GSEB Std 6 Gujarati Chapter 2 Varta Re Varta Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 6 ગુજરાતી (પ્રથમ ભાષા - પલાશ) વિષયના પાઠ 2 "વાર્તા રે વાર્તા" (સંકલિત) ના તમામ પ્રશ્નો (પ્રશ્ન ૧ થી ૧૨ ના સંપૂર્ણ સચોટ જવાબો), ચાલો યાદ કરીએના ઉત્તરો તેમજ એકમનો સારાંશ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ એકમનો સારાંશ (Std 6 Gujarati Ch 2 Summary) ✦
પાઠ પરિચય અને વાર્તાનું સર્જન :
"વાર્તા રે વાર્તા" એ શિક્ષક કરુણાશંકર ગુરુજી અને વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા સહિયારી કલ્પનાથી રચાયેલી એક અત્યંત રોચક અને બોધપ્રદ વાર્તા છે. આ એકમમાં શક્તિના અભિમાનમાં અવિવેક આચરનાર હાથી, પક્ષીઓ દ્વારા અપાયેલી ન્યાયપૂર્ણ સજા અને અંતે સાચા પશ્ચાત્તાપ થકી મળતી ક્ષમાનું સુંદર નિરૂપણ થયું છે.
- હાથીનો અવિવેક : ઉનાળાના તાપમાં આંબાના છાંયડે કેરીઓ ખાધા પછી મસ્તીમાં આવેલા હાથીએ જોરથી સૂંઢ વીંઝીને આંબાની ડાળી તોડી નાખી, જેના કારણે તેના પર રહેલા કાગડીના માળાના ત્રણ ઈંડાં નીચે પટકાઈને ફૂટી ગયાં.
- પક્ષીરાજનો ન્યાય : કાગડીની ફરિયાદ સાંભળી પક્ષીઓના રાજા ગરુડ અને પ્રધાનમંડળે હાથીને જંગલમાંથી હદપાર (દેશવટો) કરવાની સજા ફરમાવી. સેનાપતિ બાજ અને પક્ષીસેનાએ હાથી પર હુમલો કરી તેને જંગલની બહાર વેરાન પ્રદેશમાં ખદેડી મૂક્યો.
- પસ્તાવો અને ક્ષમા : વેરાન રણમાં એકલવાયો પડેલો હાથી પોતાના અપરાધ બદલ ખૂબ પસ્તાયો. હાથીની ધર્મની બહેન ધોળી કબૂતરીએ તેની વહારે આવીને રાજા ગરુડ સમક્ષ હાથીના સાચા પશ્ચાત્તાપની વાત કરી. સાચા દિલથી પસ્તાવો કરનારને ક્ષમા મળે છે એ ન્યાયે હાથીની સજા માફ થઈ અને તે સુધરીને વનમાં પાછો ફર્યો.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 6 Gujarati Chapter 2 Swadhyay Solution) ✦
૧. વાતચીત :
(૧) તમને કોણ-કોણ વાર્તા સંભળાવે છે?
જવાબ : મને મારાં દાદા-દાદી, મમ્મી-પપ્પા અને શાળામાં અમારા શિક્ષક સરસ વાર્તાઓ સંભળાવે છે.
(૨) તમને કેવી-કેવી વાર્તાઓ સાંભળવી ગમે?
જવાબ : મને પશુ-પંખીઓની બોધકથાઓ, અકબર-બીરબલની ચતુરાઈભરી વાર્તાઓ, સાહસિક કથાઓ અને પરીકથાઓ સાંભળવી ખૂબ ગમે છે.
(૩) તમે પશુ-પંખીઓની ભાષા જાણતા હો, તો શું કરો?
જવાબ : જો હું પશુ-પંખીઓની ભાષા જાણતો હોઉં, તો તેમની મુશ્કેલીઓ જાણીને મદદ કરું, તેમની સાથે મિત્રતા બાંધું અને તેઓ માણસો વિશે શું વિચારે છે તે જાણવાનો પ્રયત્ન કરું.
(૪) પશુ-પંખીઓને આપણાં સાથી-સંગી કહેવાય? કેમ?
જવાબ : હા, પશુ-પંખીઓ આપણા સાથી-સંગી છે; કારણ કે તેઓ પર્યાવરણનું સંતુલન જાળવે છે, આપણને આનંદ આપે છે અને ખેતી તેમજ માનવજીવનમાં અનેક રીતે ઉપયોગી બને છે.
(૫) આ વાર્તામાંથી તમને કોનું પાત્ર ગમ્યું? કેમ?
જવાબ : મને ધોળી કબૂતરીનું પાત્ર સૌથી વધુ ગમ્યું; કારણ કે તેણે મુશ્કેલીના સમયે પોતાના ભાઈ જેવા હાથીનો સાથ ન છોડ્યો અને તેને સાચા પશ્ચાત્તાપ તરફ દોરીને માફી અપાવી.
(૬) તમને ક્યારેય કોઈ બાબતનો પસ્તાવો થયો છે? કેમ?
જવાબ : હા, એકવાર ગુસ્સામાં મેં મારા નાના ભાઈનું રમકડું તોડી નાખ્યું હતું. પછી જ્યારે તે રડવા લાગ્યો ત્યારે મને મારી ભૂલ સમજાઈ અને ખૂબ પસ્તાવો થયો હતો.
૨. આ પાઠમાંથી પ્રાણીઓના અવાજ રજૂ કરતાં વાક્યો શોધીને લખો:
ઉદાહરણ : કાગડી જોરજોરથી કા...કા... કરે છે.
૧. મોર : મોર વનમાં મીઠા ટહુકે ગહેકે છે.
૨. કોયલ : કોયલ આંબાની ઘટામાં બેઠી ટહુકે છે.
૩. કબૂતર : કબૂતર માળામાં બેસી ઘૂઘવે છે.
૪. હોલો : હોલો શાંતિથી ઘૂઘૂ કરે છે.
૫. હાથી : હાથી સૂંઢ ઊંચી કરીને આનંદનો ચિત્કાર કરે છે.
૩. ઉદાહરણ મુજબના શબ્દો કોષ્ટકમાં લખો:
| મૂળ શબ્દ | 'દાર' પ્રત્યયવાળો શબ્દ | મૂળ શબ્દ | 'દાર' પ્રત્યયવાળો શબ્દ |
|---|---|---|---|
| ઘટા | ઘટાદાર | વજન | વજનદાર |
| કસ | કસદાર | જોર | જોરદાર |
| રસ | રસદાર | નસીબ | નસીબદાર |
| અણી | અણીદાર | ખુશબો | ખુશબોદાર |
| મલાઈ | મલાઈદાર | સમજ | સમજદાર |
| સુગંધી | સુગંધીદાર | ચમક | ચમકદાર |
૪. કૌંસમાં આપેલા શબ્દોનો ઉપયોગ કરી ખાલી જગ્યા પૂરો:
(તીરવેગે, કડડડ, હળવેક, સડાક, હાંફળોફાંફળો)
૧. હાથીએ સડાક કરતી સૂંઢ ઊંચકી.
૨. હાથીએ એક ડાળીને પકડમાં લીધી અને કડડડ કરતી ડાળી તૂટી પડી.
૩. હાથીએ હળવેક રહીને સૂંઢ ઊંચકી.
૪. હાથી હાંફળોફાંફળો દોડ્યો જાય છે.
૫. બાજ સરદાર હવામાંથી તીરવેગે હાથી પર ધસે છે.
૫. નીચેનાં વાક્યોને પાઠને આધારે ઘટનાક્રમમાં ગોઠવો:
સાચો ઘટનાક્રમ :
[ ૧ ] તાપથી શિયાવિયા થયેલો હાથી ઘટાદાર આંબા હેઠળ આવીને ઊભો.
[ ૨ ] સેનાપતિએ બાજ સૈનિકોની ટુકડી સજ્જ કરી.
[ ૩ ] સરોવરનાં છાતીપૂર પાણીમાં હાથી ઊભો છે.
[ ૪ ] ડુંગરની સાંકડી ઘાટીમાંથી હાથી બહાર નીકળી જાય છે... અને હાથી હદપાર થાય છે.
[ ૫ ] હર્ષનાં ગીત ગાતી કબૂતરી હાથીને પેલા આંબાની વાટે દોરે છે.
૬. નીચેનાં વાક્યો કોણ બોલી શકે તે એકમમાંથી શોધી લખો:
૧. “અપરાધી હાથીને રાજ્યમાંથી કાઢી મૂકવામાં આવે.” ➔ પક્ષીરાજ ગરુડ / પ્રધાનમંડળ
૨. “ભાઈ! તેં તો હર્ષમાં ને હર્ષમાં ન કરવાનું કર્યું.” ➔ કબૂતરી
૩. “પંચ પરમેશ્વર! હાથીના આ કૃત્ય સામે મને વાંધો છે.” ➔ કાગડી
૪. “મેં હર્ષના આવેગમાં આવીને જે કૃત્ય કર્યું તેનો મને ખૂબ જ પસ્તાવો છે.” ➔ હાથી
૫. “તું તારા અપરાધની ક્ષમા ઈચ્છે છે એમ હું પક્ષીરાજ ગરુડ પાસે જઈને કહીશ.” ➔ કબૂતરી
૭. આપેલા વિષયો વિશે બે બે વિદ્યાર્થી પાસે રજૂઆત કરાવો:
(૧) મેળો : મેળામાં ચકડોળ, રમકડાંની દુકાનો અને મીઠાઈની રેંકડીઓ હોય છે. લોકો નવાં કપડાં પહેરીને મેળામાં ખૂબ આનંદ કરે છે.
(૨) રમતોત્સવ : શાળામાં રમતોત્સવના દિવસે દોડ, ખો-ખો અને કબડ્ડી જેવી રમતો રમાય છે, જેનાથી આપણામાં ખેલદિલી અને એકતા વધે છે.
(૩) ઉત્તરાયણ : ઉત્તરાયણે આકાશ રંગબેરંગી પતંગોથી છવાઈ જાય છે. સૌ ધાબે ચડી 'કાપ્યો છે' ની બૂમો પાડે છે અને તલસાંકળી તથા ઊંધિયું ખાય છે.
(૪) પ્રવાસ : પ્રવાસથી આપણને નવાં ઐતિહાસિક અને કુદરતી સ્થળો જોવાની મજા આવે છે અને મિત્રો સાથે સમૂહજીવન જીવવાની પ્રેરણા મળે છે.
૮. પ્રશ્નોના જવાબ લખો:
૧. કાગડીએ શા માટે કકળાટ મચાવી મૂક્યો?
જવાબ : હાથીએ મસ્તીમાં આવીને આંબાની ડાળી તોડી નાખતાં તેના પર રહેલા કાગડીના માળાનાં ત્રણેય ઈંડાં ભોંય પર પટકાઈને ફૂટી ગયાં, તેથી કાગડીએ કકળાટ મચાવી મૂક્યો.
૨. કાગડીએ નાતના પંચને શી ફરિયાદ કરી? કેમ?
જવાબ : કાગડીએ ફરિયાદ કરી કે હાથીએ વગર વાંકગુને તેનાં ઈંડાં ફોડી નાખીને તેનાં બચ્ચાંની નિર્દયતાથી હત્યા કરી છે, જેથી હાથીને યોગ્ય સજા અપાવી ન્યાય મેળવી શકાય.
૩. કાગડીની ફરિયાદ સાંભળી પ્રધાનમંડળે શો ચુકાદો જાહેર કર્યો?
જવાબ : પ્રધાનમંડળે ચુકાદો આપ્યો કે ગુનેગાર હાથીને જંગલમાંથી દેશવટો (હદપાર) આપવામાં આવે અને સેનાપતિ બાજ આ સજાનો તુરંત અમલ કરાવે.
૪. ગરુડ રાજાના દરબારનું વર્ણન કરો.
જવાબ : ગરુડ રાજાના દરબારના દરવાજે ગીધની ચોકી હતી, ડેલીએ કૂકડાની પડઘમ ગાજતી હતી, મેડીએ બુલબુલની શરણાઈ વાગતી હતી, ચોકમાં ન્યાયની ધજા ફરકતી હતી અને રાજા ગરુડ પાસે હંસોનું પ્રધાનમંડળ બિરાજમાન હતું.
૫. પક્ષીઓએ હાથીને હદપાર કેવી રીતે કર્યો?
જવાબ : બાજ સેનાપતિ અને પક્ષીઓની ટુકડીએ હવામાંથી તીરવેગે ધસી આવીને હાથીની પીઠ પર તીણી ચાંચોના જોરદાર ઘા માર્યા, જેથી ગભરાયેલો હાથી ઊભી પૂંછડીએ નાસીને ડુંગરની સાંકડી ઘાટી પાર કરી વેરાન પ્રદેશમાં ચાલ્યો ગયો.
૬. હાથીને કઈ વાતનો પસ્તાવો થતો હતો? કેમ?
જવાબ : હાથીને પસ્તાવો થતો હતો કે તે તાકાતના તોરમાં વિવેક ભૂલી ગયો અને તેની ક્ષણિક મજાકમાં નિર્દોષ કાગડીના માળા અને ઈંડાંનો વિનાશ થઈ ગયો.
૭. કબૂતરીએ હાથીની સજા માફ ન કરાવી હોત તો?
જવાબ : જો કબૂતરીએ સજા માફ ન કરાવી હોત તો હાથી આજીવન વેરાન રણમાં તડપીને અને પસ્તાવામાં એકલવાયો પડી રહીને કદાચ ભૂખ-તરસથી મૃત્યુ પામ્યો હોત.
૯. રેખાંકિત પદને સ્થાને ક્યાં પદો મૂકી શકાય અને તેને શું કહેવાય?
સમજૂતી : વારંવાર આવતા નામ 'સુગંધા' ને બદલે તે, તેનાં, તેને, તેણે જેવા શબ્દો મૂકી શકાય છે. નામને બદલે વપરાતા આવા શબ્દોને સર્વનામ કહેવાય છે.
સુધારેલો ફકરો :
સુગંધા આઠ વર્ષની છોકરી છે. તે ઉત્સવપ્રિય છે. તેનાં દાદીને પણ તહેવાર ખૂબ ગમે છે. તેનાં મમ્મી-પપ્પા ક્યારેય તેને ગમતું કરતાં રોકતા નથી. તે પણ તેનાં મમ્મી-પપ્પાએ આપેલી છૂટનો ક્યારેય દુરુપયોગ કરતી નથી. તેથી તેને તેના ઘરના બધા જ સભ્યો ડાહીડમરી કહે છે.
૧૦. રેખાંકિત શબ્દોનું કોષ્ટકમાં વર્ગીકરણ કરો:
| જાતિવાચક | વ્યક્તિવાચક | સમૂહવાચક | દ્રવ્યવાચક | ભાવવાચક |
|---|---|---|---|---|
| જંગલ, જિલ્લો, સ્થાપત્યો, નદી | પોળો, સાબરકાંઠા, હાથમતી, રવિવાર | પરિવાર, ટોળું, બાલવૃંદ, શાળાના વિદ્યાર્થીઓ | નાસ્તા, શરબત, પાણી | સૌંદર્ય, રોમાંચ, મજા, આનંદ, મસ્તી |
૧૧. આપેલા શબ્દોને આધારે ફકરો બનાવો:
(પશુ-પંખી, રાજા, સજા, પ્રજા, જંગલ, કલરવ, કકળાટ, રાજદરબાર)
જવાબ :
એક વિશાળ જંગલ હતું, જ્યાં જાતજાતનાં પશુ-પંખી હળીમળીને રહેતાં હતાં અને સવારે પક્ષીઓનો મધુર કલરવ ગુંજતો હતો. એક દિવસ કોઈ કારણસર પક્ષીઓમાં મોટો કકળાટ મચી ગયો. બધાં પક્ષીઓ ન્યાય મેળવવા માટે પક્ષીઓના રાજા ગરુડના રાજદરબારમાં પહોંચ્યાં. રાજાએ પોતાની પ્રજાની રાવ શાંતિથી સાંભળી અને અન્યાય કરનારને યોગ્ય સજા ફરમાવીને ન્યાય કર્યો.
૧૨. મુદ્દા પરથી વાર્તા લખો:
એક ગામમાં મોન્ટુ નામનો એક જિજ્ઞાસુ છોકરો રહેતો હતો. તેને જંગલમાં ફરવાનો અને અવનવી વનસ્પતિઓ વિશે જાણવાનો ભારે શોખ હતો. એક દિવસ જંગલમાં ફરતાં ફરતાં તેને એક ચમકતું લાકડું મળ્યું. તેણે કુતૂહલવશ તે લાકડાને એક પથ્થર પર અડકાડ્યું, તો પથ્થર સોનેરી થઈ ગયો! લાકડાનો સ્પર્શ થતાં જ વસ્તુઓનો રંગ બદલાઈ જતો હતો.
મોન્ટુએ આશ્ચર્યમાં આવીને આસપાસના લીલાંછમ પાંદડાં, લાલ ફૂલો અને વહેતા પાણીને લાકડું અડકાડીને વિચિત્ર રંગોમાં બદલી નાખ્યાં. થોડી વારમાં જ આખું ઉપવન બેડોળ અને વિચિત્ર લાગવા માંડ્યું. પક્ષીઓ પણ ડરીને ઊડી ગયાં. આ જોઈને મોન્ટુને ભારે પસ્તાવો થયો. તેને સમજાયું કે કુદરતે બનાવેલી દરેક વસ્તુ પોતાના મૂળ રૂપ અને રંગમાં જ સર્વોત્તમ લાગે છે. તેણે તે લાકડું ઊંડી ખીણમાં ફેંકી દીધું અને પ્રકૃતિની અસલ સુંદરતાની મનભરીને પ્રશંસા કરી.
બોધ : કુદરતના સંતુલન અને મૂળ સૌંદર્ય સાથે ચેડાં કરવાં ન જોઈએ.
إرسال تعليق