GSEB Std 8 Gujarati Chapter 7 Bhai Manus Chhe Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 8 ગુજરાતી (પ્રથમ ભાષા) વિષયના કાવ્ય 7 "ભૈ માણસ છે !" (જયંત પાઠક) ના સંપૂર્ણ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (પ્રશ્ન ૧ થી ૧૦ ના સચોટ જવાબો), ચાલો યાદ કરીએના ઉત્તરો તેમજ એકમનો સારાંશ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ એકમનો સારાંશ (Std 8 Gujarati Ch 7 Summary) ✦
કાવ્ય પરિચય અને માનવસ્વભાવ :
"ભૈ માણસ છે !" એ જાણીતા કવિ જયંત પાઠક દ્વારા રચિત એક સુંદર અને જીવનદ્રષ્ટિ આપતું કાવ્ય છે. આ કાવ્યમાં મનુષ્યના સ્વભાવની વિરોધાભાસી સબળાઈઓ અને નબળાઈઓનું બહુ જ સહજ અને વાસ્તવિક નિરૂપણ કરવામાં આવ્યું છે.
- માનવીય વિરોધાભાસ : માણસ રમતાં રમતાં લડી પડે છે અને હસતાં હસતાં રડી પણ પડે છે. તેના સ્વભાવમાં અસ્થિરતા અને ભાવનાત્મક પરિવર્તન જોવા મળે છે.
- શક્તિ અને મર્યાદા : મનુષ્ય પહાડ જેવો મક્કમ અને કઠણ પણ બની શકે છે, તો બીજી જ ક્ષણે ક્ષુલ્લક બાબતમાં ધ્રુસકે ને ધ્રુસકે રડીને દડી પણ પડે છે. તે ચંદ્ર પર પહોંચવાની મહાન સિદ્ધિ મેળવી શકે છે, પણ બે જ ડગલાંમાં મુશ્કેલીથી ખડી પણ પડે છે.
- જીવનનું સત્ય : માણસ સૂર્યવંશી જેવો તેજસ્વી અને પ્રતાપી હોવા છતાં ભરબપ્પોરે થાકીને ઢળી પડે છે. તે જીવતેજીવ પૂજાય છે અને પાળિયા બને છે, પરંતુ ટાણે ખોટો પણ સાબિત થઈ જાય છે.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 8 Gujarati Chapter 7 Swadhyay Solution) ✦
૧. વાતચીત :
(૧) તમે ક્યારે ક્યારે રડી પડો છો?
જવાબ : જ્યારે મને ખૂબ વાગી જાય, કોઈ મોટું નુકસાન થાય કે મનમાં ભારે દુઃખ કે લાગણી ઉભરાઈ આવે ત્યારે હું રડી પડું છું.
(૨) તમે એકલાં એકલાં ક્યારેય હસ્યાં છો?
જવાબ : હા, જ્યારે મને કોઈ જૂની રમુજી વાત કે કોમેડી જોક્સ યાદ આવે છે, ત્યારે હું ઘણીવાર એકલાં એકલાં હસી પડું છું.
(૩) તમે ક્યારેય ઢીલાં પડી ગયાં છો ? ક્યારે?
જવાબ : પરીક્ષામાં ધાર્યા કરતા ઓછા ગુણ આવે અથવા કોઈ કઠિન પરિસ્થિતિમાં નિરાશા ઘેરી વળે ત્યારે હું થોડો સમય ઢીલો પડી જાઉં છું.
(૪) તમે ચંદ્ર વિશે શું શું જાણો છો?
જવાબ : ચંદ્ર એ પૃથ્વીનો એકમાત્ર કુદરતી ઉપગ્રહ છે. તે રાત્રે સૂર્યના પ્રકાશથી ચમકે છે, તેની સપાટી પર ખાડાઓ અને પર્વતો છે તથા પૃથ્વીની આસપાસ પરિક્રમા કરે છે.
(૫) આ કવિતાની કઈ પંક્તિ તમને વધુ ગમી? કેમ?
જવાબ : મને કવિતાની પંક્તિ "પહાડથી એ કઠ્ઠણ મક્કમ, માણસ છે; દડ દડ દડ દડ દડી પડે ભૈ, માણસ છે!" ખૂબ ગમી, કારણ કે તે માણસના મનોબળ અને તેની લાગણીશીલ નબળાઈ બંનેને સુંદર રીતે દર્શાવે છે.
૨. ઉદાહરણ મુજબ શબ્દ બનાવો, તેનો વાક્યમાં પ્રયોગ કરો:
ઉદાહરણ : ચપ - ચપ-ચપ ➔ બિલાડી ઘી ચપ-ચપ ચાટી જાય છે.
જવાબ :
• લપ - લપ-લપ : વગર કામની લપ-લપ કરવાની કોઈને ટેવ ન હોવી જોઈએ.
• લબ - લબલબ : નાના બાળકો ચોકલેટ લબલબ ખાવા લાગે છે.
• ટપ - ટપટપ : આકાશમાંથી વરસાદના છાંટા ટપટપ પડવા લાગ્યા.
• ડબ - ડબડબ : બાળક રડવાથી તેની આંખોમાં આંસુ ડબડબ ભરાઈ આવ્યા.
• ધબ - ધબધબ : ઘોડાના દોડવાના પગલાંનો અવાજ ધબધબ સંભળાતો હતો.
૩. આપેલા શબ્દનો સાચો અર્થ કૌંસમાંથી ધારો અને એ શબ્દનો ઉપયોગ કરીને વાક્ય બનાવો:
(૧) મક્કમ (દઢ, મનોબળ, ચીવટ)
સાચો અર્થ : દૃઢ
વાક્ય : સફળ થવા માટે આપણો નિર્ણય હંમેશાં મક્કમ હોવો જોઈએ.
(૨) પ્રતાપ (સામર્થ્ય, પ્રભાવ, તેજ)
સાચો અર્થ : પ્રભાવ
વાક્ય : ગુરુજીના પ્રતાપથી શિષ્યના જીવનમાં સદ્ગુણોનો વિકાસ થયો.
(૩) ચંદર (ચંદ્રના આકારનું, ચંદ્ર, ચાદર)
સાચો અર્થ : ચંદ્ર (અથવા ચાદર સંદર્ભે)
વાક્ય : રાત્રિના સમયે આકાશમાં ચંદર પોતાનો શીતળ પ્રકાશ ફેલાવે છે.
૪. આપેલી કાવ્યપંક્તિનો નજીકનો અર્થ ધરાવતું વાક્ય આપેલા વિકલ્પોમાંથી શોધીને લખો:
૧. ટાણે ખોટું પડ્યું
(અ) ખરા સમયે તમે ખોટા પડ્યા.
(બ) જ્યારે જરૂર હતી ત્યારે તમે નહોતા.
(ક) સમય ખૂટી પડ્યો.
જવાબ : (બ) જ્યારે જરૂર હતી ત્યારે તમે નહોતા.
૨. ચંદર પર ચાલે ચપ-ચપ
(અ) ચાદર પર છાનોમાનો ચાલે.
(બ) ચંદ્ર પર ઝડપથી ચાલે.
(ક) ચંદ્ર ઝડપથી ચાલી રહ્યો છે.
જવાબ : (બ) ચંદ્ર પર ઝડપથી ચાલે.
૩. સૂર્યવંશીનો પ્રતાપ
(અ) સૂર્ય જેવા તાપવાળો મહાન.
(બ) સૂર્યના કુળમાં ઉછરેલાનો પ્રભાવ.
(ક) સૂર્યને વશમાં કરે તેવો બહાદુર.
જવાબ : (બ) સૂર્યના કુળમાં ઉછરેલાનો પ્રભાવ.
૫. કાવ્યને આધારે નીચેનાં વાક્યો સાચાં હોય તો “ભૈ માણસ” અને ખોટું હોય તો “ન માણસ” લખો:
૧. વારંવાર કરે ગુસ્સો ➔ ભૈ માણસ
૨. કામમાં રાખે જુસ્સો ➔ ભૈ માણસ
૩. સૌનો પ્રેમ ઝૂંટે ➔ ન માણસ
૪. જેને તેને લૂંટે ➔ ન માણસ
૫. નાનાંને ભાવે રમાડે ➔ ભૈ માણસ
૬. સીધાં જનોને રંજાડે ➔ ન માણસ
૬. આપેલા પ્રશ્નોના જવાબ લખો:
૧. આ કાવ્યમાં કવિએ માણસની શી શી વિશેષતાઓનો ઉલ્લેખ કર્યો છે?
જવાબ : કવિએ માણસની વિરોધાભાસી વિશેષતાઓ જણાવી છે; જેમ કે માણસ રમતા રમતા લડી પડે અને હસતા હસતા રડી પડે છે. તે પહાડ જેવો મક્કમ પણ હોય અને નાની વાતમાં દડી પણ પડે છે. તે ચંદ્ર પર ચાલે છે પણ બે ડગલે ખડી પડે છે.
૨. માણસને પહાડથી પણ કઠણ શા માટે કહ્યો છે?
જવાબ : માણસની મક્કમતા અને તેનું મનોબળ અડગ હોય છે. મુશ્કેલીઓ કે સંકટો સામે તે પહાડની જેમ અડગ રહીને સામનો કરી શકે છે, તેથી તેને પહાડથી પણ કઠણ કહ્યો છે.
૩. “પૂજવા ઝટ થયા પાળિયા, માણસ છે!” - કાવ્યપંક્તિનો અર્થ સમજાવો.
જવાબ : આ પંક્તિનો અર્થ એ છે કે માણસ પોતાના પરાક્રમો અને બલિદાનથી જીવતેજીવ અથવા મૃત્યુ પછી પૂજનીય (પાળિયા સમાન શૂરવીર) બની જાય છે, પરંતુ ક્યારેક તે સમય આવ્યે ખોટો કે નબળો પણ સાબિત થઈ જાય છે.
૭. આપેલી કાવ્યપંક્તિનો ભાવ લખો:
સૂર્યવંશીનો પ્રતાપ એનો માણસ છે;
ભર બપ્પોરે ઢળી પડે ભૈ માણસ છે !
ભાવાર્થ : માણસ તેજસ્વી કુળનો અને પરાક્રમી પ્રતાપી હોય છે (સૂર્યવંશી), છતાં તેની શારીરિક મર્યાદાઓ અને નબળાઈઓને કારણે તે દિવસના સખત તાપમાં (ભરબપ્પોરે) થાકીને અચાનક ઢળી પણ પડે છે. આ માનવીય મર્યાદાનું સુંદર ચિત્ર છે.
૮. ઉદાહરણ મુજબ કાવ્યપંક્તિ બનાવો (જૂથકાર્ય):
ઉદાહરણ : રમતાં રમતાં લડી પડે ભૈ, માણસ છે;
હસતાં હસતાં રડી પડે ભૈ, માણસ છે!
સ્વરચિત પંક્તિઓ :
દોડતાં દોડતાં દડી પડે ભૈ, માણસ છે!
પડતાં પડતાં રડી પડે ભૈ, માણસ છે!
સુખમાં ફુલાતી જાય ભૈ, માણસ છે!
દુઃખમાં ઢીલી થાય ભૈ, માણસ છે!
૯. ઉદાહરણ મુજબ વાક્યને સજાવો:
ઉદાહરણ : વરસાદ પછી ધરતી પર લીલું ઘાસ ઊગ્યું હતું. ➔ વર્ષા પછી તો ધરતીએ જાણે લીલી ઓઢણી ઓઢી !
જવાબ :
૧. દિયાએ સરસ વક્તવ્ય આપ્યું. ➔ દિયાએ તો જાણે શબ્દોની જાદુગરીથી સૌનું મન મોહી લીધું!
૨. વીર ભામાશા મહાન દાનવીર હતા. ➔ ભામાશા તો જાણે ઉદારતાના ચાલતા ફિરસ્તા જ હતા!
૩. લતા મંગેશકર સારાં ગાયિકા હતાં. ➔ લતાજીના સ્વરમાં તો જાણે સાક્ષાત્ સરસ્વતીનો વાસ હતો!
૪. સૂર્ય ઊગ્યો એટલે સૃષ્ટિ જાગી ઊઠી. ➔ સૂર્ય ઊગતાની સાથે જ સૃષ્ટિએ જાણે નવજીવન ધારણ કર્યું!
૫. નદીમાં પાણી વહેતું હતું. ➔ નદી તો જાણે રૂપેરી સાડી પહેરીને કિલરો કરતી દોડી રહી હતી!
✦ ચાલો, યાદ કરીએ... (પ્રશ્નોત્તરી) ✦
• કઈ પ્રવૃત્તિ તમે જાતે કરી લીધી હતી?
જવાબ : શબ્દો પરથી વાક્યો બનાવવાની અને સુંદર કાવ્યપંક્તિઓ રચવાની પ્રવૃત્તિ મેં જાતે કરી લીધી હતી.
• કઈ પ્રવૃત્તિ તમે તમારા જોડીદારને શીખવી હતી?
જવાબ : વાક્યને અલંકારિક કે સજાવીને લખવાની (રૂપક કે ઉત્પ્રેક્ષા જેવી અભિવ્યક્તિ) પદ્ધતિ મેં મારા મિત્રને શીખવી હતી.
• કાવ્યપંક્તિ બનાવવાની પ્રવૃત્તિમાં કોની પંક્તિ સૌથી વધુ ગમી હતી? કેમ?
જવાબ : અમારા જૂથના મિત્ર દ્વારા બનાવેલી "સુખમાં ફુલાતી જાય ભૈ, માણસ છે; દુઃખમાં ઢીલી થાય ભૈ, માણસ છે!" પંક્તિ સૌથી વધુ ગમી, કારણ કે તે વાસ્તવિક જીવન સાથે બિલકુલ મેળ ખાતી હતી.
• સૌથી અઘરો પ્રશ્ન કયો લાગ્યો? કેમ?
જવાબ : કાવ્યના અર્થને સમજાવીને તેની સચોટ પંક્તિ વિકલ્પોમાંથી શોધવાનો પ્રશ્ન થોડો વિચાર માગી લે તેવો અઘરો લાગ્યો.
Post a Comment