાં બોલાતાં હોય તે એકત્રિત કરો અને લખો. જેમ કે, પરિશ્રમ પરથી ‘પરિશ્રમ એ જ પારસમણિ.’

• પુસ્તકાલયની મુલાકાત લઈ 'સુભાષિત રત્નાવલી' કે સુભાષિતને લગતાં અન્ય પુસ્તકોમાંથી કોઈ પણ પાંચ સુભાષિત શોધીને લખો.

• તમે શોધેલાં સુભાષિતોને શાળાની દીવાલો પર અને શાળાના મેદાનમાં જૂથમાં વહેંચાઈને લખો.

• તમારા ગામ/શહેરમાં જાહેર સ્થળો ઉપર, મંદિરમાં તેમજ કેટલીક દીવાલો ઉપર સારા વિચારો લખાયેલા જોવા મળતા હશે, તેનો સંગ્રહ કરો.

---

✦ નીચે ધોરણ - 7 ના બધા વિષયોની link આપેલી છે. તેની મુલાકાત લેવી. ✦

ગુજરાતી હિન્દી સંસ્કૃત અંગ્રેજી ગણિત વિજ્ઞાન સામાજિક વિજ્ઞાન