GSEB Std 7 Social Science Chapter 15 Lokshahima Samanta Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 7 સામાજિક વિજ્ઞાન વિષયના પ્રકરણ 15 "લોકશાહીમાં સમાનતા" (Lokshahima Samanta) ના પાઠ્યપુસ્તકના મૂળ સ્વાધ્યાય અનુસાર ખાલી જગ્યાઓ, ટૂંકમાં ઉત્તરો, ટૂંક નોંધ, પાઠના અગત્યના મુદ્દાઓ (Key Notes) તેમજ પ્રવૃત્તિઓ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ અગત્યના મુદ્દાઓ (Std 7 Social Science Ch 15 IMP Notes) ✦
- વિશ્વમાં સૌથી મોટી લોકશાહી ધરાવતો દેશ ભારત છે. દેશના સુચારુ સંચાલન માટે બંધારણની રચના કરવામાં આવી છે.
- બંધારણ ભારતનું સર્વોચ્ચ પુસ્તક છે અને તે વિશ્વનું સૌથી મોટું લેખિત બંધારણ છે.
- લોકશાહીમાં સૌને સમાન અધિકાર અને સમાન તક આપવી એ બંધારણનો મૂળભૂત હેતુ છે.
- ભારતમાં ધર્મ, ભાષા, જાતિ, લિંગ કે જન્મસ્થળના ભેદભાવ વિના દરેક નાગરિકને કાયદા સમક્ષ સમાનતા અને કાયદાનું સમાન રક્ષણ આપવામાં આવ્યું છે.
- મતાધિકારમાં સમાનતા : ભારતના બંધારણે 18 વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના તમામ નાગરિકોને કોઈપણ ભેદભાવ વિના સમાન મતાધિકાર આપ્યો છે.
- ચૂંટણીપંચ તટસ્થ, ન્યાયી અને પારદર્શક રીતે ચૂંટણીઓ યોજે છે તથા વિશેષ સુવિધા દ્વારા દિવ્યાંગ મતદારો માટે મતદાનની સરળતા કરે છે.
- બાળમજૂરી એ કાયદાકીય ગુનો અને અસમાનતા છે. 6 થી 14 વર્ષની વયના તમામ બાળકોને મફત અને ફરજિયાત શિક્ષણ મેળવવાનો મૂળભૂત અધિકાર છે.
- શ્રમ અને મહેનતાણું : એક જ સરખા કામ માટે સ્ત્રી અને પુરુષને સમાન વેતન મળવું જોઈએ. દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓ પાસેથી કામ કરાવી ઓછું મહેનતાણું આપવું એ અસમાનતા છે.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 7 Social Science Chapter 15 Swadhyay Solution) ✦
1. ખાલી જગ્યા પૂરો :
(1) વિશ્વની સૌથી મોટી લોકશાહી ધરાવતો દેશ ………… છે.
જવાબ : ભારત
(2) દેશનું સંચાલન કરવા માટેની માર્ગદર્શિકા ………… કહેવાય.
જવાબ : બંધારણ
(3) ભારતનું બંધારણ વિશ્વનું ………… બંધારણ છે.
જવાબ : સૌથી મોટું લેખિત
2. ટૂંકમાં ઉત્તર આપો :
(1) લોકશાહી કોને કહેવાય છે ?
જવાબ - 1 : લોકોનું, લોકો વડે અને લોકો માટે ચાલતું શાસન એટલે લોકશાહી.
(2) આપણને કઈ બાબતોમાં સમાનતાનો અધિકાર આપેલ છે ?
જવાબ - 2 : આપણને નીચે મુજબની બાબતોમાં સમાનતાનો અધિકાર આપેલ છે:
(૧) કાયદા સમક્ષ સમાનતા અને કાયદાનું સમાન રક્ષણ.
(૨) ધર્મ, ભાષા, જાતિ, વંશ, લિંગ કે જન્મસ્થળના આધારે કોઈ પણ પ્રકારના ભેદભાવ વિના સમાનતા.
(૩) જાહેર સ્થળો, દુકાનો, હોટલો અને રસ્તાઓના ઉપયોગની સમાનતા.
(૪) શિક્ષણ અને જાહેર નોકરીઓમાં સમાન તક.
(૫) વિચાર, વાણી અને અભિવ્યક્તિની સમાન સ્વતંત્રતા.
(3) વ્યક્તિના સર્વાંગીણ વિકાસ માટે કઈ બાબત જરૂરી છે ?
જવાબ - 3 : વ્યક્તિના સર્વાંગીણ વિકાસ માટે કોઈપણ પ્રકારના ભેદભાવ વિના સમાનતા અને સ્વતંત્રતાનો અધિકાર મળવો તેમજ તેના આત્મસન્માન અને ગૌરવની જાળવણી થવી અત્યંત જરૂરી છે.
3. એક-બે વાક્યોમાં ઉત્તર આપો :
(1) મતાધિકાર કોને મળે છે ?
જવાબ - 1 : ભારતમાં ૧૮ વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમર ધરાવતા અને મતદાર યાદીમાં નામ નોંધાયેલું હોય તેવા દરેક નાગરિકને મતાધિકાર મળે છે.
(2) ચૂંટણીપંચ શી કામગીરી કરે છે ?
જવાબ - 2 : ચૂંટણીપંચ દેશમાં સંસદ, વિધાનસભા અને સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓની ચૂંટણીઓ તટસ્થ, ન્યાયી અને મુક્ત વાતાવરણમાં યોજવાનું, મતદારયાદી તૈયાર કરવાનું તેમજ ચૂંટણીલક્ષી આચારસંહિતાનું પાલન કરાવવાનું કાર્ય કરે છે.
(3) બાળમજૂરી શા માટે અટકાવવી જોઈએ ?
જવાબ - 3 : બાળપણ એ બાળકના શારીરિક અને માનસિક વિકાસનો સમય છે તેમજ બંધારણે ૬ થી ૧૪ વર્ષના બાળકને મફત અને ફરજિયાત પ્રાથમિક શિક્ષણનો અધિકાર આપ્યો છે. બાળમજૂરી કરાવવાથી બાળક શિક્ષણથી વંચિત રહે છે અને તેનું શોષણ થતું હોવાથી બાળમજૂરી અટકાવવી જોઈએ.
4. ટૂંક નોંધ લખો :
(1) લોકશાહીમાં સમાનતા
જવાબ - 1 : ભારત વિશ્વની સૌથી મોટી લોકશાહી ધરાવતો દેશ છે. લોકશાહી શાસનવ્યવસ્થામાં સમાનતા એ પાયાનો સિદ્ધાંત છે. ભારતના બંધારણમાં દેશના તમામ નાગરિકોને ધર્મ, ભાષા, જાતિ, વંશ કે લિંગના ભેદભાવ વિના સમાનતાનો મૂળભૂત અધિકાર આપવામાં આવ્યો છે. કાયદા સમક્ષ સૌ નાગરિકો સરખા છે અને સૌને કાયદાનું સમાન રક્ષણ મળે છે. વ્યક્તિના સર્વાંગી વિકાસ અને ગૌરવપૂર્ણ જીવન માટે સમાનતા અનિવાર્ય બાબત છે.
(2) મતાધિકારમાં સમાનતા
જવાબ - 2 : લોકશાહીમાં સરકારની રચના લોકોના મત દ્વારા થાય છે. આપણા બંધારણે ૧૮ વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના ભારતના દરેક નાગરિકને સમાન મતાધિકાર આપ્યો છે. અમીર-ગરીબ, સ્ત્રી-પુરુષ કે કોઈપણ ધર્મ કે જ્ઞાતિના નાગરિકના મતનું મૂલ્ય એક સરખું જ ગણાય છે. ચૂંટણીપંચ દ્વારા કોઈ મતદાર મતદાનથી વંચિત ન રહે અને ભયરહિત માહોલમાં મતદાન કરી શકે તેવી સુચારુ વ્યવસ્થા ગોઠવવામાં આવે છે તથા દિવ્યાંગ નાગરિકો માટે વિશેષ સુવિધાઓ આપવામાં આવે છે.
(3) બાળમજૂરી અને બાળઅધિકાર
જવાબ - 3 : બાળપણ એ બાળક માટે શિક્ષણ અને રમતગમત દ્વારા વિકાસ સાધવાનો અધિકાર ધરાવે છે. આપણા બંધારણમાં ૬ થી ૧૪ વર્ષની વયના તમામ બાળકોને મફત, ફરજિયાત અને સાર્વત્રિક પ્રાથમિક શિક્ષણ મેળવવાનો મૂળભૂત અધિકાર મળેલો છે. ૧૪ વર્ષથી નાની ઉંમરના કોઈપણ બાળક પાસે જોખમી કે અન્ય કોઈ વ્યવસાયમાં મજૂરી કરાવવી એ કાયદાકીય ગુનો બને છે. બાળમજૂરી બાળકના અધિકારોનું હનન કરે છે અને સામાજિક અસમાનતા વધારે છે, જેથી તેનું નિર્મૂલન કરવું સમાજ અને સરકાર બંનેની જવાબદારી છે.
إرسال تعليق