GSEB Std 6 Social Science Chapter 13 Karyanu Mulya Swadhyay Solution: અહીં નવા અભ્યાસક્રમ મુજબ ધોરણ 6 સામાજિક વિજ્ઞાન વિષયના પ્રકરણ 13 "કાર્યનું મૂલ્ય" (Value of Work) ના પાઠ્યપુસ્તકના અસલ સ્વાધ્યાય પ્રમાણે સંપૂર્ણ પ્રશ્નોત્તરો, અગત્યના મુદ્દાઓ (Key Notes), આર્થિક અને બિન-આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ, સામુદાયિક સેવા અને વિવિધ વળતરનું સરળ સોલ્યુશન આપેલ છે.
✦ અગત્યના મુદ્દાઓ (Std 6 Social Science Ch 13 IMP Notes) ✦
- કાર્યનું મહત્વ : માનવી પોતાના જીવનનિર્વાહ, પરિવારના ભરણપોષણ તેમજ સમાજના વિકાસ માટે વિવિધ પ્રકારનાં કાર્યો કરે છે. દરેક કાર્ય સમાજ માટે ઉપયોગી અને મૂલ્યવાન છે.
- આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ : જે પ્રવૃત્તિઓ નાણાકીય આવક મેળવવા કે આજીવિકા કમાવાના ઉદ્દેશ્યથી કરવામાં આવે છે તેને આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ કહે છે (દા.ત. ખેતી કરવી, નોકરી કરવી, દુકાન ચલાવવી).
- બિન-આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ : જે પ્રવૃત્તિઓ પાછળ નાણાં કમાવાનો કોઈ ઉદ્દેશ્ય હોતો નથી, પરંતુ તે પ્રેમ, લાગણી, દયા કે સામાજિક ફરજના ભાગરૂપે કરવામાં આવે છે તેને બિન-આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ કહે છે (દા.ત. માતા દ્વારા બાળકનો ઉછેર, સમાજસેવા).
- શ્રમનું ગૌરવ (Dignity of Labour) : કોઈ કામ નાનું કે મોટું હોતું નથી. શારીરિક શ્રમ હોય કે બૌદ્ધિક કાર્ય, દરેક કામનું પોતાનું આગવું મહત્વ અને ગૌરવ છે.
- સામુદાયિક સેવા : કોઈપણ સ્વાર્થ કે વળતરની અપેક્ષા રાખ્યા વિના સમગ્ર સમુદાયના હિત માટે કરવામાં આવતા સેવાકાર્યો સમાજમાં પરસ્પર પ્રેમ અને એકતાની ભાવના વધારે છે.
- વળતરના વિવિધ સ્વરૂપો : આર્થિક પ્રવૃત્તિઓના બદલામાં શ્રમિકને દૈનિક મજૂરી, કર્મચારીને માસિક પગાર, વ્યવસાયીને ફી અને વેપારી કે ઉદ્યોગપતિને નફો મળે છે.
✦ પ્રશ્નો, પ્રવૃત્તિઓ અને આપેલા પ્રોજેક્ટ (Swadhyay Solution) ✦
1. આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ બિન-આર્થિક પ્રવૃત્તિઓથી કેવી રીતે અલગ પડે છે ?
જવાબ - 1 :
આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ અને બિન-આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત નીચે મુજબ છે:
• આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ :
(૧) આ પ્રવૃત્તિઓ નાણાકીય આવક, નફો કે આજીવિકા મેળવવાના હેતુથી કરવામાં આવે છે.
(૨) કામના બદલામાં પૈસા (મજૂરી, પગાર કે ફી) ચૂકવવામાં આવે છે.
(૩) ઉદાહરણ : ખેડૂત ખેતરમાં અનાજ પકવે છે, શિક્ષક શાળામાં ભણાવે છે, ડોક્ટર ક્લિનિકમાં દર્દીઓની સારવાર કરે છે.
• બિન-આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ :
(૧) આ પ્રવૃત્તિઓ પાછળ નાણાં કમાવાનો ઉદ્દેશ્ય હોતો નથી, પરંતુ તે પ્રેમ, સ્નેહ, દયા, કરુણા કે સામાજિક ફરજના ભાવથી થાય છે.
(૨) કામના બદલામાં કોઈ આર્થિક વળતર કે પૈસા લેવામાં આવતા નથી.
(૩) ઉદાહરણ : માતા દ્વારા પોતાના બાળકની સંભાળ રાખવી, રક્તદાન કરવું, પૂર કે આપત્તિ વખતે સ્વયંસેવકો દ્વારા રાહત સામગ્રીનું વિતરણ કરવું.
2. લોકો કેવા પ્રકારની આર્થિક પ્રવૃત્તિઓમાં રોકાયેલા હોય છે? ઉદાહરણ આપીને સમજાવો.
જવાબ - 2 :
લોકો મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારની આર્થિક પ્રવૃત્તિઓમાં રોકાયેલા હોય છે:
(૧) પ્રાથમિક ક્ષેત્રની પ્રવૃત્તિઓ (કુદરત આધારિત) : કુદરતી સંસાધનો સાથે સીધી રીતે સંકળાયેલી પ્રવૃત્તિઓ.
• ઉદાહરણ : ખેતી કરવી, પશુપાલન, માછીમારી, મરઘા-બતકાં ઉછેર, જંગલમાંથી લાકડાં કે ઔષધિઓ એકત્ર કરવી.
(૨) દ્વિતીયક ક્ષેત્રની પ્રવૃત્તિઓ (ઉત્પાદન / ઉદ્યોગ) : કાચા માલ પર પ્રક્રિયા કરીને નવી ઉપયોગી વસ્તુઓ બનાવવાની પ્રવૃત્તિઓ.
• ઉદાહરણ : કપાસમાંથી કાપડ બનાવવું, શેરડીમાંથી ખાંડ બનાવવી, કુંભાર દ્વારા માટીનાં વાસણો બનાવવાં, બાંધકામ ક્ષેત્રે મકાનો બનાવવાં.
(૩) તૃતીયક ક્ષેત્રની પ્રવૃત્તિઓ (સેવા ક્ષેત્ર) : ચીજવસ્તુઓનું ઉત્પાદન કર્યા વિના લોકોને જરૂરી સેવાઓ પૂરી પાડવાની પ્રવૃત્તિઓ.
• ઉદાહરણ : વાહનવ્યવહાર (ડ્રાઈવર), બેંકિંગ સેવાઓ, શિક્ષણ આપવું (શિક્ષક), તબીબી સારવાર (ડોક્ટર/નર્સ), દુકાનદારી અને ટેલિકોમ્યુનિકેશન.
3. સામુદાયિક સેવા પ્રવૃત્તિઓમાં રોકાયેલા લોકો ખૂબ જ આદરણીય છે. આ વિધાન પર ટિપ્પણી કરો.
જવાબ - 3 :
વિધાન પર ટિપ્પણી : આ વિધાન સંપૂર્ણપણે સત્ય અને યથાર્થ છે.
(૧) સામુદાયિક સેવામાં રોકાયેલા લોકો કોઈપણ અંગત સ્વાર્થ, ધનલાભ કે પ્રસિદ્ધિની અપેક્ષા વિના પોતાના કિંમતી સમય, શક્તિ અને સંસાધનોનો ભોગ આપી સમાજના હિત માટે કાર્ય કરે છે.
(૨) તેઓ સમાજના અસહાય, ગરીબ, અનાથ કે બીમાર વ્યક્તિઓની સેવા કરે છે, વૃક્ષારોપણ કરે છે, રક્તદાન શિબિરો યોજે છે અને કુદરતી આપત્તિઓમાં લોકોના જીવ બચાવવા દોડી જાય છે.
(૩) તેમના આવા નિઃસ્વાર્થ પ્રયાસોથી સમાજમાં પરસ્પર ભાઈચારો, શાંતિ અને માનવતા જળવાઈ રહે છે.
માટે સમાજના ઉત્થાન માટે સમર્પિત આવા લોકો પ્રત્યે આદર, સન્માન અને કૃતજ્ઞતાની ભાવના રાખવી એ પ્રત્યેક નાગરિકની ફરજ છે.
4. વિવિધ આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ માટે લોકોને કેવી રીતે વળતર અપાય છે ? તેનાં ઉદાહરણો આપો.
જવાબ - 4 :
વિવિધ આર્થિક પ્રવૃત્તિઓમાં રોકાયેલા લોકોને તેમના કામના પ્રકાર અને શ્રમના આધારે નીચે મુજબ વિવિધ સ્વરૂપે વળતર ચૂકવવામાં આવે છે:
(૧) દૈનિક કે સાપ્તાહિક મજૂરી (Wages) : શારીરિક શ્રમ કરતા શ્રમિકોને તેમના દૈનિક કે સાપ્તાહિક કામના કલાકો મુજબ રોકડ નાણાં અપાય છે.
• ઉદાહરણ : ખેતમજૂરને ખેતરમાં નીંદામણ કરવા બદલ દૈનિક મજૂરી, કડિયાકામ કરતા મજૂરને રોજિંદું મહેનતાણું.
(૨) માસિક પગાર કે વેતન (Salary) : સરકારી કે ખાનગી સંસ્થાઓમાં નિશ્ચિત સમય સુધી માનસિક કે વહીવટી કાર્ય કરતા કર્મચારીઓને દર મહિને નિયત રકમ અપાય છે.
• ઉદાહરણ : શાળાના શિક્ષક, બેંકના કર્મચારી, ફેક્ટરીના મેનેજર કે સરકારી અધિકારીનો માસિક પગાર.
(૩) વ્યાવસાયિક ફી (Professional Fees) : વિશિષ્ટ જ્ઞાન અને તાલીમ ધરાવતા નિષ્ણાતો પોતાની સેવાના બદલામાં ગ્રાહક કે અસીલ પાસેથી ફી વસૂલે છે.
• ઉદાહરણ : દર્દીની તપાસ બદલ ડોક્ટરની ફી, કાનૂની સલાહ બદલ વકીલની ફી, હિસાબો ચકાસવા બદલ ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ (CA) ની ફી.
(૪) નફો (Profit) : વેપાર, ધંધો કે ઉદ્યોગમાં મૂડી રોકીને જોખમ ઉઠાવનાર વેપારીને ખરીદ-વેચાણ વચ્ચે થતી આવકમાંથી નફો મળે છે.
• ઉદાહરણ : કરિયાણાના વેપારીને સામાન વેચવાથી થતો નફો, કારખાનેદારને માલનું ઉત્પાદન કરી બજારમાં વેચવાથી થતો ચોખ્ખો નફો.
إرسال تعليق