GSEB Std 6 Gujarati Chapter 10 Lekhan Jaali No Rahi Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 6 ગુજરાતી (પ્રથમ ભાષા - પલાશ) વિષયના પાઠ 10 "લેખણ ઝાલી નો રહી" (જોરાવરસિંહ જાદવ) ના તમામ સ્વાધ્યાય પ્રશ્નો (પ્રશ્ન ૧ થી ૧૨ ના સંપૂર્ણ સચોટ જવાબો), ચાલો યાદ કરીએના ઉત્તરો તેમજ એકમનો સારાંશ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ એકમનો સારાંશ (Std 6 Gujarati Ch 10 Summary) ✦
પાઠ પરિચય અને ભાલ પંથકની લોકકથા :
"લેખણ ઝાલી નો રહી" એ જાણીતા લોકસાહિત્યકાર જોરાવરસિંહ જાદવ દ્વારા આલેખાયેલી ભાલ પંથકની એક રસપ્રદ અને સંસ્કારપ્રદ લોકકથા છે. આ વાર્તામાં કહળસંગની ડાંડાઈ અને ચતુર વાણિયા હરખચંદ શેઠ દ્વારા કુનેહપૂર્વક લેવાયેલા બદલાની સાથે માનવ સ્વભાવની વિષમતાઓ અને તળપદી સંસ્કૃતિનું જીવંત ચિત્ર રજૂ થયું છે.
- કહળસંગની ડાંડાઈ : ધંધુકે હટાણું કરીને ગાડું લઈને પાછા ફરતા કહળસંગને હરખચંદ શેઠે પોતાનું કપાસિયાનું બાચકું ગાડામાં મૂકવા વિનંતી કરી. પરંતુ કહળસંગે 'બળદિયા તાણી ઝાલ્યા રહેતા નથી' એવું બહાનું કાઢીને ગાડું દોડાવી મૂક્યું અને શેઠની મજાક ઉડાવી.
- હરખચંદની યુક્તિ : કહળસંગના પિતાના અવસાન વખતે આખા ગામમાં એકમાત્ર ભણેલા હરખચંદ શેઠને કારજના કાગળ (કાળોત્રી) લખવા બોલાવ્યા. શેઠે જૂનો અન્યાય યાદ રાખીને કારજની તિથિઓમાં ગરબડ કરી—થોડા કાગળ પાંચમના, છઠના, સાતમના એમ અલગ અલગ તિથિના લખી નાખ્યા!
- કારજની રમઝટ અને બોધ : પરિણામે એક દિવસનું કારજ સતત સાત દિવસ સુધી ચાલ્યું અને કહળસંગના ઘરના તમામ અનાજ-કરિયાણાનો ખર્ચ થઈ ગયો. પંચ ભેગું થયું ત્યારે હરખચંદે ઠાવકા મોઢે કહ્યું કે 'તે દિવસે તમારા બળદ ઝાલ્યા ન રહ્યા, તેમ આજે મારી લેખણ ઝાલી ન રહી!' વડીલોએ બંનેને ઠપકો આપ્યો અને સમજાવ્યું કે મોતનો મલાજો જાળવવામાં જ માણસાઈ છે. આ ઘટનાથી કહળસંગની અક્કલનું તાળું ઊઘડી ગયું.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 6 Gujarati Chapter 10 Swadhyay Solution) ✦
૧. વાતચીત :
(૧) તમે ગાડું જોયું છે? ગાડાનો શો ઉપયોગ થતો હશે?
જવાબ : હા, મેં ગામડામાં બળદગાડું જોયું છે. ખેતરમાંથી અનાજ, ઘાસચારો કે કપાસ લાવવા-લઈ જવા માટે તથા ગ્રામીણ વિસ્તારમાં માલસામાનની હેરફેર માટે ગાડાનો ઉપયોગ થાય છે.
(૨) તમે કોઈને પત્ર લખ્યો છે? પત્ર લખવાનું કહું તો તમે કોને લખશો?
જવાબ : હા, મેં દિવાળી વેકેશનમાં મારા મિત્રને પત્ર લખ્યો હતો. જો મને પત્ર લખવાનું કહેવામાં આવે તો હું ગામડે રહેતાં મારાં વહાલાં દાદા-દાદીને પત્ર લખીશ.
(૩) કહળસંગ કે હરખચંદ કરતાં તમારી બોલી અલગ પડે છે? કેવી રીતે?
જવાબ : હા, તેમની બોલી ભાલ અને સૌરાષ્ટ્ર પંથકની શુદ્ધ તળપદી દેશી બોલી છે (જેમ કે મોર્ય, સંધાય, ચ્યમનું), જ્યારે આપણી બોલી પ્રમાણમાં વધુ શિષ્ટ અને પ્રમાણિત ગુજરાતી છે.
(૪) તમે વાંચેલી/સાંભળેલી લોકકથાનું નામ કહો.
જવાબ : મેં ઝવેરચંદ મેઘાણીની 'ચારણ કન્યા' અને જોરાવરસિંહ જાદવ સંપાદિત 'ડાંડાઈનો બદલો' લોકકથા સાંભળી છે.
(૫) હવે સંદેશો પહોંચાડવામાં વાર લાગે છે? શા માટે?
જવાબ : ના, હવે સંદેશો પહોંચાડવામાં જરાય વાર લાગતી નથી; કારણ કે મોબાઇલ ફોન, ઇન્ટરનેટ, વોટ્સએપ અને ઇ-મેઇલ જેવી આધુનિક ટેકનોલોજીથી ક્ષણવારમાં સંદેશો પહોંચી જાય છે.
(૬) તમને ગીતો સાંભળવા ગમે? કેવા?
જવાબ : હા, મને મીઠા લોકગીતો, ભક્તિપદો અને દેશભક્તિનાં શૌર્યગીતો સાંભળવાં ખૂબ ગમે છે.
(૭) આપણે ભણીએ નહિ તો શું થાય?
જવાબ : જો આપણે ભણીએ નહીં તો અજ્ઞાન રહી જઈએ, દુનિયાના વ્યવહારોમાં છેતરાઈ જવું પડે અને જીવનમાં પ્રગતિ કે સ્વાવલંબન સાધી શકીએ નહીં.
(૮) તમારે મુસાફરી કરવી હોય તો કયું વાહન પસંદ કરશો? કેમ?
જવાબ : હું ટ્રેન (આગગાડી) પસંદ કરીશ; કારણ કે ટ્રેનમાં આરામદાયક બેઠક વ્યવસ્થા હોય છે, બહારનું કુદરતી સૌંદર્ય જોઈ શકાય છે અને મુસાફરી સલામત તથા સસ્તી રહે છે.
૨. રૂઢિપ્રયોગનો અર્થ વાંચો, સાચી રીતે વપરાયો હોય ત્યાં (✓) કરો અને નવું વાક્ય બનાવો:
૧. ડાંડાઈ કરવી – કામચોરી કરવી, આળસ કરવી
[ ✓ ] સ્નેહા બીજાંનાં કામ કરવામાં ડાંડાઈ કરે છે.
[ ] વિદિશા બધાનાં કામ કરીને આપીને ડાંડાઈ કરે છે.
નવું વાક્ય : પરીક્ષા નજીક હોવા છતાં અભ્યાસમાં ડાંડાઈ કરનાર વિદ્યાર્થી સારા ગુણ મેળવી શકતો નથી.
૨. વ્હાણાં વાઈ જવાં – સમય જતો રહેવો
[ ✓ ] અકબર-બિરબલની વાર્તા સાંભળતાં વ્હાણાં વાઈ ગયાં.
[ ] મારે રોજ નાહવાની ટેવ પણ પપ્પા કહે તને નાહતો જોયે વ્હાણાં વાઈ ગયાં...
નવું વાક્ય : બાળપણની રમતો રમતાં રમતાં ક્યારે વર્ષોના વ્હાણાં વાઈ ગયાં તેની ખબર જ ન પડી.
૩. વાત લમણામાં રહી ગઈ – યાદ રહી જવું
[ ✓ ] હું એક વાર શીખું પછી એ મારા લમણામાં રહી જાય જ.
[ ] મને લમણે હાથ દઈને બેસવાની જ ટેવ છે.
નવું વાક્ય : દાદાજીએ આપેલી બોધપ્રદ શિખામણ મારા લમણામાં કાયમ માટે રહી ગઈ.
૪. દાણેદાણા કરી નાખવા – વેરવિખેર કરી નાખવું / બગાડી નાખવું
[ ] પંખીએ પોતાનાં બચ્ચાં માટે દાણા વેરવિખેર કરી આપ્યા.
[ ✓ ] હરખચંદે કહળસંગને પત્ર લખતાં વિચાર્યું એના દાણેદાણા નો કરી નાખું તો હું હરખચંદ નહીં.
નવું વાક્ય : તોફાની વાવાઝોડાએ ખેડૂતના ઊભા પાકના દાણેદાણા કરી નાખ્યા.
૫. ગુજરી જવું – મૃત્યુ પામવું
[ ✓ ] બાપુના ગુજરી ગયા પછી ઘરની બધી જવાબદારી મોટા દીકરા પર આવી પડી.
[ ] અમે નાની વસ્તુ લેવા ગુજરી જવાનું પસંદ કરીએ છીએ.
નવું વાક્ય : વડીલ દાદાજી ગુજરી જતાં આખો પરિવાર ઊંડા શોકમાં ડૂબી ગયો.
૩. વિરોધી અર્થ ધરાવતા શબ્દ મૂકી ખાલી જગ્યા પૂરો:
૧. બિનઅનુભવી હોય કે અનુભવી, પર્વત ચઢવામાં દરેકને હાંફ તો ચઢે જ.
૨. ગીરમાં જંગલ સફારી વખતે જીપમાંથી નીચે ઊતરવું જોખમી છે પરંતુ જીપમાં બેસી સિંહદર્શન સલામત છે.
૩. જો જો કામમાં કોઈ ચૂક ન થાય, તમારે આ કામ ચોક્કસાઈપૂર્વક (ધ્યાનથી) કરવાનું છે.
૪. વાંચન એ અજ્ઞાનથી જ્ઞાન તરફ જવાનો સેતુ છે.
૪. ઉદાહરણ મુજબ વાક્યમાં દર્શાવેલ ભાવ લખો:
(હર્ષ, ચાલાકી, વિનંતી, નિરાશા, રીસ)
૧. “એઈ કહળસંગ બાપલા જરા આટલું બાચકું ગાડામાં મેલવા દ્યો ને!” ➔ વિનંતી
૨. કો'ક દી' ઉધાર લેવા આવીએ તો હાટડીએથી હેઠાં ઉતારી દ્યો છો ઈ સાંભરે સે? ➔ રીસ (ગુસ્સો)
૩. કપાસિયાનો કોથળો માથે લઈને એ ભાંગેલ પગે બજારમાં પાછા ગયા. ➔ નિરાશા
૪. કહળસંગ તો મનમાં મનમાં હરખાય ને ગાડું હાંક્યે રાખે. ➔ હર્ષ
૫. તે દી ઈના બળદ જેમ ઝાલ્યા નો'તા રિયા ઈમ કાગળ લખતાં મારી લેખણ ઝાલી નો રહી. ➔ ચાલાકી
૫. તમે જે કરી શકો અને તમે જે ન કરી શકો તે લખો:
• કરી શકું :
૧. હું શિયાળામાં ઠંડા પાણીથી સ્નાન કરી શકું.
૨. હું સાઇકલ ચલાવી શકું.
૩. હું પુસ્તક વાંચી શકું.
• ન કરી શકું :
૧. હું ઝાડ ઉપર ન ચડી શકું.
૨. હું ભારે વજન ઊંચકી ન શકું.
૩. હું કોઈની સાથે કપટ કે છેતરપિંડી ન કરી શકું.
૬. તમારે આ કરવું જોઈએ... (સારા આચરણ):
૧. વર્ગમાં આવતાં પહેલાં ➔ શિક્ષકની પરવાનગી લેવી જોઈએ.
૨. મંદિરમાં જાઓ ત્યારે ➔ બૂટ-ચંપલ બહાર ઉતારી હાથ-પગ ધોવા જોઈએ.
૩. દવાખાનામાં જાઓ ત્યારે ➔ શાંતિ જાળવવી જોઈએ અને મોબાઈલ સાયલન્ટ રાખવો જોઈએ.
૪. ભોજન કરતાં પહેલાં ➔ હાથ સાબુથી સ્વચ્છ ધોવા જોઈએ અને ઈશ્વરનું સ્મરણ કરવું જોઈએ.
૫. રમત રમીને આવ્યા પછી ➔ હાથ-પગ ધોઈને સ્વચ્છ થવું જોઈએ.
૭. યોગ્ય વિરામચિહ્નો મૂકો:
હરખચંદને મનમાં થયું કે, "તે દી' ઈના બળદ ઝાલ્યા ન'તા રિયા ને આજ મેલાના કાગળ લખવા બોલાવે સે? દીકરો ઠીક લાગમાં આયો છે! ઈની રેવડી દાણેદાણા નો કરી નાખું તો હું હરખચંદ ટળી જાઉં!" આવો વિચાર કરીને હરખચંદ તો કાગળ લખવા બેઠા.
૮. પાત્રોને ધ્યાનમાં રાખી સંવાદ રચના કરો:
શિક્ષક : વિદ્યાર્થીઓ, આપણે આવતા મહિને શૈક્ષણિક પ્રવાસે જવાનું છે.
વિદ્યાર્થીઓ : અરે વાહ સાહેબ! આપણે કયા કયા સ્થળે જઈશું?
શિક્ષક : આપણે ગીરનું જંગલ, સોમનાથ મંદિર અને દીવનો દરિયાકિનારો જોવા જઈશું.
માતા : સાહેબ, બાળકો સાથે અમે વાલીઓ પણ આવી શકીએ?
શિક્ષક : હા બહેન, વાલીઓ જોડાય તો બાળકોની સંભાળ રાખવામાં વધુ સરળતા રહેશે.
૯. પ્રશ્નોના જવાબ લખો:
૧. હરખચંદ શેઠે કાળોત્રી ન લખી આપી હોત તો શું થાત?
જવાબ : જો હરખચંદ શેઠે કાળોત્રી ન લખી આપી હોત તો કહળસંગને દૂરના બીજા ગામથી કોઈ ભણેલા માણસને બોલાવવો પડત અને સગાંસંબંધીઓને સમયસર પિતાના કારજનો સંદેશો પહોંચાડવામાં ભારે વિલંબ થાત.
૨. કહળસંગે બાચકું લેવાની શા માટે ના પાડી હશે?
જવાબ : કહળસંગના મનમાં શેઠ પ્રત્યે જૂનો અણગમો હતો કે જ્યારે પૈસાની ભીડ હોય ત્યારે શેઠ ઉધાર આપતા નથી, તેથી શેઠને રંજાડવા અને પોતાની તાકાત બતાવવા ડાંડાઈ કરીને બાચકું લેવાની ના પાડી.
૩. ‘ચરબી કાઢવી’ એટલે શું?
જવાબ : 'ચરબી કાઢવી' એટલે કોઈ વ્યક્તિના મનમાં રહેલા ખોટા ઘમંડ, તોછડાઈ કે મિથ્યા અભિમાનને ઉતારીને તેને સાચી સાન ઠેકાણે લાવવી.
૪. કહળસંગની જેમ તમારે ક્યારેય શરમાવું પડ્યું છે? શા માટે?
જવાબ : હા, એકવાર મેં ગૃહકાર્ય કર્યા વિના ખોટું બહાનું કાઢ્યું હતું, પરંતુ જ્યારે શિક્ષકે સાચી વાત પકડી પાડી ત્યારે મારે આખા વર્ગ સામે શરમાવું પડ્યું હતું.
૫. હરખચંદ અને કહળસંગમાં કોણ ગમ્યું? કેમ?
જવાબ : બંનેમાંથી કોઈનું આચરણ આદર્શ નહોતું, છતાં હરખચંદ વધુ ગમ્યા; કારણ કે તેમણે કોઈ હિંસા કર્યા વિના કેવળ પોતાની બુદ્ધિ અને લેખણની કળાથી કહળસંગની આંખો ઉઘાડી નાખી.
૧૦. વિચારીને લખો:
૧. કોથળામાં કપાસિયા ન હોય તો બીજું શું હોઈ શકે?
જવાબ : ઘઉં, બાજરી, ચોખા, મગફળી, કઠોળ કે ખાતર હોઈ શકે.
૨. કહળસંગ અને હરખચંદ મિત્ર હોત તો...
જવાબ : કહળસંગે હોંશે હોંશે શેઠનું બાચકું ગાડામાં મૂકી દીધું હોત અને કારજના પ્રસંગે આવી મોટી ગૂંચવણ કે નાણાકીય નુકસાન ન થયું હોત.
૩. તમે કહળસંગ હો તો આ ઘટના કેવી રીતે કહો?
જવાબ : "હું મારી મગરૂરીમાં આવીને શેઠનું બાચકું ન લીધું અને બળદ ભાગ્યાનું બહાનું કર્યું. પરંતુ શેઠે મારા બાપુના કારજમાં એવી કરામત કરી કે મારી સાત પેઢીને યાદ રહી જાય તેવો પાઠ ભણાવી દીધો!"
૧૧. આપેલી વાર્તાને પૂર્ણ કરો (કલ્પનાવિસ્તાર):
હું દફતર લઈને બારીમાં બેઠો હતો. આજે મારી એરટેક્સી કેમ મોડી હશે? એવું વિચારતો હતો ત્યાં જ ગેલેરીમાં આવીને એરટેક્સી ઊભી રહી. આપોઆપ દરવાજો ખૂલ્યો. હું બેઠો અને ઊડવા લાગ્યો. થોડી જ વારમાં અમે વાદળો વચ્ચે પહોંચી ગયા. નીચે આખું શહેર રમકડાં જેવું દેખાતું હતું. એરટેક્સીએ મને સીધો જ શાળાના ધાબા પર ઉતાર્યો. બધા મિત્રો આ જોઈને દંગ રહી ગયા!
إرسال تعليق