GSEB Std 6 Gujarati Chapter 9 Naamno Moh Chhutyo Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 6 ગુજરાતી (પ્રથમ ભાષા - પલાશ) વિષયના પાઠ 9 "નામનો મોહ છૂટ્યો" (ધૂમકેતુ) ના તમામ સ્વાધ્યાય પ્રશ્નો (પ્રશ્ન ૧ થી ૧૨ ના સંપૂર્ણ સચોટ જવાબો), ચાલો યાદ કરીએના ઉત્તરો તેમજ એકમનો સારાંશ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ એકમનો સારાંશ (Std 6 Gujarati Ch 9 Summary) ✦
પાઠ પરિચય અને જીવનબોધ :
"નામનો મોહ છૂટ્યો" એ સમર્થ સાહિત્યકાર ગૌરીશંકર જોશી 'ધૂમકેતુ' દ્વારા આલેખાયેલી એક અત્યંત પ્રેરક અને બોધપ્રદ બૌદ્ધ કથા છે. આ વાર્તામાં ભિખ્ખુ પાપકના મનમાં રહેલા નામના મિથ્યા મોહ અને તેના નિવારણનું મનોવૈજ્ઞાનિક તથા તાત્ત્વિક નિરૂપણ કરવામાં આવ્યું છે.
- પાપકની મનોવ્યથા : ભિખ્ખુ પાપકને પોતાના 'પાપક' નામ પ્રત્યે ભારે અણગમો હતો. તેને લાગતું કે પાપ કર્યા વગર પણ તેનું નામ પાપ સૂચવે છે. તેથી તે ભગવાન બુદ્ધ પાસે પોતાનું નામ બદલવા માટે ગયો.
- બુદ્ધની શરત : ભગવાન બુદ્ધે તેને કહ્યું કે નામ અને ગુણ બંનેનો મેળ બેસતો હોય તેવું સાર્થક નામ શોધી લાવ, તો તે નામ તને આપી દઈશું.
- વાસ્તવિકતાનું ભાન : પાપક નવા નામની શોધમાં નીકળ્યો. રસ્તામાં તેણે જોયું કે 'રથપાલ' નામનો માણસ પગરખાં વગર ટાંટિયા ઘસડતો ચાલતો હતો, 'ધનપાલ' નામનો માણસ ઘેર-ઘેર ભીખ માગતો હતો અને 'જીવક' નામનો માણસ મરણ પામ્યો હતો. લોકોએ તેને સમજાવ્યું કે નામ તો માત્ર ઓળખ માટેની નિશાની છે, નામથી અમર થઈ શકાતું નથી.
- મોહનિવારણ : પાપકને સમજાયું કે નામનો મોહ સાવ મિથ્યા છે. માણસની સાચી સિદ્ધિ અને ઓળખ તેના નામમાં નહીં, પરંતુ તેના સત્કર્મો અને કામમાં રહેલી છે. આ રીતે પાપકનો નામના અક્ષરો પાછળનો વ્યર્થ મોહ કાયમ માટે છૂટી ગયો.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 6 Gujarati Chapter 9 Swadhyay Solution) ✦
૧. વાતચીત :
(૧) તમારું નામ કોણે પાડ્યું છે? એ નામ તમને ગમે છે?
જવાબ : મારું નામ મારાં ફોઈએ પાડ્યું છે અને મને મારું નામ ખૂબ જ ગમે છે.
(૨) તમારો મિત્ર તમને કયા નામે બોલાવે છે? કેમ?
જવાબ : મારો મિત્ર મને લાડથી મારા ઉપનામથી બોલાવે છે; કારણ કે અમે બાળપણથી સાથે રમીએ છીએ અને અમારો સંબંધ ખૂબ આત્મીય છે.
(૩) તમારા નામનો શો અર્થ થાય છે?
જવાબ : મારા નામનો અર્થ પવિત્ર, તેજસ્વી અથવા જ્ઞાનવાન એવો સુંદર અર્થ થાય છે.
(૪) તમે કોઈનું નામ પાડ્યું છે? કોનું?
જવાબ : હા, મેં અમારા ઘરે પાળેલી નાની બિલાડીના બચ્ચાનું નામ 'મીની' પાડ્યું છે.
(૫) નામની પાછળ “લાલ” આવતું હોય તેવાં નામ બોલો.
જવાબ : મોહનલાલ, મગનલાલ, છગનલાલ, માણેકલાલ, રમણલાલ, ચુનીલાલ અને હિંમતલાલ.
(૬) એક જ સરખાં નામ ધરાવતી વ્યક્તિને ઓળખવા માટે તમે શું કરશો?
જવાબ : તેમના પિતાનું નામ, અટક, ઘરનું સરનામું, રોલ નંબર અથવા તેમના ઉપનામ કે વિશેષ ઓળખચિહ્ન વડે તેમને અલગ ઓળખીશું.
(૭) વ્યક્તિની ઓળખ માટે નામને બદલે નંબર આપવામાં આવ્યા હોય તો શું થાય?
જવાબ : જો નામને બદલે નંબર આપવામાં આવે તો જીવન સાવ યાંત્રિક અને નિરસ બની જાય, સ્નેહભર્યા સંબંધોની મીઠાશ ઘટી જાય અને લાંબા નંબરો યાદ રાખવામાં ભારે મુશ્કેલી પડે.
(૮) તમને તમારું નામ ન ગમે તો તમે શું કરશો?
જવાબ : હું સમજીશ કે નામમાં નહીં પણ કામમાં મહત્ત્વ રહેલું છે. હું એવાં ઉત્તમ સત્કર્મો કરીશ કે જેથી લોકો મારા નામને આદરથી યાદ કરે.
(૯) જો નામ ન હોય તો આપણને શી શી મુશ્કેલી પડે?
જવાબ : જો નામ ન હોય તો કોઈ વ્યક્તિને બોલાવવી કે ઓળખવી અશક્ય બને, વહીવટી કામકાજ ઠપ્પ થઈ જાય અને સમાજમાં પારાવાર ગૂંચવાડો ઊભો થાય.
૨. પાઠને આધારે તમને જે શબ્દનો અર્થ સાચો લાગે તે શબ્દ નીચે લીટી કરો:
• ૧. ફોગટ ➔ નકામું (ફુગાવો, નકામું, મુગટ)
• ૨. સંઘ ➔ યાત્રાળુઓનો સમુદાય (સંગાથ, યાત્રાળુઓનો સમુદાય, શંખ)
• ૩. સિદ્ધિ ➔ ફળપ્રાપ્તિ (સીધું, સિદ્ધાંત, ફળપ્રાપ્તિ)
• ૪. પ્રથા ➔ રીત (રીત, પ્રાર્થના, પૃથા)
• ૫. હાંડલું ➔ પહોળા મોંનું એક વાસણ (પહોળા મોંનું એક વાસણ, હાંડવો, હાડમારી)
૩. પાછળ “પાલ” પ્રત્યય આવતો હોય તેવા વધુ શબ્દો શોધીને લખો:
• ગ્રંથપાલ
• લોકપાલ
• રાજ્યપાલ
• ગોપાલ
• દ્વારપાલ
• દિગ્પાલ
• કોટપાલ
૪. શબ્દો/શબ્દજૂથનો ઉપયોગ કરી વાક્ય બનાવો:
ઉદાહરણ : ફલાણો, ભાઈ ➔ ફલાણા ભાઈને કયા નામે બોલાવવા?
૧. ભગવાન બુદ્ધ, ગુણ : ભગવાન બુદ્ધે પાપકને નામની સાથે ગુણનો મેળ ધરાવતું નામ શોધવા કહ્યું.
૨. ભિખ્ખુ – સંઘ, ધનપાલ : ભિખ્ખુ-સંઘમાં જોડાયા પછી પણ ધનપાલ પાસે કશી સિલક નહોતી.
૩. અશોક, આનંદ, ચંદન : અશોક, આનંદ અને ચંદન જેવાં સુંદર નામો સાંભળી પાપકને પોતાનું નામ ખરાબ લાગતું.
૪. ધ્વનિ, માણસ, ખરેખર : માણસના બોલવામાંથી ખરેખર સદ્ભાવનો ધ્વનિ પ્રગટ થવો જોઈએ.
૫. મિલકત, મૂંઝવણ : પૈતૃક મિલકતની વહેંચણી બાબતે ભાઈઓ વચ્ચે મોટી મૂંઝવણ ઊભી થઈ.
૫. ગણી ન શકાય એવી વસ્તુ ફરતે [ચોરસ] અને ગણી શકાતી વસ્તુ ફરતે (ગોળ) કરો:
૧. વરસાદના [પાણી]માં બાળકો કાગળની (હોડી) તરાવે છે.
➔ ગણી ન શકાય : પાણી | ગણી શકાય : હોડી
૨. પ્રતીકે (પવાલું) ભરીને [શરબત] પીધું.
➔ ગણી ન શકાય : શરબત | ગણી શકાય : પવાલું
૩. એક (કપ) ચા બનાવવામાં કેટલી (ચમચી) [ખાંડ] નાખવી જોઈએ?
➔ ગણી ન શકાય : ખાંડ | ગણી શકાય : કપ, ચમચી
૪. (ફુગ્ગા)માં [હાઈડ્રોજન વાયુ] હોય તો એ ઊંચે ચઢે.
➔ ગણી ન શકાય : હાઈડ્રોજન વાયુ | ગણી શકાય : ફુગ્ગા
૫. ભૂમિએ [દૂધ]માંથી (તપેલી) ભરીને સરસ [ખીર] બનાવી.
➔ ગણી ન શકાય : દૂધ, ખીર | ગણી શકાય : તપેલી
૬. ખોટો વિકલ્પ છેકી સાચું વાક્ય બનાવો:
૧. ગુપ્તયુગમાં રસાયણશાસ્ત્રનો ખૂબ વિકાસ થયો હતો.
૨. હડપ્પીય પ્રજાની કલાકારીગરી એમના રમકડાંમાં દેખાય છે (જણાય છે).
૩. યાજ્ઞવલ્ક્ય ઋષિએ યજ્ઞકુંડ તૈયાર કર્યો.
૪. ઘણી વાર લોકોની સુવિધાને બદલે વ્યવસ્થાની જાળવણીને વધારે મહત્ત્વ આપવામાં આવે છે.
૭. ફકરાની મદદથી કોષ્ટક પૂર્ણ કરો (એક અને જૂથ):
| એક (વ્યક્તિગત) | જૂથ (સમૂહવાચક) |
|---|---|
| ગાય (ઉદાહરણ) | ધણ |
| ભેંસ | ખાડું |
| હરણ | ટોળું |
| પક્ષી | ઝૂંડ |
| લાકડું | ભારો |
| ઘાસ | પૂળો |
૮. ફકરો વાંચી કોષ્ટકમાંના પ્રશ્નોના જવાબ અને પ્રશ્નો બનાવીને લખો:
| પ્રશ્ન | જવાબ |
|---|---|
| આ ફકરાના લેખક કોણ છે? | ગિજુભાઈ બધેકા |
| કેવી રેતી પાણી સાથે તણાય છે? | ઝીણી રેતી |
| નદીનું પાણી શાને કારણે જુદું થઈને વહે છે? | મોટા પથરાને કારણે |
| પાણીમાંથી શું દેખાય છે? | નદીની રેતી |
| માછલાં શ્વાસ લેવા ક્યાં આવે છે? | પાણીની ઉપર આવે છે |
૯. ઉદાહરણ મુજબનાં નામ શોધો અને લખો:
ઉદાહરણ : મધુભાઈ, મધુબહેન
• શાંતિભાઈ, શાંતિબહેન
• રમેશભાઈ, રમાબહેન
• કનુભાઈ, કંચનબહેન
• હસમુખભાઈ, હસમુખીબહેન
• દયાશંકરભાઈ, દયાબહેન
૧૦. ચિત્રમાં પાત્રો શી વાતચીત કરતાં હશે? સંવાદ સ્વરૂપે લખો:
• પાપક : અરે ભાઈ! આ કોની સ્મશાનયાત્રા જાય છે? મૃત્યુ પામનારનું નામ શું હતું?
• ગ્રામજન : આ ભાઈનું નામ 'જીવક' હતું. આજે અચાનક તેનું મૃત્યુ થયું.
• પાપક : શું? નામ જીવક હતું તોય એ મરી ગયો? જીવક નામવાળો માણસ પણ મરી શકે?
• ગ્રામજન : (હસતાં હસતાં) અરે ભલા માણસ! નામ તો માત્ર ઓળખ માટેની નિશાની છે. જીવક નામ રાખવાથી કોઈ અમર થોડું થઈ જવાય! નામમાં શું રાખ્યું છે?
૧૧. પ્રશ્નોના જવાબ લખો:
૧. પાપક મનમાં ને મનમાં શા માટે મૂંઝાતો હતો?
જવાબ : પાપકને પોતાનું નામ ખૂબ ખરાબ લાગતું હતું. પાપ ન કરવા છતાં નામમાંથી પાપનો ધ્વનિ ઊઠતો હોવાથી અને લોકો જાણીજોઈને તેને ચીડવવા 'પાપક પાપક' બોલાવતા હોવાથી તે મનમાં ને મનમાં મૂંઝાતો હતો.
૨. પાપક ભગવાન બુદ્ધ પાસે ન ગયો હોત તો શું થાત?
જવાબ : જો પાપક બુદ્ધ પાસે ન ગયો હોત તો તે આખી જિંદગી પોતાના નામના ખોટા અણગમા અને લોકોની મજાક વચ્ચે સતત મૂંઝાયેલો અને દુઃખી રહ્યો હોત અને તેને ક્યારેય જ્ઞાન ન લાધ્યું હોત.
૩. પાપકને કઈ વાતની લગની લાગી? કેમ?
જવાબ : પાપકને રૂપાળું અને સાથે સાથે ગુણ પણ દર્શાવતું હોય તેવું સાર્થક નામ શોધી લાવવાની લગની લાગી; કારણ કે ભગવાન બુદ્ધે તેને કહ્યું હતું કે નામ અને ગુણ બંનેનો મેળ હોય તેવું નામ શોધી લાવ તો એ નામ તને આપી દઈશું.
૪. જો સૌનાં નામ એકસરખાં હોય તો આપણને શી મુશ્કેલી પડે?
જવાબ : જો સૌનાં નામ એકસરખાં હોય તો કોણ કોને બોલાવે છે તેની ખબર ન પડે, એકના બદલે બીજો વ્યક્તિ આવી જાય અને પારિવારિક તથા સામાજિક વ્યવહારમાં મોટો ગોટાળો સર્જાય.
૫. પાપકને નામનો મોહ કેવી રીતે છૂટ્યો?
જવાબ : રથપાલને પગરખાં વગર ટાંટિયા ઘસડતો, ધનપાલને ભીખ માગતો અને જીવકને મરણ પામેલો જોઈને પાપકને સમજાયું કે નામના અક્ષરો ફેરવવાથી કશો ફેર પડતો નથી, નામની ખરી સિદ્ધિ માત્ર કામમાં છે. આ સત્ય સમજાતાં તેનો મોહ છૂટી ગયો.
૬. ‘જીવક’ નામની વ્યક્તિ વિશે પાપક શું વિચારતો હતો?
જવાબ : પાપક વિચારતો હતો કે જેનું નામ 'જીવક' છે તે ક્યારેય મરે જ નહીં અને સદાય જીવતો રહેવો જોઈએ.
૭. પાપક કેવા નામની શોધમાં હતો?
જવાબ : પાપક એવા નામની શોધમાં હતો જે બોલવામાં સુંદર અને રૂપાળું હોય તેમજ વ્યક્તિના ગુણ અને સ્વભાવ સાથે તેનો પૂરેપૂરો મેળ બેસતો હોય.
إرسال تعليق