GSEB Std 7 Gujarati Chapter 1 Pranimatrane Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 7 ગુજરાતી (પ્રથમ ભાષા) વિષયના કાવ્ય 1 "પ્રાણીમાત્રને" (સંતબાલ) ના સંપૂર્ણ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (પ્રશ્ન ૧ થી ૧૪ ના સચોટ જવાબો), ચાલો યાદ કરીએના ઉત્તરો તેમજ એકમનો સારાંશ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ એકમનો સારાંશ (Std 7 Gujarati Ch 1 Summary) ✦
કાવ્ય પરિચય અને સર્વધર્મ પ્રાર્થના :
"પ્રાણીમાત્રને" એ ક્રાંતિકારી જૈન સંત મુનિશ્રી સંતબાલ દ્વારા રચિત એક અત્યંત પવિત્ર અને ઉદાત્ત સર્વધર્મ પ્રાર્થનાગીત છે. આ પ્રાર્થનામાં વિવિધ ધર્મોના સ્થાપક અને પથદર્શક એવા મહામાનવોના જીવનસંદેશ અને મૂલ્યોને યાદ કરીને વિશ્વશાંતિની અભ્યર્થના કરવામાં આવી છે.
- ભગવાન મહાવીર : દરેક જીવ પ્રત્યે અનુકંપા રાખી પૂર્ણ અહિંસાનું આચરણ કરવાનો અને સૌને પોતાના જેવા જ ગણી રક્ષણ આપવાનો સંદેશ આપે છે.
- ગૌતમ બુદ્ધ : અતિરેક ત્યજીને મધ્યમ માર્ગ અપનાવવાનો અને જનસેવા થકી સાચો સંન્યાસી ધર્મ ઉજાળવાનો માર્ગ બતાવે છે.
- શ્રી રામ અને શ્રી કૃષ્ણ : પ્રભુ શ્રીરામ એકપત્નીવ્રત, ન્યાય અને નીતિમય જીવનના પ્રતીક છે; જ્યારે યોગેશ્વર શ્રીકૃષ્ણ સંસારના સઘળા કર્મો કરવા છતાં હંમેશાં નિર્લેપ (અનાસક્ત) રહેવાની સાચી જીવનકળા શીખવે છે.
- ઈસુ ખ્રિસ્ત, મહંમદ પયગંબર અને જરથુષ્ટ્ર : પ્રભુપૂત્ર ઈસુ પ્રેમ અને અગાધ ક્ષમાના સાગર છે, હજરત મહંમદ પયગંબર દયા (રહમ) અને નેકીના પ્રચારક છે તથા જરથોસ્તી ધર્મના સ્થાપક પવિત્રતાનો સંચાર કરે છે.
- મુખ્ય સંદેશ : સર્વધર્મના મહાપુરુષોના સ્મરણ દ્વારા માનવજાતમાં સદ્ભાવના, સહિષ્ણુતા અને સમગ્ર જગતમાં વિશ્વશાંતિ સ્થપાય તે આ કાવ્યનો મુખ્ય હેતુ છે.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 7 Gujarati Chapter 1 Swadhyay Solution) ✦
૧. વાતચીત :
(૧) તમે કઈ કઈ પ્રાર્થનાઓ ગાઓ છો?
જવાબ : અમે શાળામાં 'મૈત્રીભાવનું પવિત્ર ઝરણું', 'તું હી રામ હૈ તું રહીમ હૈ', 'ઓ ઈશ્વર ભજીએ તને' અને 'અસત્યો માંહેથી પ્રભુ પરમ સત્યે તું લઈ જા' જેવી સુંદર પ્રાર્થનાઓ ગાઈએ છીએ.
(૨) તમે ક્યારે ક્યારે પ્રાર્થના કરો છો?
જવાબ : અમે વહેલી સવારે જાગીને, શાળામાં દૈનિક પ્રાર્થનાસભા વખતે, ભોજન લેતાં પહેલાં અને રાત્રે સૂતાં પહેલાં ઈશ્વરનું સ્મરણ કરીને પ્રાર્થના કરીએ છીએ.
(૩) તમારી શાળામાં પ્રાર્થનામાં તમારે કંઈક રજૂ કરવાનું હોય ત્યારે શી શી તૈયારી કરો છો?
જવાબ : પ્રાર્થનાસભામાં સુવિચાર, સમાચાર કે પ્રેરક પ્રસંગ રજૂ કરવાનો હોય ત્યારે અગાઉથી સારું વાંચન કરી, મુદ્દાઓની નોંધ તૈયાર કરી, યોગ્ય ઉચ્ચાર અને આત્મવિશ્વાસ સાથે રજૂઆત કરવાનો અભ્યાસ કરું છું.
(૪) અહિંસાના આગ્રહી હોય એવા બે મહામાનવનાં નામ કહો.
જવાબ : ભગવાન મહાવીર સ્વામી અને રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીજી અહિંસાના પરમ આગ્રહી મહામાનવ હતા.
(૫) સેવા કઈ કઈ રીતે થઈ શકે?
જવાબ : ગરીબો અને અશક્તોને ભોજન-વસ્ત્ર આપીને, બીમાર વ્યક્તિઓની સારસંભાળ રાખીને, અબોલ પશુ-પક્ષીઓને ચણ અને પાણી આપીને તથા મુશ્કેલીમાં મુકાયેલા લોકોને નિઃસ્વાર્થ ભાવે મદદ કરીને સેવા થઈ શકે છે.
૨. યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરી વાક્ય પૂર્ણ કરો:
૧. “માન્યા પોતા સમ સહુને” એટલે...
(અ) સૌને પોતાના જેવાં ન માનવાં.
(બ) સૌને પોતાના જેવાં જ ગણ્યાં.
(ક) સૌને પારકાં માનવાં.
જવાબ : (બ) સૌને પોતાના જેવાં જ ગણ્યાં.
૨. “સદા અમારા અંતરમાં” એટલે...
(અ) અન્ય સાથે અંતર રાખવું.
(બ) હંમેશાં અમારા હૃદયમાં રહો.
(ક) સદા અંતર રાખીને રહો.
જવાબ : (બ) હંમેશાં અમારા હૃદયમાં રહો.
૩. “ક્ષમા-સિંધુને વંદન હો” એટલે...
(અ) દરિયા દેવને નમસ્કાર હો.
(બ) દરિયા દેવને ક્ષમા આપવા બદલ પ્રણામ.
(ક) ક્ષમાના સાગરને નમન હો.
જવાબ : (ક) ક્ષમાના સાગરને નમન હો.
૩. નીચે આપેલાં વાક્યોનો ભાવ દર્શાવતી કાવ્યપંક્તિ કાવ્યમાંથી શોધીને લખો:
૧. બધાં કાર્યો કર્યા છતાં કોઈ કાર્યમાં લેપાયા નહીં.
➔ "સઘળાં કાર્યો કર્યા છતાંયે, રહ્યા હંમેશાં નિર્લેપી,"
૨. એકપત્નીવ્રતના પાલનની પ્રતિજ્ઞા લીધી અને એ જીવનભર પૂર્ણ રીતે પાળી.
➔ "એકપત્નીવ્રત પૂરણ પાળ્યું, ટેક વણી છે જીવતરમાં,"
૩. સંન્યાસીના ધર્મને ઉજાળનાર તપસ્વી બુદ્ધને નમસ્કાર હજો!
➔ "સંન્યાસીનો ધર્મ ઉજાળ્યો, વંદન કરીએ બુદ્ધ તને,"
૪. બધા જ ધર્મોના મહામાનવોની યાદ જગતની શાંતિમાં ઉપયોગી બને.
➔ "સર્વધર્મ સંસ્થાપક સ્મરણો વિશ્વ શાંતિમાં ખપ લાગો."
૪. કૌંસમાં આપેલા શબ્દોનો ઉપયોગ કરીને ખાલી જગ્યા પૂરો:
(યોગી, પરમ, સઘળાં, પૂર્ણ, મધ્યમ)
૧. મહાવીર સ્વામીએ પૂર્ણ અહિંસાનું આચરણ કર્યું.
૨. ગૌતમ બુદ્ધે મધ્યમ માર્ગનો બોધ આપ્યો.
૩. યોગી શ્રીકૃષ્ણ સંસારમાં રહીને પણ અલિપ્ત રહ્યા.
૪. હજરત મહંમદ પયગંબર રહમ-નેકીના પરમ પ્રચારક હતા.
૫. સઘળાં કામો કર્યા છતાંય રહ્યા હંમેશાં નિર્લેપી!
૫. શબ્દ અને તેના અર્થ વાંચો. અર્થના આધારે વિકલ્પમાં આપેલાં વાક્યોમાંથી જે વાક્ય કાવ્યના આધારે સાચું હોય તેની આગળ (✓) કરો:
૧. અંતર : અંતઃકરણ, મન
[ ✓ ] નરસિંહના અંતરમાં હંમેશાં શ્રીકૃષ્ણ રહેતા.
[ ] તળાજાથી નરસિંહ લાંબું અંતર કાપીને જૂનાગઢ આવેલા.
૨. સમ : સરખું, સમાન
[ ✓ ] કોઈ પણ બે વ્યક્તિ બધી બાબતમાં સમ હોતી નથી.
[ ] મેં ભગવાનના સમ ખાઈને કહ્યું, પણ તેમણે ન માન્યું.
૬. બે કે તેથી વધુ શબ્દો મળીને બનતા સામાસિક શબ્દો - કાવ્યમાં ઉપયોગ ન થયો હોય તેવા ત્રણ શબ્દો લખો:
(૧) જીવદયા : જીવ + દયા = જીવો પ્રત્યેની દયા
(૨) માનવકલ્યાણ : માનવ + કલ્યાણ = માનવોનું કલ્યાણ
(૩) ધર્મપ્રેમ : ધર્મ + પ્રેમ = ધર્મ પ્રત્યેનો આદર કે પ્રેમ
૭. કૌંસમાંથી યોગ્ય શબ્દ પસંદ કરી ફકરો પૂર્ણ કરો:
જવાબ :
નાનકડી ટેકરીની પાછળ રળિયામણું ગામ હતું. ગામમાં આશરે બસો ઘરો હતાં. કોઈનાં ઘર નાનાં તો વળી કોઈનાં ઘર મોટાં. ગામને પાદર કૃષ્ણનું મંદિર. તેના પર સર્વધર્મ ધજા ફરકે. એના આંગણામાં લીલાંછમ ઝાડવાં. તેની ઉપર રંગબેરંગી પક્ષીઓ કલ્લોલ કરે. મંદિરમાં પિત્તળનો ઘંટ બાંધેલો. તેનો મધુર રણકાર સવાર-સાંજ આખા ગામમાં ગૂંજી રહે. આરતી સમયે તો અહીં ખૂબ ભીડ રહે.
૮. કૌંસમાંથી યોગ્ય શબ્દ પસંદ કરીને ખાલી જગ્યા પૂરો (સંયોજક):
૧. મહાવીર સ્વામીએ અહિંસાનું આચરણ કર્યું અને બધાં પ્રાણીઓને રક્ષણ આપ્યું. (કે, અને, પરંતુ)
૨. શ્રીકૃષ્ણે બધાં જ કાર્યો કર્યાં પરંતુ જીવનભર એ બધાંથી અલિપ્ત રહ્યા. (પરંતુ, એટલે, નહિ તો)
૩. વરસાદ વધુ હતો તેથી હું ઘરેથી નીકળી ન શકી. (કે, છતાં, તેથી)
૪. તમે સવારે નીકળશો કે સાંજે? (માટે, કે, એટલે)
૯. નીચેનાં વાક્યોમાં યોગ્ય સંયોજક મૂકી વાક્યોને ફરીથી લખો:
૧. મેં એને કહ્યું નહોતું છતાં તેણે મારું કામ કરી નાખ્યું.
૨. ગુરુવારે જો શાળામાં રજા હોય તો આપણે પુસ્તકમેળામાં જઈશું?
૩. છત્રી હતી તે સારું થયું, નહિતર તું પલળી ગયો હોત.
૪. જ્યારે સાહેબ કહેશે ત્યારે આપણે બાલસભા ગોઠવીશું.
૫. કાલે હું મારા દાદા સાથે દવાખાને જવાનો છું, તેથી હું રમવા નહીં આવું.
૧૦. ફકરામાં યોગ્ય વિરામચિહ્નો મૂકી તેનું સુલેખન કરો:
તેમણે મને પૂછેલું, “તને શાનો શોખ છે?” મેં તરત જવાબ આપેલો કે, “મને ગીત ગાવાનો શોખ છે.” આ સાંભળીને તેઓ બોલી ઊઠ્યા, “વાહ! ત્યારે તો આપણે બેઉ સરખા!” પછી તો તેમણે મને ‘અમર ગીતો’ પુસ્તક ભેટમાં આપ્યું.
૧૧. ચર્ચા કરો, લખો, રજૂ કરો:
૧. અહિંસાનો ભાવ રાખવો જ જોઈએ :
જવાબ : અહિંસા એ પરમ ધર્મ છે. મન, વચન કે કર્મથી કોઈ પણ જીવને દુઃખ ન પહોંચાડવું જોઈએ. અહિંસાથી વેરભાવ શમે છે અને પ્રેમ તથા સદ્ભાવના ખીલે છે.
૨. પ્રાણીઓ બોલતાં હોત તો?
જવાબ : જો પ્રાણીઓ બોલતાં હોત તો તેઓ પોતાના પર થતા અત્યાચારો, ભૂખ-તરસ અને વેદના માણસ સમક્ષ વાચા આપીને કહી શકત અને માણસને તેમની દયા ખાવાની ફરજ પડત.
૩. સર્વધર્મ સમભાવ વિશ્વશાંતિનો માર્ગ :
જવાબ : બધા જ ધર્મોનો અંતિમ ઉદ્દેશ્ય પ્રેમ, કરુણા અને સત્ય છે. જ્યારે મનુષ્ય બધા ધર્મો પ્રત્યે આદરભાવ કેળવશે ત્યારે ધાર્મિક ઝઘડા નાબૂદ થશે અને સમગ્ર વિશ્વમાં શાંતિ સ્થપાશે.
૧૨. પ્રશ્નોના જવાબ લખો:
૧. કાવ્યમાં ક્યા ક્યા મહામાનવોનો ઉલ્લેખ થયો છે?
જવાબ : કાવ્યમાં ભગવાન મહાવીર સ્વામી, ગૌતમ બુદ્ધ, શ્રી રામ, શ્રી કૃષ્ણ, ઈસુ ખ્રિસ્ત, હજરત મહંમદ પયગંબર અને અષો જરથુષ્ટ્રનો ઉલ્લેખ થયો છે.
૨. રામને અંતરમાં રાખવાની વાત કેમ કરી હશે?
જવાબ : શ્રીરામ ન્યાય, નીતિ, સત્ય અને મર્યાદાના આદર્શ પ્રતીક છે. તેમના આ સદ્ગુણો આપણા અંતરમાં વસે તો આપણું જીવન પણ ન્યાયી અને પવિત્ર બને, તેથી તેમને અંતરમાં રાખવાની વાત કરી છે.
૩. કાવ્યનો મુખ્ય સંદેશ શો છે?
જવાબ : કાવ્યનો મુખ્ય સંદેશ સર્વધર્મ સમભાવ કેળવવાનો, જીવમાત્ર પ્રત્યે દયા રાખવાનો, અહિંસા અને નીતિમય જીવન જીવીને વિશ્વશાંતિ સ્થાપવાનો છે.
૪. શ્રીકૃષ્ણને યોગી કેમ કહ્યા હશે?
જવાબ : શ્રીકૃષ્ણે સંસારમાં રહીને મહાભારતનું યુદ્ધ, રાજકારણ અને અન્ય સઘળાં સાંસારિક કર્મો કર્યા છતાં તેઓ કમળની જેમ હંમેશાં નિર્લેપ (અનાસક્ત) રહ્યા હતા, તેથી તેમને પરમ યોગી કહ્યા છે.
૧૩. જોડાક્ષરોમાં રહેલા વ્યંજનો અલગ પાડો:
ઉદાહરણ : બખ્તર : ખ્ + ત | બુદ્ધ : દ્ + ધ | મિસ્ત્રી : સ્ + ત્ + ર
અન્ય પાંચ શબ્દો :
૧. શસ્ત્ર : સ્ + ત્ + ર
૨. નિર્લેપી : ર્ + લ
૩. ઉજ્જવળ : જ્ + જ્ + વ
૪. ક્ષમા : ક્ + ષ્
૫. જ્યોતિ : જ્ + ય
૧૪. તમને ગમતી અન્ય પ્રાર્થનાની પાંચ-સાત પંક્તિ લખો:
મૈત્રીભાવનું પવિત્ર ઝરણું, મુજ હૈયે વહ્યા કરે,
શુભ થાઓ આ સકળ વિશ્વનું, એવી ભાવના નિત્ય રહે.
ગુણ થકી ભરેલા હૈયામાં, નિર્મળ પ્રેમ સદાય વહે,
દીન-દુખિયાંના આંસુ લૂછવા, મુજ કર સદાય તત્પર રહે.
સર્વ જીવો પ્રત્યે કરુણા, અંતરમાં અવિરત વહે!
✦ ચાલો, યાદ કરીએ... (પ્રશ્નોત્તરી) ✦
• આ કાવ્ય ગાયું તે વખતની કઈ વાત તમને યાદ છે?
જવાબ : આ કાવ્ય ગાતી વખતે વર્ગખંડમાં છવાયેલી એકાગ્રતા, શાંતિ અને સર્વધર્મના મહાપુરુષો પ્રત્યેનો આદરભાવ મને બરાબર યાદ છે.
• આ કાવ્યનું ગાન-સમૂહગાન તમે કેટલી વાર કર્યું?
જવાબ : અમે આ પ્રાર્થનાનું સામૂહિક ગાન વર્ગખંડમાં શિક્ષકના માર્ગદર્શન હેઠળ ત્રણથી ચાર વખત કર્યું હતું.
• આ પ્રાર્થના ગાતાં તમને તમારી શાળામાં ગવાતી કઈ પ્રાર્થના યાદ આવી હતી?
જવાબ : આ પ્રાર્થના ગાતાં મને અમારી શાળામાં ગવાતી 'તું હી રામ હૈ તું રહીમ હૈ' સર્વધર્મ પ્રાર્થના યાદ આવી ગઈ.
• વાતચીતનો કયો પ્રશ્ન તમને સૌથી વધારે ગમ્યો હતો? તેનો ક્રમાંક લખો અને તેમાં તમે શો જવાબ આપ્યો હતો?
જવાબ : મને વાતચીતનો પ્રશ્ન ૪ (અહિંસાના આગ્રહી મહામાનવ) સૌથી વધુ ગમ્યો હતો. તેમાં મેં ભગવાન મહાવીર અને ગાંધીજીનું નામ આપ્યું હતું.
• એકમમાં નવા શીખ્યા હોય તેવા કયા શબ્દો તમને યાદ છે તે બોલો.
જવાબ : મને મધ્યમ માર્ગ, નિર્લેપી, ક્ષમાસિંધુ, રહમ, નેકી અને જરથોસ્તી જેવા મૂલ્યવાન નવા શબ્દો યાદ રહી ગયા છે.
Post a Comment