GSEB Std 6 Gujarati Chapter 7 Navi Navainu Sarghas Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 6 ગુજરાતી (પ્રથમ ભાષા - પલાશ) વિષયના એકમ 7 "નવી નવાઈનું સરઘસ" (હિમાંશી શેલત) ના તમામ સ્વાધ્યાય પ્રશ્નો (પ્રશ્ન ૧ થી ૧૧ ના સંપૂર્ણ સચોટ જવાબો), ચાલો યાદ કરીએના ઉત્તરો તેમજ એકમનો સારાંશ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ એકમનો સારાંશ (Std 6 Gujarati Ch 7 Summary) ✦
એકમ પરિચય અને સંપ-દોસ્તીનો માર્મિક સંદેશ :
"નવી નવાઈનું સરઘસ" એ જાણીતાં સાહિત્યકાર હિમાંશી શેલત દ્વારા રચિત એક અત્યંત વિચારપ્રેરક અને સુંદર બાળનાટક છે. આ નાટકમાં પ્રાણીઓના પાત્રો દ્વારા મનુષ્યજાતને લડાઈ-ઝઘડા છોડીને સંપ, પ્રેમ અને ભાઈચારાથી જીવવાનો અનન્ય બોધ આપવામાં આવ્યો છે.
- શહેરમાં તોફાન અને પ્રાણીઓની ચિંતા : શહેરમાં માણસો એકબીજા પર પથ્થરમારો કરી લાકડીઓથી લડી રહ્યા હતા અને કર્ફ્યુ જેવી સ્થિતિ હતી. આ હિંસા રોકવા માટે ટૉમી કૂતરો, ગવરી ગાય, બન્ની બકરી, કાળુ કૂતરો અને કકુ કૂકડો સાથે મળીને વિચાર કરે છે.
- અનોખું સરઘસ : પરસ્પર વિરોધી અને પરંપરાગત દુશ્મન ગણાતાં પ્રાણીઓ—જેમ કે કૂતરાની પીઠ પર બિલાડી, બિલાડીની સોડમાં ઉંદર, સાપની સાથે નોળિયો—એકબીજા સાથે દોસ્તી કરીને એક અનોખું અને નવી નવાઈનું 'દોસ્તીનું સરઘસ' કાઢે છે.
- માનવજાતનું હૃદયપરિવર્તન : રસ્તા પર લડતા માણસો જ્યારે કૂતરા-બિલાડી અને સાપ-નોળિયાને એકસાથે પ્રેમથી ચાલતા જુએ છે, ત્યારે તેઓ સ્તબ્ધ થઈ જાય છે. તેમને પોતાની મૂર્ખાઈ સમજાતાં શરમ આવે છે અને તેઓ હાથમાંથી પથ્થરો-લાકડીઓ ફેંકી દઈને અંદરોઅંદરની લડાઈ બંધ કરી દે છે.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 6 Gujarati Chapter 7 Swadhyay Solution) ✦
૧. વાતચીત :
(૧) તમારી શેરી કે મહોલ્લામાં તમને ક્યાં-ક્યાં પ્રાણીઓ રખડતાં જોવાં મળે છે?
જવાબ : અમારી શેરીમાં ગાય, બળદ, કૂતરાં, બિલાડી અને ક્યારેક ગધેડાં રખડતાં જોવા મળે છે.
(૨) તમને કયું પ્રાણી પાળવું ગમે? કેમ?
જવાબ : મને કૂતરો પાળવો ગમે છે; કારણ કે તે અત્યંત વફાદાર પ્રાણી છે, ઘરની રખેવાળી કરે છે અને આપણી સાથે મિત્રની જેમ રમે છે.
(૩) એકમમાંથી તમને કયા પ્રાણીનું પાત્ર ભજવવાનું ગમે? શા માટે?
જવાબ : મને ટૉમી કૂતરાનું પાત્ર ભજવવાનું ગમે; કારણ કે તે હોશિયાર, નીડર, આગેવાન અને મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં શાંતિ સ્થાપવા સચોટ યોજના બનાવનાર છે.
(૪) માણસોનું વર્તન તમને યોગ્ય લાગ્યું? શા માટે?
જવાબ : ના, શરૂઆતમાં માણસોનું વર્તન યોગ્ય નહોતું; કારણ કે તેઓ અંદરોઅંદર ક્રોધમાં આવીને પથ્થરમારો કરી સરકારી મિલકતો તોડતા હતા અને એકબીજાના માથાં ફોડતા હતા.
(૫) ટૉમી કૂતરાએ બીજાં પ્રાણીઓને રોકીને સરઘસ કાઢ્યું ન હોત તો શું થાત?
જવાબ : જો ટૉમીએ સરઘસ ન કાઢ્યું હોત તો માણસોનો હિંસક ઝઘડો વધુ વકરત, નિર્દોષ લોકોને ઈજા થાત, શહેરમાં ભારે નુકસાન થાત અને પ્રાણીઓ પણ રસ્તે અસુરક્ષિત બની જાત.
(૬) જો તમે પશુ-પક્ષીઓની ભાષા જાણતા હો તો શું કરો?
જવાબ : જો હું તેમની ભાષા જાણતો હોઉં તો તેમની ભૂખ, તરસ અને બીમારીનું દુઃખ સમજીને મદદ કરું અને માણસો દ્વારા તેમના પર થતા અત્યાચારો અટકાવું.
(૭) માણસોએ પશુ-પંખીઓ પાસેથી શું શીખવા જેવું છે?
જવાબ : માણસોએ પશુ-પંખીઓ પાસેથી વેરઝેર ભૂલીને પરસ્પર પ્રેમ, સંપ, સહજીવન અને પ્રાકૃતિક સાદગીથી જીવવાનું શીખવા જેવું છે.
૨. પાઠમાં આવતા ઉદાહરણ મુજબના શબ્દો શોધીને લખો:
ઉદાહરણ : દોડાદોડી, લાતાલાતી
• પથ્થરબાજી
• ધમાચકડી
• મુક્કામુક્કી
• મારામારી
• માંહોમાંહ
• હક્કાબક્કા
૩. રેખાંકિત શબ્દનો સૌથી નજીકનો અર્થ ધરાવતા વિધાન સામે ખરાની (✓) નિશાની કરો:
૧. મારા માલિક પણ ચા પીધા પછી બહુ ઘાંટા પાડે છે.
[ ✓ ] મારા માલિક ચા પીધા પછી બૂમાબૂમ કરી મૂકે છે.
[ ] મારા માલિક ચા પીધા પછી ખોટાં ખોટાં નખરાં કરે છે.
૨. ભોલુની ફોજ સાપને જોઈને ઊભી પૂંછડીએ ભાગશે.
[ ✓ ] ભોલુની ફોજ સાપને જોઈને ગભરાઈને નાસી જશે.
[ ] ભોલુની ફોજની સાપને જોઈને પૂંછડીઓ ઊંચી થઈ ગઈ.
૩. ટૉમીની વાત સાંભળવાને બદલે લાલુ બકરો ખાલીપીલી સવાલ પૂછ્યા કરતો.
[ ✓ ] ટૉમીની વાત સાંભળીને લાલુ બકરો અમથી વાતો કરવા લાગ્યો.
[ ] ટૉમીની વાત સાંભળીને લાલુ બકરો વારંવાર બોલવા લાગ્યો.
૪. કકુ કૂકડો બોલ્યો, અધ્ધરપધ્ધર વાત ન કરો.
[ ✓ ] કકુ કૂકડો બોલ્યો, નકામી પોકળ વાતો ન કરો.
[ ] કકુ કૂકડો બોલ્યો, અધવચ્ચેથી વાત ન કાપો.
૪. પાઠના આધારે કહો (કોણ બોલ્યું અને શું બોલ્યું?):
| કોણ બોલ્યું | શું બોલ્યું? |
|---|---|
| ગવરી ગાય | આપણે શું કરીએ? એમને લડવાની ના શી રીતે પાડીએ? |
| કાળુ કૂતરો | એને કરફ્યૂ કહેવાય. |
| ગંગુ ગધેડો | તું પંખીની નાતમાં આવે, તારી જાત જુદી. |
| લાલુ બકરો | લે એટલીય ખબર નથી. આગેવાન એટલે... આગેવાન. |
| બન્ની બકરી | જા! જા! તને કોણે કહ્યું? “હું હમણાં ત્યાંથી જ આવી!” |
| ગવરી ગાય | શું છે આટલું બધું? આમ ગભરાયેલો કેમ લાગે છે? |
૫. નીચેનાં વાક્યોને ઘટનાક્રમમાં ગોઠવો:
સાચો ઘટનાક્રમ :
[ ૧ ] પ્રાણીઓનાં મહોરાં પહેરેલાં પાંચ-છ બાળકો ગલીમાં ફરી રહ્યાં છે.
[ ૨ ] માણસજાતની વચ્ચે પડવા જેવું નથી.
[ ૩ ] જુઓ આપણે સરઘસ કાઢીને ચાર રસ્તા પર જવાનું છે.
[ ૪ ] કળજુગ નહીં, સતયુગ કહે, આ જો પ્રાણીઓ કેવાં હળી મળીને રસ્તે સરઘસ કાઢે છે!
[ ૫ ] બધાં તાળીઓ પાડતાં-પાડતાં પ્રાણીઓના સરઘસ પાસે જાય છે.
૬. જાહેરાત વાંચી પ્રશ્નોના જવાબ લખો (અજબગજબ હરીફાઈ):
૧. અજયનો કૂતરો બધી જ હરીફાઈમાં ભાગ લઈ શકશે? શા માટે?
જવાબ : ના, કારણ કે નિયમ મુજબ એક સ્પર્ધક કોઈ પણ બે હરીફાઈમાં જ ભાગ લઈ શકશે.
૨. મોનાલી ફી પેટે ₹ 150 ભરે છે તો તેણે તેના કૂતરાને કેટલી હરીફાઈમાં ભાગ લેવડાવ્યો હશે?
જવાબ : તેણે બે હરીફાઈમાં ભાગ લેવડાવ્યો હશે (એક રમતના ₹ 75 લેખે બે રમતના ₹ 150 થાય).
૩. તન્મયનો કૂતરો એક રજતચંદ્રક અને એક કાંસ્યચંદ્રક જીતે છે તો તેણે હરીફાઈમાં કયો નંબર મેળવ્યો હશે?
જવાબ : તેણે એક હરીફાઈમાં દ્વિતીય (બીજો) અને બીજી હરીફાઈમાં તૃતીય (ત્રીજો) નંબર મેળવ્યો હશે.
૪. આ હરીફાઈને કેમ “અજબગજબ” નામ આપવામાં આવ્યું હશે?
જવાબ : કારણ કે સામાન્ય રીતે માણસો માટે સ્પર્ધાઓ હોય છે, પરંતુ શહેરમાં પહેલી જ વાર પાલતુ કૂતરાઓ માટે દોડ, નૃત્ય અને કૂદકા જેવી અનોખી સ્પર્ધા હોવાથી તેને 'અજબગજબ' નામ આપ્યું છે.
૫. સાક્ષી બિલાડી સ્પર્ધામાં ભાગ લઈ શકશે? શા માટે?
જવાબ : ના, કારણ કે આ હરીફાઈ માત્ર પાલતુ કૂતરાઓ માટે જ આયોજિત કરવામાં આવી છે.
૬. આ અજબગજબ સ્પર્ધામાં કૂતરાંનાં કયાં કયાં કૌશલ્યો ચકાસાશે?
જવાબ : દોડવાની ઝડપ, નૃત્યની તાલીમ, શરીરની સ્વચ્છતા અને ઊંચા કૂદકા મારવાનું કૌશલ્ય ચકાસાશે.
૭. વાક્યને નમૂના પ્રમાણે નમૂનેદાર બનાવો:
ઉદાહરણ : ભેળનો ચટકો મસ્ત છે. ➔ ભેળ ચટાકેદાર છે.
૧. ભીમની ગદાનું વજન વધારે છે. ➔ ભીમની ગદા વજનદાર છે.
૨. આકાશમાં લહેરાતા તિરંગાની કેવી શાન છે! ➔ આકાશમાં લહેરાતો તિરંગો કેવો શાનદાર છે!
૩. સરદાર પટેલની ભાષણની છટા અનોખી હતી. ➔ સરદાર પટેલનું ભાષણ છટાદાર હતું.
૪. ટમીના અક્ષર સરસ મરોડવાળા છે. ➔ ટમીના અક્ષર મરોડદાર છે.
૫. પાદરના પીપળાની ઘટા ગાઢ છે. ➔ પાદરનો પીપળો ઘટાદાર છે.
૬. આહ! આ પ્રવૃત્તિ કેવી મજાની છે! ➔ આહ! આ પ્રવૃત્તિ કેવી મજેદાર છે!
૮. આપેલા ચિત્રને આધારે પાંચ-છ વાક્યો લખો (પેટ્રોલ પમ્પ):
૧. આ ચિત્ર એક મોટા અને વ્યસ્ત પેટ્રોલ પમ્પનું છે.
૨. પેટ્રોલ પમ્પ પર ઇંધણ પુરાવવા માટે કારની લાંબી લાઇન લાગેલી જોવા મળે છે.
૩. એક કર્મચારી ગ્રાહકની કારમાં પેટ્રોલ ભરી રહ્યો છે.
૪. લાલ ટી-શર્ટ પહેરેલો માણસ પોતાની કાર તરફ જતો નજરે પડે છે.
૫. વાહનો વ્યવસ્થિત ક્રમમાં ઊભાં રહીને પોતાની વારાની રાહ જોઈ રહ્યાં છે.
૬. પેટ્રોલ પમ્પની પાછળ લીલાંછમ વૃક્ષોની હારમાળા દેખાય છે.
૯. પ્રશ્નોના જવાબ લખો:
૧. માણસને ‘સ્વાર્થનો સગો’ શા માટે કહ્યો છે?
જવાબ : કારણ કે માણસ ગધેડા જેવા પ્રાણીઓ પાસેથી આખો દિવસ સખત વૈતરું કરાવે છે, પરંતુ જ્યારે તેની પીઠ પર ચાંદું પડે કે તે બીમાર થાય ત્યારે તેની યોગ્ય દવા કે સંભાળ પણ રાખતો નથી.
૨. ટૉમી ગભરાયેલો શા માટે લાગતો હતો?
જવાબ : શહેરમાં ચાર રસ્તા પર માણસો લાકડીઓ અને પથ્થરો લઈને સામસામે લડતા હતા અને ભારે ધમાચકડી મચાવી રહ્યા હતા, તે જોઈને ટૉમી ગભરાયેલો લાગતો હતો.
૩. કકુ કૂકડાને શાનો ભય છે? કેમ?
જવાબ : કકુને ભય હતો કે કર્ફ્યુમાં ફરવા નીકળતાં પોલીસ તેને પકડી ન લે; કારણ કે તેને અન્ય પ્રાણીઓની જેમ ચાર પગ નહીં પણ બે જ પગ હતા.
૪. સરઘસને ‘નવી નવાઈનું સરઘસ’ શા માટે કહ્યું હશે?
જવાબ : કારણ કે કૂતરા પર બિલાડી, બિલાડી પાસે ઉંદર અને સાપની જોડાજોડ નોળિયો ચાલતો હોય એવું પરંપરાગત દુશ્મનાવટ ભૂલીને નીકળેલું અદ્ભુત મૈત્રી સરઘસ ક્યારેય કોઈએ જોયું નહોતું.
૫. “માણસજાતની વાતમાં વચ્ચે પડવા જેવું નથી.” – ગંગુ ગધેડાએ આવું શા માટે કહ્યું હશે?
જવાબ : ગંગુ માનતો હતો કે માણસો તો ક્રોધમાં આંધળા થઈને લડે છે, જો પ્રાણીઓ વચ્ચે પડશે તો નકામા ડફણાં અને માર ખાવાનો વારો આવશે.
૬. ‘મને માણસની ભાષા આવડે છે’ – એવું ટૉમીએ શા માટે કહ્યું હશે?
જવાબ : ટૉમી માણસોની વચ્ચે શેરીમાં રહેતો હોવાથી તે માણસોના અવાજ, ગુસ્સો અને હાવભાવને સારી રીતે સમજી શકતો હતો.
૭. એકમમાંથી કયું પ્રાણી તમને વધુ રમૂજી લાગ્યું? શા માટે?
જવાબ : કકુ કૂકડો વધુ રમૂજી લાગ્યો; કારણ કે તે સાવ વિચિત્ર દલીલો કરતો હતો કે 'મને ચાર પગ નથી તો પોલીસ પકડી લેશે' અને 'આગેવાન એટલે... આગેવાન!'
૮. ટૉમીની કઈ વાત તમને ગમી? શા માટે?
જવાબ : 'જો ડર ગયા, સો મર ગયા' કહીને સંકટ સમયે હિંમત રાખી માણસોની લડાઈ અટકાવવા માટે મૈત્રી સરઘસની યોજના બનાવી નેતૃત્વ લીધું તે વાત મને સૌથી વધુ ગમી.
૧૦. “પ્રાણીઓ આપણા મદદગાર” વિષય પર નિબંધ/ફકરો:
પ્રાણીઓ માનવજીવનના અભિન્ન અંગ અને સાચા સાથીદાર છે. ગાય, ભેંસ અને બકરી આપણને પૌષ્ટિક અને અમૃતતુલ્ય દૂધ આપે છે. બળદ ખેતરમાં હળ ચલાવીને અનાજ પકવવામાં મદદ કરે છે, જ્યારે ઘોડો, ઊંટ અને ગધેડો ભારવહન અને મુસાફરીમાં સહાયક બને છે. કૂતરો પોતાના માલિકના ઘર અને માલમિલકતની રાતદિવસ વફાદારીપૂર્વક રખેવાળી કરે છે. ઘેટાં આપણને શિયાળામાં ઠંડી સામે રક્ષણ આપતી ઊન આપે છે. હાથી જંગલમાં ભારે લાકડાં ખસેડવામાં ઉપયોગી છે. પ્રાણીઓ આપણી કુદરતી જીવસૃષ્ટિનું સંતુલન જાળવી રાખે છે. તેઓ મૂંગા મોઢે માનવજાતની સેવા કરે છે, તેથી આપણે તેમના પ્રત્યે દયા, પ્રેમ અને કૃતજ્ઞતાભાવ રાખવો જોઈએ.
૧૧. આપેલા શબ્દોનો ઉપયોગ કરી વાર્તા લખો:
(ચતુર, ભોળું, ડરપોક, લુચ્ચું, બહાદુર, માતેલું, ખડતલ, ઝડપી, નીડર)
વાર્તા : સંગઠનની શક્તિએક સુંદર વનમાં એક ભોળું અને ડરપોક સસલું રહેતું હતું. તેની મિત્રતા એક ચતુર હરણ સાથે હતી, જે પગે ખૂબ ઝડપી હતું. તે જ વનમાં એક ખડતલ અને બહાદુર કૂતરો પણ રહેતો હતો. વનમાં એક લુચ્ચું શિયાળ હંમેશાં નાના જીવોને સતાવતું અને એક માતેલું વરુ પ્રાણીઓ પર હુમલો કરતું હતું.
એક દિવસ માતેલા વરુએ સસલા પર હુમલો કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો. ચતુર હરણે તરત જ બહાદુર કૂતરાને બોલાવી લીધો. કૂતરો જરાય ડર્યા વિના નીડર બનીને વરુ સામે ધસી ગયો. ચારેય મિત્રોએ ભેગા મળીને એવી યુક્તિ કરી કે લુચ્ચું શિયાળ અને વરુ પૂંછડી દબાવીને વનમાંથી ભાગી ગયાં.
બોધ : સંપ અને બહાદુરીથી મોટામાં મોટા સંકટને પણ ભગાડી શકાય છે.
Post a Comment