GSEB Std 7 Science Chapter 13 Dushit Panini Varta Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 7 વિજ્ઞાન વિષયના પ્રકરણ 13 "દૂષિત પાણીની વાર્તા" (Wastewater Story) ના સંપૂર્ણ અગત્યના મુદ્દાઓ (Key IMP Notes), સીવેજ અને ગટર વ્યવસ્થા, વેસ્ટવોટર ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ (WWTP) ના શુદ્ધિકરણના તબક્કાઓ, સારી ગૃહવ્યવસ્થાની પદ્ધતિઓ, સ્વચ્છતા અને રોગો તેમજ સ્વાધ્યાયના તમામ પ્રશ્નો-જવાબો અને વિસ્તૃત પ્રવૃત્તિઓનું સરળ ગુજરાતી ભાષામાં સંપૂર્ણ સોલ્યુશન આપેલ છે[cite: 4].
✦ અગત્યના મુદ્દાઓ (Std 7 Science Ch 13 IMP Notes) ✦
- દૂષિત પાણી (Wastewater) : ઘરો, ઉદ્યોગો, હોસ્પિટલો, કચેરીઓ અને અન્ય સ્થળોએ વપરાયેલું ફીણવાળું, કાળું-કથ્થાઈ, તેલયુક્ત અને ગંદકીવાળું પાણી જે સિંક, શૌચાલય, લૉન્ડ્રી અને ગટરોમાં વહી જાય છે તેને દૂષિત પાણી કહે છે.
• વિશ્વ જળ દિવસ દર વર્ષે 22 માર્ચ ના રોજ ઉજવાય છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) દ્વારા પીવા, ધોવા, રસોઈ અને શૌચ માટે વ્યક્તિદીઠ લઘુત્તમ 50 લિટર પાણીની ભલામણ કરાયેલી છે. - સીવેજ / ગંદુ પાણી (Sewage) : ઘરો, ઉદ્યોગો અને વરસાદી ધોવાણમાંથી વહી જતો પ્રવાહી કચરો એ સીવેજ છે. તે પાણીમાં ઓગળેલી અને નિલંબિત (તરતી) અશુદ્ધિઓનું જટિલ મિશ્રણ છે, જેને પ્રદૂષકો (Contaminants) કહે છે :
• કાર્બનિક અશુદ્ધિઓ (Organic Impurities) : માનવ મળ, પ્રાણી કચરો, રાંધણ તેલ, યુરિયા (મૂત્ર), જંતુનાશકો, શાકભાજી અને ફળોનો કચરો.
• અકાર્બનિક અશુદ્ધિઓ (Inorganic Impurities) : નાઇટ્રેટ્સ, ફોસ્ફેટ્સ અને ધાતુઓ.
• રોગકારક જીવાણુઓ (Pathogens) : કોલેરા અને ટાઇફોઇડ પ્રેરતા બેક્ટેરિયા તેમજ મરડો પ્રેરતા પ્રજીવો (માઇક્રોબ્સ). - ગટર વ્યવસ્થા (Sewerage System) :
• ઘરોમાંથી દૂષિત પાણી લઈ જતી ભૂગર્ભ પાઇપોના નેટવર્કને ગટર વ્યવસ્થા કહે છે.
• ગટરમાં સામાન્ય રીતે દર 50 થી 60 મીટરના અંતરે, બે કે તેથી વધુ ગટરોના જોડાણ પર કે વળાંક પર મેનહોલ (Manholes) રાખવામાં આવે છે, જેથી સફાઈ અને નિરીક્ષણ સરળતાથી થઈ શકે. - વેસ્ટવોટર ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ - WWTP (Wastewater Treatment Plant) :
દૂષિત પાણીને જળાશયોમાં છોડતાં પહેલાં તેમાંથી ભૌતિક, રાસાયણિક અને જૈવિક પ્રદૂષકો દૂર કરવાની પ્રક્રિયા નીચે મુજબના તબક્કામાં થાય છે :
1. બાર સ્ક્રીન (Bar Screen - ઊભી જાળી) : દૂષિત પાણીને બાર સ્ક્રીનમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે, જેથી પ્લાસ્ટિકની કોથળીઓ, લાકડીઓ, ચિંધરાં, ડબ્બા અને નેપકિન જેવા મોટા કચરાને અટકાવીને દૂર કરી શકાય છે.
2. અવસાદન ટાંકો (Grit and Sand Removal Tank) : પાણીને કાંકરી અને રેતી દૂર કરતા ટાંકામાં લઈ જવાય છે, જ્યાં પાણીનો પ્રવાહ ધીમો પાડતાં રેતી, કાંકરી અને પથ્થરો તળિયે બેસી જાય છે.
3. મોટો સેટલિંગ ટાંકો / જળશુદ્ધિકરણ ટાંકો (Water Clarifier) : પાણીને મધ્ય તરફ ઢાળવાળા મોટા ટાંકામાં કલાકો સુધી સ્થિર રખાય છે. માનવ મળ જેવા ભારે ઘન પદાર્થો તળિયે બેસી જાય છે જેને સ્ક્રેપર વડે અલગ કરાય છે; તેને કાદવ / સ્લજ (Sludge) કહે છે. સપાટી પર તરતા તેલ અને ગ્રીસને સ્કીમર (Skimmer) વડે દૂર કરાય છે. આ રીતે મળતા સ્વચ્છ પાણીને 'ક્લેરિફાઇડ વૉટર' કહે છે.
4. સ્લજનું વિઘટન અને બાયોગેસ : અલગ કરેલા સ્લજને અજારક ટાંકામાં લઈ જઈ અજારક બેક્ટેરિયા (Anaerobic Bacteria) દ્વારા વિઘટન કરાવાય છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન બાયોગેસ (Biogas) ઉત્પન્ન થાય છે, જે બળતણ કે વીજળી ઉત્પન્ન કરવા વપરાય છે.
5. એરેશન ટાંકો (Aeration Tank - હવા આપવાની પ્રક્રિયા) : શુદ્ધ થયેલા પ્રવાહીમાં એરેટર વડે હવા ફૂંકવામાં આવે છે, જેથી જારક બેક્ટેરિયા (Aerobic Bacteria) ઝડપથી વૃદ્ધિ પામે છે. આ બેક્ટેરિયા પાણીમાં બચેલા માનવ મળ, સાબુના અવશેષો અને ખોરાકના કચરાને ખાઈને પાણીને વધુ શુદ્ધ કરે છે.
6. સક્રિયકૃત સ્લજ (Activated Sludge) : ઘણા કલાકો પછી બેક્ટેરિયા તળિયે 'સક્રિયકૃત સ્લજ' રૂપે જમા થાય છે (જેમાં લગભગ 97% પાણી હોય છે). પાણી કાઢી લીધા પછી સુકાયેલા સ્લજનો ઉપયોગ ઉત્તમ સેન્દ્રિય ખાતર તરીકે થાય છે.
7. રાસાયણિક જંતુનાશક પ્રક્રિયા (Disinfection) : શુદ્ધ કરેલા પાણીને નદી કે સમુદ્રમાં મુક્ત કરતાં પહેલાં હાનિકારક સૂક્ષ્મજીવો મુક્ત કરવા માટે તેમાં ક્લોરિન (Chlorine) અથવા ઓઝોન (Ozone) વાયુ ઉમેરવામાં આવે છે. - નીલગિરી (Eucalyptus) ના વૃક્ષોનો ફાળો : નીલગિરીના વૃક્ષો સુએજ ટ્રીટમેન્ટ ટાંકાઓની આસપાસ વાવવા જોઈએ, કારણ કે તે ગંદા પાણીનું અતિ ઝડપથી શોષણ કરે છે અને બાષ્પોત્સર્જન દ્વારા વાતાવરણમાં શુદ્ધ પાણીની વરાળ મુક્ત કરે છે.
- સારી ગૃહવ્યવસ્થાની પદ્ધતિઓ (Better Housekeeping Practices) :
• રાંધણ તેલ અને ચરબીને ક્યારેય સિંક કે ગટરમાં ન વહાવવા; તે ઠંડા પડીને પાઇપલાઇન જામ કરી દે છે અને ખુલ્લી જમીનમાં માટીના છિદ્રો બંધ કરી પાણીનું શોષણ અટકાવે છે. તેને કચરાપેટીમાં નાખવા.
• રંગો, દ્રાવકો, જંતુનાશકો અને દવાઓ ગટરમાં ન ફેંકવા, કારણ કે તે પાણી શુદ્ધ કરતા ઉપયોગી જીવાણુઓને મારી નાખે છે.
• ચાની પત્તી, વધેલો ખોરાક, કપાસ, પાટો અને સેનિટરી નેપકિન ડસ્ટબિનમાં જ નાખવા; ગટરમાં નાખવાથી તે પાઇપ ચોક-અપ કરે છે અને ઑક્સિજનનો પ્રવાહ રોકે છે. - સ્વચ્છતા અને રોગો (Sanitation and Diseases) :
અસ્વચ્છતા અને દૂષિત પીવાનું પાણી રોગોનું મુખ્ય કારણ છે. ખુલ્લામાં થતી શૌચક્રિયાથી જમીન અને જળ પ્રદૂષિત થાય છે, જેના કારણે કોલેરા, ટાઇફોઇડ, પોલિયો, કમળો (હેપેટાઇટિસ) અને મરડો જેવા જળજન્ય રોગો ફેલાય છે. - મળ નિકાલની વૈકલ્પિક વ્યવસ્થાઓ (Alternative Arrangements for Sewage Disposal) :
જ્યાં ભૂગર્ભ ગટર લાઈન ન હોય તેવા સ્થળો માટે ઓન-સાઇટ નિકાલ પદ્ધતિઓ :
• સેપ્ટિક ટેન્ક (Septic Tank) : હોસ્પિટલો, એકલદોકલ મકાનો કે નાની વસાહતો માટે અનુકૂળ છે.
• રાસાયણિક શૌચાલય (Chemical Toilets) : પ્રવાસ કે અસ્થાયી કેમ્પ માટે વપરાય છે.
• બાયોગેસ શૌચાલય : માનવ મળ સીધો પાઇપ દ્વારા બાયોગેસ પ્લાન્ટમાં જાય છે અને તેમાંથી બળતણ માટે ગેસ મેળવાય છે.
• વર્મી-પ્રોસેસિંગ શૌચાલય (Vermi-processing Toilets) : માનવ મળનું અળસિયાં દ્વારા સંપૂર્ણ વિઘટન કરાવી ઉચ્ચ ગુણવત્તાયુક્ત વર્મી-કમ્પોસ્ટ ખાતરમાં રૂપાંતર કરવામાં આવે છે.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 7 Science Chapter 13 Swadhyay Solution) ✦
1. ખાલી જગ્યા પૂરો :
(a) પાણીના શુદ્ધિકરણની પ્રક્રિયા એ પાણીમાંથી પ્રદૂષકો દૂર કરવાની ક્રિયા છે.
(b) ઘરોમાંથી નીકળતા દૂષિત પાણીને સીવેજ (Sewage) કહે છે.
(c) સુકાયેલા સ્લજનો ઉપયોગ ખાતર (સેન્દ્રિય ખાતર) તરીકે થાય છે.
(d) ગટરો તેલ અને ચરબી દ્વારા બ્લોક (ચોક-અપ) થઈ જાય છે.
2. સીવેજ શું છે ? શુદ્ધ કર્યા વગરના સીવેજને નદી કે સમુદ્રમાં સીધો છોડવો શા માટે હાનિકારક છે ? સમજાવો.
જવાબ :
• સીવેજ : ઘરો, ઉદ્યોગો, હોસ્પિટલો અને કચેરીઓમાંથી નીકળતો પ્રવાહી કચરો કે દૂષિત ગંદુ પાણી એ સીવેજ છે, જેમાં ઓગળેલી અને તરતી હાનિકારક અશુદ્ધિઓ તથા રોગકારક સૂક્ષ્મજીવો હોય છે.
• નદી કે સમુદ્રમાં છોડવાના નુકસાન :
(1) અશુદ્ધ સીવેજમાં રહેલા કચરાથી જળાશયોનું પાણી અતિ દૂષિત થાય છે, જેનાથી જળચર જીવો (માછલીઓ) ને ઑક્સિજન મળતો બંધ થતાં તેઓ મૃત્યુ પામે છે.
(2) આવા દૂષિત પાણીથી ભૂગર્ભજળ પણ પ્રદૂષિત થાય છે.
(3) નદીના પાણીનો ઉપયોગ કરતાં લોકોમાં કોલેરા, ટાઇફોઇડ, કમળો અને ઝાડા-ઊલટી જેવા જીવલેણ રોગોનો રોગચાળો ફેલાય છે.
3. તેલ અને ચરબીને ગટરમાં શા માટે ન છોડવા જોઈએ ? સમજાવો.
જવાબ : તેલ અને ચરબી ચીકણા પદાર્થો છે. જ્યારે તેમને સિંક કે ગટરમાં વહાવવામાં આવે છે ત્યારે :
(1) તે ઠંડા પડીને પાઇપલાઇનની અંદરની દીવાલ પર જામી જાય છે અને ગટરને કાયમ માટે બ્લોક (ચોક-અપ) કરી દે છે.
(2) ખુલ્લી ગટરોમાં કે જમીન પર તે માટીના સૂક્ષ્મ છિદ્રોને પૂરી દે છે, જેથી જમીનની પાણી ગાળવાની અને શોષવાની ક્ષમતા ઘટી જાય છે.
તેથી તેલ અને ચરબીને ક્યારેય ગટરમાં ન વહાવતાં ડસ્ટબિનમાં ફેંકવા જોઈએ.
4. દૂષિત પાણીની સારવાર (ટ્રીટમેન્ટ) દરમિયાન સ્વચ્છ પાણી મેળવવા માટેના તબક્કાઓ વર્ણવો.
જવાબ : વેસ્ટવોટર ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ (WWTP) ના મુખ્ય તબક્કાઓ :
(1) બાર સ્ક્રીન : પાણીને ઊભી જાળીમાંથી પસાર કરી ચીંથરાં, લાકડીઓ અને પ્લાસ્ટિક જેવો મોટો ઘન કચરો અલગ કરવામાં આવે છે.
(2) અવસાદન ટાંકો : પ્રવાહ ધીમો પાડી પાણીમાંથી રેતી, કાંકરી અને પથ્થરો તળિયે બેસાડી અલગ કરાય છે.
(3) મોટો સેટલિંગ ટાંકો : પાણીને સ્થિર રાખી તળિયે બેસી જતો માનવ મળ (કાદવ/સ્લજ) સ્ક્રેપર વડે અને ઉપર તરતું તેલ સ્કીમર વડે દૂર કરી ક્લેરિફાઇડ પાણી મેળવાય છે.
(4) એરેશન ટાંકો : પાણીમાં હવા ફૂંકવામાં આવે છે, જેથી જારક બેક્ટેરિયા ઝડપથી વૃદ્ધિ પામી બાકી રહેલા કાર્બનિક કચરાને ખાઈને પાણીને શુદ્ધ કરે છે.
(5) ક્લોરિનેશન : શુદ્ધ થયેલા પાણીમાં રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોનો નાશ કરવા ક્લોરિન કે ઓઝોન ઉમેરી જળાશયોમાં મુક્ત કરાય છે.
5. સ્લજ (Sludge - કાદવ) શું છે ? તેની સારવાર કેવી રીતે કરવામાં આવે છે તે સમજાવો.
જવાબ :
• સ્લજ : દૂષિત પાણીના શુદ્ધિકરણ દરમિયાન મોટા સેટલિંગ ટાંકાના તળિયે બેસી જતો માનવ મળ જેવો ઘન મળ કાદવ રૂપે એકત્ર થાય છે, તેને સ્લજ કહે છે.
• સારવાર : સ્લજને અલગ અજારક ટાંકામાં લઈ જવામાં આવે છે, જ્યાં અજારક બેક્ટેરિયા તેનું વિઘટન કરે છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન બાયોગેસ બને છે જે વીજળી કે રસોઈ ઇંધણ તરીકે વપરાય છે. બાકી રહેલા સૂકા સ્લજનો ઉપયોગ ઉત્તમ સેન્દ્રિય ખાતર તરીકે ખેતીમાં થાય છે.
6. શુદ્ધ કર્યા વગરનો માનવ મળ એ સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમી છે. સમજાવો.
જવાબ : અશુદ્ધ માનવ મળમાં હજારો રોગકારક જીવાણુઓ, વાઇરસ અને કૃમિઓ હોય છે :
(1) તે જમીન અને પીવાના જળ સ્ત્રોતો (નદી, તળાવ અને ભૂગર્ભજળ) ને પ્રદૂષિત કરે છે.
(2) મળ પર બેસતી માખીઓ અને મચ્છરો ખોરાક અને પાણીને દૂષિત કરી કોલેરા, ટાઇફોઇડ, કમળો, પોલિયો અને મરડો જેવા જીવલેણ રોગો ફેલાવે છે.
(3) તે વાતાવરણમાં અસહ્ય દુર્ગંધ ફેલાવી જાહેર સ્વાસ્થ્ય જોખમાવે છે.
7. પાણીને જંતુમુક્ત (Disinfect) કરવા માટે વપરાતા બે રસાયણોના નામ આપો.
જવાબ : (1) ક્લોરિન (Chlorine) (2) ઓઝોન (Ozone).
8. વેસ્ટવોટર ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટમાં વપરાતી બાર સ્ક્રીનનું કાર્ય સમજાવો.
જવાબ : બાર સ્ક્રીન એ ઊભી લોખંડની સળિયાવાળી જાળી છે. દૂષિત પાણી જ્યારે પ્લાન્ટમાં પ્રવેશે ત્યારે સૌપ્રથમ તેમાંથી પસાર થાય છે. તે પાણીમાં વહી આવતા મોટા ઘન પદાર્થો જેવા કે પ્લાસ્ટિકની બોટલો, થેલીઓ, લાકડીઓ, ચિંધરાં, કેન અને પેકિંગ કચરાને અટકાવી દે છે, જેથી આગળના પંપ અને સાધનો જામ થતાં અટકે છે.
9. સ્વચ્છતા અને રોગ વચ્ચેનો સંબંધ સમજાવો.
જવાબ : સ્વચ્છતા અને રોગ એકબીજા સાથે સીધા સંકળાયેલા છે :
• જ્યાં અસ્વચ્છતા, ખુલ્લી ગટરો અને ઉભરાતો કચરો હોય ત્યાં રોગકારક જીવાણુઓ, માખીઓ અને મચ્છરોનો ઉપદ્રવ વધે છે અને રોગચાળો ફેલાય છે.
• જો વ્યક્તિગત અને જાહેર સ્વચ્છતા જાળવવામાં આવે, દૂષિત પાણીનો યોગ્ય નિકાલ થાય અને શુદ્ધ પાણી પીવામાં આવે, તો 80% થી વધુ જળજન્ય રોગો અટકાવી શકાય છે. આમ, સ્વચ્છતા એ તંદુરસ્ત જીવનનો પાયો છે.
10. એક સક્રિય નાગરિક તરીકે સ્વચ્છતા સંદર્ભે તમારી ભૂમિકા વર્ણવો.
જવાબ : એક જાગૃત નાગરિક તરીકે મારી ભૂમિકા :
(1) ઘરમાં ઉત્પન્ન થતા કચરાનું પ્રમાણ ઘટાડીશ અને કચરો હંમેશાં ડસ્ટબિનમાં જ નાખીશ.
(2) રાંધણ તેલ, ચાની પત્તી કે પ્લાસ્ટિક ક્યારેય સિંક કે ગટરમાં વહાવીશ નહીં.
(3) જો સોસાયટી કે રસ્તા પર ગટર લાઇન લીક કે બ્લોક જણાય તો તાત્કાલિક નગરપાલિકા કે ગ્રામ પંચાયતને જાણ કરીશ.
(4) ખુલ્લામાં શૌચક્રિયા અટકાવવા અને શૌચાલય વાપરવા લોકોને જાગૃત કરીશ.
11. નીચે આપેલી ચાવીઓ પરથી અંગ્રેજી શબ્દો વડે કોયડો પૂર્ણ કરો :
આડી ચાવી (Across) :
3. દૂષિત પાણીની સારવાર કરતા સૂક્ષ્મજીવો ➔ AEROBIC
4. પાણીને જંતુમુક્ત કરવા વપરાતું રસાયણ ➔ CHLORINE
7. ગટરના નિરીક્ષણ માટે રાખવામાં આવતું ઢાંકણું ➔ MANHOLE
ઊભી ચાવી (Down) :
1. ઘરોમાંથી નીકળતો પ્રવાહી કચરો ➔ SEWAGE
2. ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટના તળિયે બેસતો ઘન મળ ➔ SLUDGE
5. ગટર પાઇપોનું નેટવર્ક ➔ SEWERAGE
6. દૂષિત પાણીથી થતો રોગ ➔ CHOLERA
12. ઓઝોન વિશે નીચેના વિધાનોનો અભ્યાસ કરો :
(a) તે સજીવોના શ્વસન માટે અનિવાર્ય છે.
(b) તે પાણીને જંતુમુક્ત કરવા વપરાય છે.
(c) તે પારજાંબલી કિરણોનું શોષણ કરે છે.
(d) હવામાં તેનું પ્રમાણ 3% છે.
ઉપરોક્તમાંથી કયાં વિધાનો સાચાં છે ?
(i) (a), (b) અને (c) (ii) (b) અને (c) (iii) (a) અને (d) (iv) ચારેય
જવાબ : (ii) (b) અને (c)
સમજૂતી : ઓઝોન પાણીને જંતુમુક્ત કરવા વપરાય છે અને વાતાવરણમાં સૂર્યના હાનિકારક પારજાંબલી (UV) વિકિરણોનું શોષણ કરે છે. તે શ્વસન માટે વપરાતો નથી અને હવામાં તેનું પ્રમાણ અત્યંત અલ્પ છે.
✦ વિસ્તૃત અભ્યાસ માટેની પ્રવૃત્તિઓ અને પ્રૉજેક્ટ (Activities & Projects) ✦
1. પ્લાસ્ટિક બોટલ, રેતી અને કાંકરીની મદદથી સાદો વોટર ફિલ્ટર બનાવી પાણી શુદ્ધ કરવાની પ્રક્રિયા સમજો.
જવાબ : પ્લાસ્ટિક બોટલનું તળિયું કાપી ઊંધી રાખો. મુખ પાસે રૂ મૂકો. તેના પર ક્રમશઃ ઝીણી રેતી, જાડી રેતી અને કાંકરીના સ્તર ગોઠવો. ઉપરથી થોડું ગંદુ માટીવાળું પાણી રેડો. નીચે પાત્રમાં ટપકતું પાણી એકદમ સ્વચ્છ અને પારદર્શક નીકળશે. આ પ્રવૃત્તિ ગાળણ પ્રક્રિયાની ભૌતિક સમજ આપે છે.
2. તમારી શાળા કે ઘરની આસપાસની ગટર વ્યવસ્થાનું નિરીક્ષણ કરી અહેવાલ તૈયાર કરો.
જવાબ : નિરીક્ષણ અહેવાલ : શાળામાં વોશબેસિન અને શૌચાલયનું પાણી ભૂગર્ભ પીવીસી પાઇપલાઇન દ્વારા મુખ્ય ભૂગર્ભ ગટર સાથે જોડાયેલું છે. દર 50 મીટરે સિમેન્ટના ઢાંકણાવાળા મેનહોલ છે જે સાફ રાખવામાં આવે છે. ક્યાંય ખુલ્લી ગટર કે ગંદકી નથી, જેથી મચ્છરનો ઉપદ્રવ નિયંત્રણમાં રહે છે.
3. નજીકના સુએજ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ (STP) ની મુલાકાત લઈ માહિતી એકત્ર કરો.
જવાબ : શહેરની નગરપાલિકા સંચાલિત સુએજ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટની મુલાકાત લેતાં જાણવા મળ્યું કે સમગ્ર શહેરનું ગંદુ પાણી પાઇપલાઇન દ્વારા અહીં આવે છે. બાર સ્ક્રીન, સેડિમેન્ટેશન અને એરેશન પછી શુદ્ધ થયેલા પાણીનો ઉપયોગ બગીચાઓમાં અને ઔદ્યોગિક કૂલિંગ પ્લાન્ટમાં પુનઃઉપયોગ તરીકે કરવામાં આવે છે.
4. "પાણી બચાવો - સ્વચ્છતા રાખો" વિષય પર જાગૃતિ સૂત્રો તૈયાર કરો.
જવાબ : સ્લોગન :
(1) "સ્વચ્છ જળ, સ્વસ્થ જીવન - ગંદકી મુક્ત આપણું વતન."
(2) "ગટરમાં ન નાખો તેલ-કચરો, પાઇપ બ્લોકેજથી બચો."
(3) "દૂષિત પાણીનું કરો શુદ્ધિકરણ, રોગોનું કરો કાયમી નિવારણ."
(4) "સ્વચ્છતા ત્યાં પ્રભુતા - શૌચાલય વાપરો, રોગચાળો ભગાવો."
إرسال تعليق