GSEB Std 7 Gujarati Chapter 17 Safal Yatra Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 7 ગુજરાતી વિષયના પાઠ 17 "સફળ યાત્રા" (પ્રસંગકાવ્ય - પૂજાલાલ દલવાડી) ના તમામ સ્વાધ્યાય પ્રશ્નો (પ્રશ્ન ૧ થી ૧૦ ના સંપૂર્ણ સચોટ જવાબો), 'પાકી સમજદારી' વાર્તાલેખન, કબડ્ડી પરિચ્છેદ પ્રશ્નોત્તરી, ચાલો યાદ કરીએના ઉત્તરો તેમજ એકમનો સારાંશ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ એકમનો સારાંશ (Std 7 Gujarati Ch 17 Summary) ✦
કાવ્ય પરિચય અને સાચી ભક્તિનું રહસ્ય :
"સફળ યાત્રા" એ કવિ પૂજાલાલ દલવાડી દ્વારા રચિત એક અત્યંત હૃદયસ્પર્શી અને બોધપ્રદ પ્રસંગકાવ્ય છે. આ કાવ્યમાં બાહ્ય ધર્મના કર્મકાંડ કરતાં જીવદયા, અનુકંપા અને મૂંગા પ્રાણીની સેવામાં જ સાચો ધર્મ સમાયેલો છે તેવો ઉત્તમ સંદેશ સુંદર દૃષ્ટાંત દ્વારા પ્રગટ કરવામાં આવ્યો છે.
- યાત્રાળુઓનો સંઘ અને કાળઝાળ ગરમી : કાશીધામની યાત્રા પૂર્ણ કરી યાત્રાળુઓ રામેશ્વર મહાદેવ પર અભિષેક કરવા ગંગાજળ લઈને નીકળે છે. આકરા ઉનાળાની ધગધગતી બપોરમાં રસ્તા વચ્ચે એક ગધેડો તરસના કારણે તરફડતો અને અંતિમ શ્વાસ લેતો જોવા મળે છે.
- સજ્જન ભક્તની કરુણા : અન્ય યાત્રાળુઓ માત્ર 'હરિ હરિ' બોલીને આગળ વધી જાય છે, પરંતુ એક દયાળુ સજ્જનથી આ દૃશ્ય જોવાતું નથી. તે મરતા ગધેડાનું માથું પોતાના ખોળામાં મૂકીને રામેશ્વર ચડાવવા માટે લાવેલું પવિત્ર ગંગાજળ તેના મુખમાં રેડી દે છે, જેથી ગધેડામાં નવો પ્રાણ આવે છે.
- સાચી યાત્રાનો મહિમા : અન્ય યાત્રાળુઓ તેને મૂર્ખ ગણીને મશ્કરી કરે છે કે તેં ગંગાજળ વેડફી નાખ્યું, હવે રામેશ્વર પર શાનો અભિષેક કરીશ? ત્યારે એ પ્રાણદાતા સજ્જન નમ્રતાથી ઉત્તર આપે છે કે હું પ્રભુ રામેશ્વરને મારી ભક્તિ અને પ્રેમનાં આંસુઓથી નવડાવીશ. પીડિત જીવની સેવા એ જ સાચી પ્રભુભક્તિ છે અને તેનાથી જ યાત્રા સફળ બને છે.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 7 Gujarati Chapter 17 Swadhyay Solution) ✦
૧. વાતચીત :
(૧) તમે પદયાત્રાનાં ક્યાં ક્યાં તીર્થસ્થાનો વિશે જાણો છો ?
જવાબ : અંબાજી, ડાકોર, પાલિતાણા, દ્વારકા અને ગિરનાર (લીલી પરિક્રમા) જેવાં પદયાત્રા માટેનાં જાણીતાં તીર્થસ્થાનો વિશે જાણું છું.
(૨) તમને પદયાત્રા ક્યાં કરવી ગમે ? કેમ ?
જવાબ : મને ગિરનારની લીલી પરિક્રમામાં પદયાત્રા કરવી ગમે; કારણ કે ત્યાં પ્રકૃતિના ખોળે જંગલ વચ્ચે પદયાત્રા કરવાનો રોમાંચ અને આધ્યાત્મિક શાંતિ બંને મળે છે.
(૩) તમે ક્યારેય યાત્રાએ ગયા છો ? ત્યાં શું શું જોયું છે ?
જવાબ : હા, હું સોમનાથ અને દ્વારકાની યાત્રાએ ગયો હતો. ત્યાં સમુદ્રકિનારે ભવ્ય મંદિરો, સંધ્યા આરતી, ધ્વજારોહણ અને હજારો શ્રદ્ધાળુઓની ભક્તિ જોઈ હતી.
(૪) તમે કોઈ ઘાયલ પશુ કે પક્ષીની કાળજી કેવી રીતે લેશો ?
જવાબ : ઘાયલ પશુ કે પક્ષીને છાંયડામાં લાવી પાણી પીવડાવીશ, ઘા પર પ્રાથમિક સારવાર કરી દવા લગાવીશ અને પશુ દવાખાના કે કરુણા એનિમલ હેલ્પલાઇનનો સંપર્ક કરીશ.
(૫) કોઈ પશુ/પક્ષીની રક્ષા કરી હોય કે બચાવતાં જોયું હોય તે વિશે વાત કરો.
જવાબ : ઉત્તરાયણના દિવસે પતંગની દોરીથી એક કબૂતર ઝાડની ડાળીમાં ફસાઈ ગયું હતું. અમે દોરી કાપી તેને મુક્ત કર્યું, ઘા પર હળદર લગાવી અને પાણી પાઈને તેનો જીવ બચાવ્યો હતો.
(૬) સમાજમાં કઈ કઈ સંસ્થાઓ અને જીવદયા પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા ઘાયલ પશુ/પંખીઓને બચાવવામાં આવે છે ?
જવાબ : 'કરુણા એનિમલ હેલ્પલાઇન', પાંજરાપોળ, જીવદયા મંડળ, શ્રી ગૌસેવા ટ્રસ્ટ અને 'એનિમલ એઇડ' જેવી સંસ્થાઓ એમ્બ્યુલન્સ અને હોસ્પિટલ દ્વારા મૂંગા જીવોની સેવા કરે છે.
૨. કાવ્યપંક્તિના અર્થ સામે ખરા (✓) ની નિશાની કરો :
૧. “અંગાર વરસાવતો આકરો ઉનાળો.”
➔ (અ) ઉનાળાનો સખત તાપ આગ વરસાવી રહ્યો છે. [ ✓ ]
૨. “અમીજળે આય આવી, ખર ઊભો થયો.”
➔ (અ) મીઠા જળથી ગધેડામાં શક્તિ આવી, તે ઊભો થઈ ગયો. [ ✓ ]
૩. “નેત્રજળે નવડાવીશ પ્રભુ રામેશ્વર.”
➔ (બ) આંખોનાં આંસુઓથી પ્રભુ રામેશ્વરનો અભિષેક કરીશ. [ ✓ ]
૩. કાવ્યને આધારે નજીકનો અર્થ ધારો :
• ૨. પથ ➔ રસ્તો
• ૩. આશિષ ➔ આશીર્વાદ
• ૪. અફળ ➔ નિષ્ફળ / ફોગટ
• ૫. ઠેકડી ➔ મશ્કરી
૪. કૌંસમાંથી યોગ્ય શબ્દ પસંદ કરી ખાલી જગ્યા પૂરો :
(સર્વ, અસહ્ય, નાદ, બળ, ત્યાગીને)
૧. સમ્રાટ અશોક અને કલિંગ વચ્ચે પ્રચંડ યુદ્ધ ખેલાયું હતું. જેમાં યુદ્ધનાં શસ્ત્રોનો નાદ અતિ ભયાનક હતો.
૨. રામના વનવાસના સમાચાર સાંભળીને નાનો ભાઈ ભરત અસહ્ય વેદના અનુભવે છે.
૩. નાનકડી છોકરી પોતાના બળથી વાછરડાને મોતના મુખમાંથી બચાવે છે.
૪. રાજાના દરબારમાં છજુકાકા અરજી લઈને જાય છે પરંતુ સર્વ પ્રધાનો અરજી વાંચવામાં નિષ્ફળ જાય છે.
૫. સૈનિકો પોતાનો પરિવાર ત્યાગીને સરહદ પર રાત-દિવસ દેશની રક્ષા કરે છે.
૫. જીવસૃષ્ટિ વિશેનાં સેવાસૂત્રો :
• ૧. અબોલ જીવ પર કરુણા રાખો, ઈશ્વરના આશીર્વાદ પામો.
• ૨. જીવો અને જીવવા દો.
• ૩. પક્ષીઓને ચણ અને પ્રાણીઓને પાણી, એ જ ઉત્તમ માનવતાની એંધાણી.
• ૪. મૂંગા જીવોનું રક્ષણ, એ જ આપણું સાચું ધર્મલક્ષણ.
૬. વર્ણોમાંથી શબ્દ શોધી અર્થપૂર્ણ વાક્ય બનાવો :
ઉદાહરણ : ગાંધીનગર ગુજરાતની રાજધાની છે.
૧. પફમનેકછજનચિત્રકચકદોરવાભદનચછગમેછકરછેપય ➔ મને ચિત્ર દોરવા ગમે છે.
૨. હળક્ષતગંગાદપદજયવિગગઘનનદીઢણતદછેઠપન ➔ ગંગા પવિત્ર નદી છે.
૩. પંચત્રિરંગામાંછત્રણનદંપરંગહહનંવહોયપપધ્ધછેકદહ ➔ ત્રિરંગામાં ત્રણ રંગ હોય છે.
૭. અધૂરા સંવાદ પૂર્ણ કરો :
યાત્રી-૧ : અરે! આ બિચારો ગધેડો તરસથી તરફડી રહ્યો છે!
યાત્રી-૨ : બિચારાની જીભડી બહાર નીકળી ગઈ છે અને આંખો ફાટી ગઈ છે!
યાત્રાળુ : “હરિ હરિ.” જેને રામ રાખે તેને કોણ ચાખે! ચાલો, દર્શનનું મોડું થશે.
સજ્જન યાત્રી : અરેરે! બિચારો તરસ્યો મરી જશે. લાવ પાસે રહેલું ગંગાજળ પીવડાવું, જેથી તેનો જીવ બચી જાય.
(સજ્જન ભક્ત ગંગાજળ પીવડાવે છે, ગધેડામાં હોશ આવે છે અને તે ચાલ્યો જાય છે.)
ડાહ્યો યાત્રી : અરે! મૂર્ખ, બધું ગંગાજળ વેડફી નાખ્યું. તારી યાત્રા અફળ જવાની.
સજ્જન યાત્રી : ભાઈ, તરસ્યા જીવને પાણી પાઈને જીવતદાન આપ્યું એટલે મારી પ્રભુ યાત્રા સફળ થઈ. કોઈનો જીવ બચાવવો એ પણ પ્રભુસેવા જ ગણાય.
ડાહ્યો યાત્રી : તો હવે રામેશ્વર જઈને પ્રભુનો અભિષેક શેનાથી કરાવીશ?
સજ્જન યાત્રી : પ્રભુનો અભિષેક તો હું મારા નેત્રજળથી (પ્રેમ અને ભક્તિના આંસુથી) કરાવીશ!
✦ પ્રશ્નોના ઉત્તરો (પ્રશ્ન ૮) ✦
૧. ઉનાળો આકરો હતો એમ શા પરથી કહી શકાય ?
જવાબ : ઉનાળામાં સૂર્ય આકાશમાંથી અંગાર (આગ) વરસાવતો હતો, પૃથ્વી ગરમ વરાળ (ઝાળ) કાઢતી હતી અને રસ્તા પરની ધૂળ ધગધગ તપતી હતી તે પરથી કહી શકાય કે ઉનાળો ખૂબ આકરો હતો.
૨. યાત્રાળુઓ ગંગાજળ ચઢાવવા ક્યાં જાય છે ?
જવાબ : યાત્રાળુઓ કાશીથી લાવેલું પવિત્ર ગંગાજળ દક્ષિણ ભારતમાં આવેલા ભગવાન શિવના પ્રસિદ્ધ જ્યોતિર્લિંગ ધામ રામેશ્વર ચડાવવા જાય છે.
૩. યાત્રાળુઓ ગધેડાને કેવી હાલતમાં જુએ છે ?
જવાબ : ગધેડો કાળઝાળ ગરમીમાં તરસથી તરફડતો, રસ્તા વચ્ચે પડેલો, જીભ બહાર નીકળી ગયેલી અને આંખો ફાટી ગયેલી એવી મરણતોલ હાલતમાં જુએ છે.
૪. ગધેડાની હાલત જોઈને યાત્રીઓ શું બોલ્યા ?
જવાબ : મોટાભાગના યાત્રીઓ માત્ર ઉપરછલ્લી કરુણા દાખવીને ‘હરિ હરિ’ બોલ્યા અને ઊભા રહ્યા વિના આગળ ચાલવા માંડ્યા.
૫. સજ્જન યાત્રાળુ ગધેડાને કેવી રીતે બચાવે છે ?
જવાબ : સજ્જન યાત્રાળુનું મન દયાથી પીગળી ગયું; તેમણે મરતા ગધેડાનું માથું પોતાના ખોળામાં લીધું અને પોતાની પાસે રામેશ્વર માટે સાચવી રાખેલું પવિત્ર ગંગાજળ તેના મુખમાં રેડીને તેને બચાવ્યો.
૬. અન્ય યાત્રાળુઓ સજ્જન યાત્રાળુની કેવી મશ્કરી કરે છે ?
જવાબ : અન્ય યાત્રાળુઓ તેને મૂર્ખ કહીને વ્યંગમાં કહે છે કે તેં ગંગાજળ ગધેડાને પાઈને વેડફી માર્યું, તારો ફેરો અફળ ગયો અને તેં સાવ ગધેડા જેવું કામ કર્યું!
૭. ગર્દભનો પ્રાણદાતા અન્ય યાત્રાળુઓને શો જવાબ આપે છે ?
જવાબ : ગર્દભનો પ્રાણદાતા બે હાથ જોડીને નમ્રતાથી કહે છે કે, "હું પ્રભુ રામેશ્વરને મારા નેત્રજળથી (પ્રેમ અને ભક્તિના આંસુથી) નવડાવીશ."
✦ વાર્તાલેખન અને કબડ્ડી પરિચ્છેદ (પ્રશ્ન ૯ અને ૧૦) ✦
૯. વાર્તા પૂર્ણ કરો : ‘પાકી સમજદારી’
એક દોડસ્પર્ધા યોજાઈ હતી. નવ વિદ્યાર્થીઓ પ્રસ્થાનરેખા ઉપર ઊભા હતા. આ હરીફો માત્ર શારીરિક અશક્ત જ નહીં, થોડાક અંશે માનસિક દિવ્યાંગ પણ હતા. સિસોટીનો અવાજ અને દોડવાનો ઈશારો જોતાં બધાંએ દોડવાનું શરૂ કર્યું. પ્રેક્ષકો તેમને નંબર મળે તે માટે ઝડપથી દોડવા પ્રોત્સાહિત કરી રહ્યા હતા. એ વખતે જે હરીફ સૌથી છેલ્લે હતો તેણે ઝડપ વધારી પણ લથડીને પડી ગયો. એ તો જોરજોરથી રડવા લાગ્યો.
તેના રડવાનો અવાજ સાંભળીને આગળ દોડી રહેલા બાકીના આઠેય બાળકો અટકી ગયા. તેઓએ પાછળ જોયું અને કોઈ પણ વિચાર કર્યા વગર પાછા વળ્યા! બધા બાળકો પેલા પડેલા બાળકની પાસે આવ્યા. એક બાળકીએ તેને વહાલથી ઊભો કર્યો અને તેના કપડાં ખંખેર્યા. બીજા બાળકે તેના આંસુ લૂછ્યાં. પછી તે નવેય બાળકોએ એકબીજાના હાથ પકડી લીધા અને સાથે ચાલતાં ચાલતાં અંતિમ વિજયરેખા ઓળંગી!
આ દૃશ્ય જોઈને આખું સ્ટેડિયમ તાળીઓના ગડગડાટથી ગૂંજી ઊઠ્યું. કોઈ એક વિજેતા ન બન્યો, પણ માનવતા અને સાચી સમજદારીનો ભવ્ય વિજય થયો. આ જ સાચી પાકી સમજદારી હતી.
૧૦. કબડ્ડી પરિચ્છેદ આધારિત પ્રશ્નોના ઉત્તરો :
૧. જીતી જનાર ટીમનું નેતૃત્વ કોણે કર્યું હતું ? ➔ (ક) શૈલેન્દ્રએ
૨. મેદાન ઉપર રમવા કોણ નહીં આવ્યું હોય ? ➔ (અ) પંકજ (અશોક, છોટુ અને પંકજ બહાર હતા)
૩. પ્રારંભમાં એક ટીમના કેટલા ખેલાડી મેદાનમાં રમવા ઊતર્યા ? ➔ (બ) સાત
૪. ચઢાઈ કરનાર ખેલાડીનું કૌશલ્ય જણાવો. ➔ (ડ) પગ વડે સ્પર્શ કરવો (અને દમ ઘૂંટવો)
૫. ‘હવે અમારો જુસ્સો વધી ગયો.’ આ વાક્ય કોણ બોલે છે ? ➔ (ડ) શૈલેન્દ્ર
૬. ઘેરો ઘાલવા સાંકળ રચવામાં કોણ ન હતું ? ➔ (ક) કમલેન્દ્ર (તે છેડે ઊભો હતો)
૭. વિજેતા ટીમનો સત્કાર ક્યાં થવાનો હતો ? ➔ (ક) જિલ્લા સ્પોર્ટ સ્કૂલમાં (રેવામણિ કોમ્યુનિટી હોલ)
૮. નવા બે પ્રશ્નો અને તેના ઉત્તરો :
• પ્રશ્ન (અ) : કબડ્ડી એ કેવા પ્રકારની રમત છે ?
➔ જવાબ : કબડ્ડી એ ભારતની પ્રાચીન, બિનખર્ચાળ અને ખમીર તથા ચપળતા માગતી સાંઘિક લોકરમત છે.
• પ્રશ્ન (બ) : સામા પક્ષના કેપ્ટનનું નામ શું હતું ?
➔ જવાબ : સામા પક્ષના કેપ્ટનનું નામ અરવિંદ હતું.
✦ ચાલો, યાદ કરીએ... (પ્રશ્નોત્તરી) ✦
• આ ગીતની કઈ પંક્તિ તમને યાદ રહી ગઈ ? ગાઓ.
જવાબ : "ગર્દભનો પ્રાણદાતા વદ્યો જોડી કર : નેત્રજળે નવડાવીશ પ્રભુ રામેશ્વર." આ પંક્તિ મને સૌથી વધુ સ્પર્શી ગઈ.
• તમે રચેલી અને તમારા મિત્રે રચેલી વાર્તામાં શો ફેર હતો ?
જવાબ : મેં રચેલી વાર્તામાં બાળકોના એકબીજા પ્રત્યેના પ્રેમ અને સહકાર પર ભાર મૂક્યો હતો, જ્યારે મિત્રે સ્પર્ધાના આયોજકોની પ્રશંસા પર ધ્યાન આપ્યું હતું.
• પ્રાણી કલ્યાણ પખવાડિયા દરમિયાન કેવા કાર્યક્રમો થતા હશે ?
જવાબ : પ્રાણીઓ માટે મફત રસીકરણ, ઘાયલ પશુ-પંખીઓની સારવાર શિબિર, જીવદયા રેલી અને શાળાઓમાં જીવદયા જાગૃતિ વક્તવ્યો યોજવામાં આવે છે.
• પ્રાણી કલ્યાણ માટે આપણે શું શું કરવું જોઈએ ?
જવાબ : પશુ-પક્ષીઓ માટે ઘર આંગણે પીવાના પાણીની કૂંડી અને ચણ મૂકવી જોઈએ, રસ્તે રઝળતાં પ્રાણીઓને પ્લાસ્ટિક ખાવાથી બચાવવાં જોઈએ અને ઘાયલ જીવોની તુરંત સારવાર કરાવવી જોઈએ.
Post a Comment