GSEB Std 8 Gujarati Chapter 10 Duniya Amari Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 8 ગુજરાતી (પ્રથમ ભાષા) વિષયના કાવ્ય 10 "દુનિયા અમારી" (ભાનુપ્રસાદ પંડ્યા) ના સંપૂર્ણ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (પ્રશ્ન ૧ થી ૧૦ ના સચોટ જવાબો), ચાલો યાદ કરીએના ઉત્તરો તેમજ એકમનો સારાંશ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ એકમનો સારાંશ (Std 8 Gujarati Ch 10 Summary) ✦
કાવ્ય પરિચય અને પ્રજ્ઞાચક્ષુની સંવેદના :
"દુનિયા અમારી" એ કવિ ભાનુપ્રસાદ પંડ્યા દ્વારા રચાયેલું અત્યંત ભાવવાહી અને સંવેદનશીલ ગીત છે. આ ગીતમાં દૃષ્ટિહીન (પ્રજ્ઞાચક્ષુ) મનુષ્યની ઈશ્વરને સંબોધીને થયેલી ગરિમાપૂર્ણ અને સંતોષી અભિવ્યક્તિ રજૂ થઈ છે.
- આંતરિક સૌંદર્યની અનુભૂતિ : ઈશ્વરે આંખોની રોશની (દેખ્યાનો દેશ) અને જ્યાં-ત્યાં ભટકવાની મોજ ભલે છીનવી લીધી હોય, પરંતુ તેણે પંખીઓનો કલરવ અને પગલાંના પગરવની મધુર દુનિયા પ્રદાન કરી છે.
- સ્પર્શ અને સુગંધનો વૈભવ : આંખો બંધ હોવા છતાં આંતરિક મનમાં અવાજ અને લયના વૈભવની દુનિયા ખીલે છે. ફૂલોના રંગો ભલે ન દેખાય, પણ તેની અખૂટ સુગંધ અને પવનની લહેરખીનો સ્પર્શ પ્રકૃતિ સાથેનો અતૂટ સંબંધ જાળવી રાખે છે.
- ટેરવાં બની આંખો : દૃષ્ટિહીન વ્યક્તિ માટે હાથની આંગળીઓના ટેરવાં જ નવી આંખો (નજર) બનીને દુનિયાને સ્પર્શ દ્વારા અનુભવવાનું અદ્ભુત માધ્યમ બને છે. ઈશ્વર પ્રત્યે ફરિયાદ કરવાને બદલે જે મળ્યું છે તેમાં પરમ સંતોષ વ્યક્ત થયો છે.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 8 Gujarati Chapter 10 Swadhyay Solution) ✦
૧. વાતચીત :
(૧) તમે પંખીઓનો કલરવ સાંભળ્યો છે ? ક્યારે?
જવાબ : હા, મેં વહેલી સવારે સૂર્યોદય સમયે અને સાંજે સૂર્યાસ્ત વેળાએ જ્યારે પંખીઓ માળામાં પાછા ફરે ત્યારે તેમનો મધુર કલરવ સાંભળ્યો છે.
(૨) તમને ગમતા પક્ષીનો અવાજ કાઢી બતાવો.
જવાબ : મને કોયલ ખૂબ ગમે છે. તેનો 'કૂહુ... કૂહુ...' અવાજ મને ખૂબ પ્રિય છે અને હું તેનો અવાજ સુંદર રીતે કાઢી શકું છું.
(૩) તમે ક્યાં ક્યાં ચાલીને જાઓ છો ?
જવાબ : હું ઘર નજીક આવેલી શાળાએ, ટ્યુશન ક્લાસે, મંદિરે તથા નજીકની દુકાને દૂધ કે શાકભાજી લેવા ચાલીને જાઉં છું.
(૪) તમને ક્યાં ફરવા જવું ગમે ? કેમ?
જવાબ : મને દરિયાકિનારે અને બગીચામાં ફરવા જવું ગમે છે, કારણ કે ત્યાં સ્વચ્છ ખુલ્લી હવા, શાંતિ અને કુદરતી સૌંદર્ય માણવા મળે છે.
(૫) તમે ક્યા ક્યા રંગનાં ફૂલ જોયાં છે?
જવાબ : મેં લાલ (ગુલાબ), પીળા (ગલગોટો), સફેદ (મોગરો), ગુલાબી (કમળ) અને જાંબલી રંગનાં ફૂલો જોયાં છે.
(૬) દૃષ્ટિ ન હોય તો શી શી મુશ્કેલીઓ પડે?
જવાબ : દૃષ્ટિ ન હોય તો રસ્તો ઓળંગવામાં, પુસ્તકો વાંચવામાં, પોતાના દૈનિક કામો કરવામાં, વાહનવ્યવહારમાં અને જગતના રૂપ-રંગ માણવામાં પારાવાર મુશ્કેલીઓ પડે છે.
(૭) તમે કોઈ પ્રજ્ઞાચક્ષુ વ્યક્તિને જાણતા હો તો તેના વિશે કહો.
જવાબ : અમારા વિસ્તારમાં એક પ્રજ્ઞાચક્ષુ સંગીત શિક્ષક રહે છે. તેઓ આંખોથી જોઈ શકતા નથી, છતાં બ્રેઇલ લિપિ સડસડાટ વાંચી શકે છે અને હાર્મોનિયમ તથા તબલાં અદ્ભુત રીતે વગાડે છે.
૨. વાક્યને આધારે રેખાંકિત શબ્દનો અર્થ ધારો અને લખો:
૧. હે નાથ! તારી કૃપા અપરંપાર છે. (નાથ : પતિ, શેઠ, પ્રભુ)
➔ સાચો અર્થ : પ્રભુ (ઈશ્વર)
૨. સવારે પંખીઓનો કલરવ સંભળાય છે. (કલરવ : અવાજ, મધુર ધ્વનિ, ઘોંઘાટ)
➔ સાચો અર્થ : મધુર ધ્વનિ
૩. મમ્મીની સાડીમાં રંગોની સુંદર ભાત છે. (ભાત : છાપ, જુદાજુદા રંગો, એક વાનગી)
➔ સાચો અર્થ : છાપ (ડિઝાઇન)
૪. નેહાને કામ નહોતું કરવું એટલે તે આમતેમ રસળ્યા કરતી હતી. (રસળવું : ફરવું, ઢીલાશ કરવી, જોયા કરવું)
➔ સાચો અર્થ : ફરવું (નકામા ભટકવું)
૫. વસંત ઋતુમાં આંબે મહોર મ્હોરે છે. (મ્હોરવું : ખીલવું, કૂંપળ ફૂટવી, ફળ આવવાં)
➔ સાચો અર્થ : ખીલવું
૩. વાક્યને લાગુ પડતો શબ્દ કૌંસમાંથી લખો:
(પગરવ, કલરવ, કલબલ, ઘોંઘાટ, નાદ, સૂર)
૧. તબલાંનો કર્ણપ્રિય અવાજ ➔ નાદ
૨. લતા મંગેશકરની સુમધુર ગાયકી ➔ સૂર
૩. છોકરાંની વાતચીત ➔ કલબલ
૪. પંખીઓનો મધુર ધ્વનિ ➔ કલરવ
૫. પગનો ચાલવાનો અવાજ ➔ પગરવ
૬. બજારમાં વાહનોનો જુદો જુદો અવાજ ➔ ઘોંઘાટ
૪. ઉદાહરણ મુજબ શબ્દનો ઉપયોગ કરી વાક્ય બનાવો:
ઉદાહરણ : પગરવ : બાળકોના પગરવથી ઘર ગુંજી ઊઠ્યું. / તમારું વાક્ય : અમે અચાનક કોઈનો પગરવ સાંભળ્યો.
૧. કલરવ : બાળકોનો કલરવ ઘરમાં ખુશીઓ ભરી દે છે.
તમારું વાક્ય : વહેલી સવારે બગીચામાં પક્ષીઓનો મીઠો કલરવ મનને શાંતિ આપે છે.
૨. કલબલ : રમતના મેદાનમાં બાળકો કલબલ કરતાં હતાં.
તમારું વાક્ય : શાળાની રિસેસ પડતાં જ લોબીમાં વિદ્યાર્થીઓનો કલબલ શરૂ થઈ ગયો.
૩. લહેરખી : પવનની લહેરખીથી વાતાવરણમાં ઠંડક પ્રસરી ગઈ.
તમારું વાક્ય : સમુદ્રકિનારે વહેતી મંદ પવનની લહેરખી સૌને આહલાદક અનુભવ કરાવે છે.
૪. લહેકો : મનોજને લહેકો કરીને ગાવાની ટેવ છે.
તમારું વાક્ય : દાદાજી પોતાના જૂના ગીતો સુંદર લહેકો લગાવીને ગાય છે.
૫. વાક્યના અર્થને લાગુ પડતી પંક્તિ કાવ્યમાંથી શોધીને લખો:
૧. અમે મધુર અવાજ કરતાં રહીશું.
➔ "પણ કલરવની દુનિયા અમારી !"
૨. અમારો જ્યાં ત્યાં ફરવાનો આનંદ ઝૂંટવી લીધો છે.
➔ "વાટે રખડ્યાની મોજ છીનવી લીધી"
૩. વહેલી સવારે શોરબકોર સંભળાય છે.
➔ "કલબલ તો થાય જ્યાં પહેલો તે પહોર"
૪. ગીત ગાતી વખતે અવાજ ખીલી રહ્યો છે.
➔ "લહેકાએ લહેકાએ મ્હોરતા અવાજના વૈભવની દુનિયા અમારી !"
૫. સુગંધ થકી સંબંધ જળવાઈ રહ્યો છે.
➔ "સમા સમાના દઈ સંદેશા લહેરખી અડક્યાનો સાચવે સંબંધ !"
૬. કાવ્યને આધારે બંધબેસતાં જોડકાં જોડો:
| અ | બ |
|---|---|
| 1. જગતને જોઈ ન શકવું | 3. સાંભળીને જગતને પારખવું. |
| 2. જ્યાં-ત્યાં ફરવાની મજા છીનવાઈ | 4. પગના અવાજથી આગળ વધવું. |
| 3. ફૂલોના રંગોની પરખ નથી થતી | 1. સુગંધ થકી ફૂલોની ઓળખ. |
| 4. દરિયાની ભરતી (પવનની લહેરખી) | 5. એકબીજાને મળવાનો સંબંધ સચવાય છે. |
| 5. ટેરવાં એ જ આંખો | 2. સ્પર્શના અનુભવ વડે આગળ વધવું. |
૭. અનુભવ કરો અને લખો:
| અનુભવ | શી મુશ્કેલી પડી? | કેવી રીતે કરી શક્યા? |
|---|---|---|
| આંખે પાટા બાંધીને બોર્ડમાં તમારું નામ લખો. | અક્ષરો સીધી લીટીમાં લખવામાં અને બોર્ડનું સ્થાન નક્કી કરવામાં મુશ્કેલી પડી. | ડાબા હાથે બોર્ડની કિનારીનો અંદાજ મેળવીને ધીમેથી નામ લખી શક્યો. |
| કાનમાં આંગળી નાખો. તમારા મિત્રએ કહેલી કોઈ વાત સાંભળો અને કહો. | અવાજ સ્પષ્ટ ન સંભળાયો અને શબ્દો ગૂંચવાયા. | મિત્રના હોઠના હલનચલન (લિપ રીડિંગ) પર ધ્યાન આપી અંદાજ લગાવ્યો. |
| આંખો બંધ કરીને ગુજરાતી પાઠ્યપુસ્તકનું 26 નંબરનું પેજ કાઢો. | ચોક્કસ પેજ નંબર જોયા વિના પાનું ખોલવું મુશ્કેલ બન્યું. | આશરે વચ્ચેથી પાના ખોલીને પાનાની જાડાઈના અંદાજથી પેજ શોધવા પ્રયત્ન કર્યો. |
| આંખો બંધ કરો. તમારા મિત્રે તમારા હાથમાં આપેલી વસ્તુ ઓળખો. | રંગ કે દેખાવ જોયા વગર વસ્તુ કઈ છે તે તુરંત ન સમજાયું. | વસ્તુને આંગળીના ટેરવાંથી સ્પર્શીને, તેનો આકાર અને સપાટી અનુભવીને ઓળખી શક્યો. |
૮. ઉદાહરણ મુજબ શબ્દો શોધો અને લખો (કોષ્ટક આધારિત):
કોષ્ટક કિંમતો : ૧=પ, ૨=ગ, ૩=ર, ૪=વ, ૫=ની, ૬=દુ, ૭=નિ, ૮=યા
• ૧૨ : ૧ (પ) + ૨ (ગ) ➔ પગ
• ૪૩ : ૪ (વ) + ૩ (ર) ➔ વર
• ૫૩ : ૫ (ની) + ૩ (ર) ➔ નીર
• ૧૫૩ : ૧ (પ) + ૫ (ની) + ૩ (ર) ➔ પનીર
• ૨૮ : ૨ (ગ) + ૮ (યા) ➔ ગયા
૯. લીટી દોરેલ શબ્દની જગ્યાએ કૌંસમાં આપેલ શબ્દોનો ઉપયોગ કરી વાક્ય ફરીથી લખો:
૧. આકાશમાં પક્ષી ઊડતું હતું. (ચકલી)
➔ આકાશમાં ચકલી ઊડતી હતી.
૨. રિયા બેઠી બેઠી ખાતી હતી. (યુવરાજ)
➔ યુવરાજ બેઠો બેઠો ખાતો હતો.
૩. બાળકો રમે છે. (હું)
➔ હું રમું છું.
૪. જયદેવ હસતો હસતો લખતો હતો. (કોમલ)
➔ કોમલ હસતી હસતી લખતી હતી.
૫. તપેલી દૂધથી ભરેલી હતી. (તપેલું)
➔ તપેલું દૂધથી ભરેલું હતું.
૧૦. પ્રશ્નોના જવાબ લખો:
૧. કાવ્યમાં કોને સંબોધીને વાત કરવામાં આવી છે?
જવાબ : કાવ્યમાં જગતના સર્જનહાર પરમેશ્વર (નાથ) ને સંબોધીને વાત કરવામાં આવી છે.
૨. ઈશ્વરે શું શું લઈ લીધું છે?
જવાબ : ઈશ્વરે આંખોની રોશની (દેખ્યાનો દેશ) અને રસ્તા પર સ્વતંત્ર રીતે હરવા-ફરવાની મોજ (વાટે રખડવાની મોજ) લઈ લીધી છે.
૩. હવે શું શું બચ્યું છે જેનો સંતોષ છે?
જવાબ : પંખીઓનો મધુર કલરવ, પગલાંનો પગરવ, અવાજનો લયબદ્ધ વૈભવ, પવનની લહેરખીનો સ્પર્શ અને ફૂલોની સામટી સુગંધ બચી છે, જેનો દૃષ્ટિહીન કવિને પરમ સંતોષ છે.
૪. વહેલી સવારે થતા અનુભવનું વર્ણન કરો.
જવાબ : વહેલી સવારના પહેલા પહોરમાં પક્ષીઓ અને બાળકોનો મધુર કલબલ અવાજ સંભળાય છે અને બંધ પોપચાંમાં પણ રંગોની અનોખી ભાત ઉપસી આવે છે.
૫. રૂપ અને અવાજ વિશે કાવ્યમાં શું કહ્યું છે?
જવાબ : કાવ્યમાં કહ્યું છે કે આંખ ભલે રૂપ ન જોઈ શકે, પરંતુ અવાજના પ્રત્યેક લહેકામાં મહોરતો વૈભવ એક નવું રણઝણતું રૂપ ધારણ કરીને કાન દ્વારા હૃદયમાં રસ રેડે છે.
૬. ફૂલોના રંગ અને સુગંધ બાબતે શો નિર્દેશ કર્યો છે?
જવાબ : ફૂલોના રંગો ભલે આંખ માટે અદ્રશ્ય (રીસાઈ ગયા) હોય, પરંતુ તેમની સામટી સુગંધ જળવાઈ રહે છે અને સ્પર્શથી પ્રકૃતિ સાથેનો સંબંધ કાયમ રહે છે.
૭. ટેરવાંએ આંખોનું સ્થાન લીધું છે એવું શા માટે કહ્યું છે ?
જવાબ : પ્રજ્ઞાચક્ષુ વ્યક્તિ આંખો વિના જગતને જોઈ શકતી નથી, પરંતુ હાથના આંગળાંના ટેરવાંથી વસ્તુઓને સ્પર્શીને તેનો આકાર, સ્વરૂપ અને લાગણી અનુભવી શકે છે, તેથી ટેરવાં નવી નજર (આંખો) સમાન છે.
✦ ચાલો, યાદ કરીએ... (પ્રશ્નોત્તરી) ✦
• કાવ્યના કયા શબ્દો તમે અગાઉ સાંભળ્યા હતા?
જવાબ : મેં અગાઉ નાથ, કલરવ, લોચન અને સુગંધ જેવા શબ્દો સાંભળ્યા હતા.
• કઈ પ્રવૃત્તિ તમને કઠિન લાગી? ક્રમ લખો.
જવાબ : પ્રશ્ન ૭ માં આંખે પાટા બાંધીને બોર્ડ પર નામ લખવાની અને પુસ્તકનું પેજ શોધવાની પ્રવૃત્તિ સૌથી કઠિન લાગી.
• કવિતાની કડીનો ક્રમ યાદ રાખવા તમે કોઈ ટ્રિક અજમાવેલી ? કઈ?
જવાબ : હા, મેં કાવ્યમાં આવતા પ્રાસવાળા શબ્દો (કલરવ-પગરવ, ભાત-રાત, સુગંધ-સંબંધ) ની જોડી બનાવીને ક્રમ યાદ રાખવાની ટ્રિક અજમાવી હતી.
• શામાં વધારે સમય લાગ્યો હતો ? કાવ્યગાન કે કાવ્ય મુખપાઠમાં? સમય નોંધો.
જવાબ : કાવ્ય મુખપાઠ કરવામાં વધારે સમય લાગ્યો હતો (આશરે ૨૫ મિનિટ), જ્યારે કાવ્યગાન ૧૦ મિનિટમાં થઈ ગયું હતું.
• અંકોના આધારે શબ્દ બનાવવાની પ્રવૃત્તિમાં તમને કેવી મુશ્કેલી પડી હતી?
જવાબ : અંકો સાથે મૂળાક્ષરો મેળવવામાં શરૂઆતમાં થોડો સમય લાગ્યો, પરંતુ કોષ્ટક ધ્યાનથી જોતાં ઝડપથી અર્થપૂર્ણ શબ્દો બની ગયા.
إرسال تعليق