GSEB Std 6 Gujarati Chapter 19 Koi Dekhado! Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 6 ગુજરાતી વિષયના પાઠ 19 "કોઈ દેખાડો !" (લોકગીત - રઢિયાળી રાત) ના તમામ સ્વાધ્યાય પ્રશ્નો (પ્રશ્ન ૧ થી ૧૦ ના સંપૂર્ણ સચોટ જવાબો), વ્યાકરણ, પદ્ય-ગદ્ય રૂપાંતરણ તેમજ એકમનો સારાંશ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ એકમનો સારાંશ (Std 6 Gujarati Ch 19 Summary) ✦
કાવ્ય પરિચય અને ભક્તિ-વિરહનું માધુર્ય :
"કોઈ દેખાડો !" એ ઝવેરચંદ મેઘાણી સંપાદિત 'રઢિયાળી રાત' સંગ્રહમાંથી લેવાયેલું એક અત્યંત લોકપ્રિય, મધુર અને ભાવસભર લોકગીત છે. આ કાવ્યમાં શ્રીકૃષ્ણના વિરહમાં વ્યાકુળ અને તેમના દર્શન માટે ઉત્સુક ગોપીના નિષ્કપટ સ્નેહ, સમર્પણ અને અધીરાઈનું હૃદયસ્પર્શી આલેખન કરવામાં આવ્યું છે.
- કાનકુંવરની મોરલી અને ગોપીની સુધબુધ : શેરીમાંથી મોરલી વગાડતા કાનકુંવર નીકળે છે ત્યારે ગોપી પોતાનું ઓઢણું (અંબર) સરખું કરવાનું પણ ભૂલીને ઝબકીને બહાર દોડે છે. પાણી ભરવાના બહાને નીકળેલી ગોપી કૃષ્ણદર્શનની ઘેલછામાં ઈંઢોણી અને પાટલી પણ વિસરી જાય છે.
- સાધનોની સજાવટ અને અમરાપર : ગોપી સાગ અને સીસમના લાકડાની સુંદર વેલડીમાં ધોળો અને ધમળો નામના બળદો જોડીને પ્રભુને શોધવા અમરાપર પહોંચે છે. ચોકમાં દીવા બળતા જોઈને તેને લાગે છે કે હરિ અહીં જ વસે છે.
- અંતરનો વિરહ અને આક્રંદ : ગોપી પ્રભુ માટે દૂધ અને સાકરનો મીઠો શીરો રાંધીને ત્રાંબાના ત્રાંસમાં ટાઢો કરે છે. પરંતુ જમવા બેસતાં જ તેને પોતાના વહાલા 'જીવણ' (કૃષ્ણ) યાદ આવે છે અને ગળામાંથી કોળિયો નીચે ઊતરતો નથી. તે આક્રંદ કરતાં પોકારે છે કે "મને કોઈ તો મારા દીનાનાથ દેખાડો, જેથી હું મારા જમણા હાથે તેમને કોળિયો જમાડી શકું!"
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન : ભાગ ૧ (પ્રશ્ન ૧ થી ૫) ✦
૧. વાતચીત :
(૧) તમને કયું વાદ્ય ગમે ? કેમ ?
જવાબ : મને વાંસળી (મોરલી) વાદ્ય ખૂબ ગમે છે; કારણ કે તેનો મધુર, શાંત અને સૂરીલો નાદ સીધો હૃદયને સ્પર્શી જાય છે અને મનને પરમ શાંતિ આપે છે.
(૨) તમને કઈ વાનગી બહુ ભાવે ? કેમ ?
જવાબ : મને દૂધ અને બદામવાળો ગરમાગરમ શીરો ખૂબ ભાવે છે; કારણ કે તે સ્વાદિષ્ટ, સુગંધીદાર અને પૌષ્ટિક હોય છે.
(૩) તમે કદી ઝબકીને જાગી ગયા છો ? ક્યારે ?
જવાબ : હા, એકવાર રાત્રે અચાનક વીજળીના કડાકા સાથે મોટો ગડગડાટ થયો ત્યારે હું ઊંઘમાંથી ચમકીને ઝબકી ગયો હતો.
(૪) તમારા વિસ્તારનું કોઈ લોકગીત તમને યાદ છે ? કયું ?
જવાબ : હા, મને "મારી શેરીએથી કાનકુંવર આવતા રે લોલ" અને "ગોરી રાધા ને કાળો કાન" લોકગીત ખૂબ યાદ છે.
(૫) તમને આવડતું એક લગ્નગીત કહો.
જવાબ : "દાદા ને આંગણે આંબો રોપાયો, આંબે આવ્યા છે મૉર રે... લાડકડી દીકરી વળાવતાં હૈયાં હરખાય રે..."
૨. પ્રાસવાળા શબ્દો કાવ્યમાંથી શોધીને લખો :
• ૨. છોડિયા ➔ જોડિયા
૩. કાવ્યમાધુર્યવાળા (લઘુતાસૂચક) શબ્દો :
ઉદાહરણ : ધોરી ➔ ધોરીડો | પાણી ➔ પાણીડાં | વેલ ➔ વેલડી
• ૧. ગાય ➔ ગાયલડી
• ૨. બેન ➔ બેનડી
• ૩. કાન ➔ કાનુડો
• ૪. આંખ ➔ આંખલડી
• ૫. હાથ ➔ હથલડી
૪. ગામ/ઘરમાં વપરાતી વસ્તુઓનાં નામ અને વાક્યપ્રયોગ :
ઉદાહરણ : ઈંઢોણી ➔ ઈંઢોણી વગર માથે બેડું લેતાં કેમ ફાવે?
• ૧. તગારું :
➔ વાક્ય : મજૂરે તગારામાં માટી ભરીને મકાનના બાંધકામ પાસે પહોંચાડી.
• ૨. પંચિયું :
➔ વાક્ય : દાદાજી સવારે નાહીને સ્વચ્છ પંચિયું પહેરીને પૂજા કરવા બેઠા.
• ૩. ખાટલો :
➔ વાક્ય : ઉનાળાની શીતળ રાત્રે ખુલ્લા આંગણામાં ખાટલો ઢાળીને સૂવાની ખૂબ મજા આવે છે.
• ૪. દોરડું :
➔ વાક્ય : ગોવાળે વાછરડાને ખીલે બાંધવા માટે મજબૂત દોરડું વાપર્યું.
• ૫. ચૂલો :
➔ વાક્ય : માટીના ચૂલા પર લાકડાં સળગાવીને શેકેલા બાજરીના રોટલા સ્વાદિષ્ટ લાગે છે.
૫. ઉદાહરણ મુજબ વાક્ય આગળ વધારો :
૧. બહુ ઠંડી પડે છે આજ રાતના,
➔ કે ચાલ હવે કરીએ તાપણું મેદાનમાં.
૨. આજ પડી છે રજા નિશાળમાં,
➔ કે ચાલ હવે રમીએ મોકળા બાગમાં.
૩. મસ્ત વરઘોડો નીકળ્યો છે ગામમાં,
➔ કે ચાલ હવે નાચીએ ઢોલના તાલમાં.
૪. જુઓ પતંગ ચગ્યા છે આકાશમાં,
➔ કે ચાલ હવે પેચ લડાવીએ પવનમાં.
૫. આજ પપ્પાનો ગુસ્સો છે આસમાનમાં,
➔ કે ચાલ હવે છાનામાના ભણીએ ઘરમાં.
૬. એક ગલૂડિયું આવ્યું નિશાળમાં,
➔ કે ચાલ હવે દૂધ પાઈએ વાટકીમાં.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન : ભાગ ૨ (પ્રશ્ન ૬ થી ૮) ✦
૬. ખોટો શબ્દ સુધારીને વાક્ય ફરીથી લખો :
૧. મીનાક્ષી ઘણો હોશિયાર છે. ➔ મીનાક્ષી ઘણી હોશિયાર છે.
૨. રાજેશ રમતાં રમતાં પડી ગઈ. ➔ રાજેશ રમતાં રમતાં પડી ગયો.
૩. સ્નેહા બોલવા તૈયાર થઈ જાવ. ➔ સ્નેહા બોલવા તૈયાર થઈ જા.
૪. બાએ વાડામાંથી નકામા છોડ દૂર કરી. ➔ બાએ વાડામાંથી નકામા છોડ દૂર કર્યા.
૫. ભાઈબહેને ધમાલ કરી મૂક્યા. ➔ ભાઈબહેને ધમાલ કરી મૂકી.
૬. નિરાલી જામફળ લાવ્યો. ➔ નિરાલી જામફળ લાવી.
૭. આપેલા વાક્યને અનુરૂપ કાવ્યપંક્તિ :
૧. હું ઊંઘમાંથી ઝબકીને જોવા માટે નીકળી.
➔ "હું તો ઝબકીને જોવા નીસરી રે લોલ!"
૨. હું ઈંઢોણી અને પાટલી ભૂલી ગઈ.
➔ "ઈંઢોણી ને પાટલી, વીસરી રે લોલ!"
૩. મારી વેલ સાગ અને સીસમની છે.
➔ "સાગ રે સીસમની મારી વેલડી રે લોલ!"
૪. મેં દૂધ અને સાકરનો શીરો બનાવ્યો.
➔ "મેં તો દૂધ ને સાકરનો શીરો કર્યો રે લોલ!"
૮. અયોગ્ય શબ્દ સુધારી ફકરો ફરીથી લખો :
મૂળ ફકરો : અત્યારે ગુજરાતીનો તાસ છે અમે પહેલો એકમ ભણીએ છીએ. અમે એક પ્રવૃત્તિ કરીએ છીએ. આ પ્રવૃત્તિ ખૂબ સહેલું છે. મને તે તરત આવડી ગઈ. હું મજા પડી ગઈ. મને તે પ્રવૃત્તિ ત્રણ મિનિટમાં પૂરી થઈ ગઈ. તે પછી મેં જાતે એવાં ખોટું વાક્યો બનાવ્યાં. ખોટાં વાક્યો વાંચીને મને ખૂબ હસવું આવ્યો.
સુધારેલો ફકરો :
અત્યારે ગુજરાતીનો તાસ છે. અમે પહેલો એકમ ભણીએ છીએ. અમે એક પ્રવૃત્તિ કરીએ છીએ. આ પ્રવૃત્તિ ખૂબ સહેલી છે. મને તે તરત આવડી ગઈ. મને મજા પડી ગઈ. મારી તે પ્રવૃત્તિ ત્રણ મિનિટમાં પૂરી થઈ ગઈ. તે પછી મેં જાતે એવાં ખોટાં વાક્યો બનાવ્યાં. ખોટાં વાક્યો વાંચીને મને ખૂબ હસવું આવ્યું.
✦ પ્રશ્નોત્તરી અને ગદ્ય રૂપાંતરણ (પ્રશ્ન ૯ થી ૧૦) ✦
૯. પ્રશ્નોના જવાબ લખો :
૧. આ કાવ્યમાં કોની વાત છે ?
જવાબ : આ કાવ્યમાં શ્રીકૃષ્ણના વિરહમાં વ્યાકુળ અને તેમના દર્શન માટે અધીરી બનેલી પ્રેમાતુર ગોપીની વાત છે.
૨. આ કાવ્યમાં કૃષ્ણને બીજાં ક્યાં ક્યાં નામે સંબોધન કરવામાં આવ્યું છે ?
જવાબ : આ કાવ્યમાં શ્રીકૃષ્ણને 'કાનકુંવર', 'હરિ', 'જીવણ' અને 'દીનાનાથ' જેવાં પ્રેમસભર નામોથી સંબોધન કરવામાં આવ્યું છે.
૩. કૃષ્ણને મળવા ગોપી શી શી તૈયારી કરે છે ?
જવાબ : ગોપી પાણી ભરવાના બહાને દોડે છે, સાગ-સીસમની વેલડીમાં બળદો જોડીને અમરાપર જાય છે, ચોકમાં દીવા પ્રગટાવે છે અને દૂધ-સાકરનો મીઠો શીરો રાંધીને ત્રાંબાના ત્રાંસમાં ટાઢો કરે છે.
૪. ગોપીની વેલનું વર્ણન કરો.
જવાબ : ગોપીની વેલડી કિંમતી સાગ અને સીસમના લાકડામાંથી બનેલી છે, જેના પૈડાં પર સુતારે સુંદર પીંજણી ઘડી છે અને તેમાં ધોળો તથા ધમળો એમ બે બળદો જોડેલા છે.
૫. તમારા ઘરે કોઈ મહેમાન આવવાના હોય તો તમે શી તૈયારી કરો ?
જવાબ : અમે ઘરની સાફસફાઈ કરીએ, બેઠક વ્યવસ્થા ગોઠવીએ, તેમના માટે ભાવતી વાનગીઓ અને ભોજન બનાવીએ તથા ઉમળકાભેર સ્વાગત કરીએ.
૧૦. કાવ્યપંક્તિને ગદ્ય સ્વરૂપે લખો :
ઉદાહરણ : મારી શેરીએથી કાનકુંવર આવતા રે લોલ ➔ મારા ફળિયામાં શ્રીકૃષ્ણ આવતા હતા.
૧. મુખેથી મોરલી વગાડતા રે લોલ!
➔ તેઓ મુખેથી વાંસળી વગાડતા હતા.
૨. હું તો પાણીડાંની મસે જોવા નીસરી રે લોલ!
➔ હું તો પાણી ભરવાના બહાને તેમને જોવા નીકળી.
૩. અમરાપરના તે ચોકમાં દીવા બળે રે લોલ!
➔ સ્વર્ગ જેવા અમરાપરના ચોકમાં દીવાઓ પ્રગટી રહ્યા છે.
૪. મને કોઈ રે દેખાડો દીનાનાથને રે લોલ!
➔ મને કોઈ પ્રભુ શ્રીકૃષ્ણનાં દર્શન કરાવો.
إرسال تعليق