GSEB Std 7 Gujarati Chapter 2 Guptadan Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 7 ગુજરાતી (પ્રથમ ભાષા) વિષયના પાઠ 2 "ગુપ્તદાન" (પીતાંબર પટેલ) ના સંપૂર્ણ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (પ્રશ્ન ૧ થી ૧૬ ના સચોટ જવાબો), ચાલો યાદ કરીએના ઉત્તરો તેમજ એકમનો સારાંશ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ એકમનો સારાંશ (Std 7 Gujarati Ch 2 Summary) ✦
પાઠ પરિચય અને ગુપ્તદાનનો મહિમા :
"ગુપ્તદાન" એ જાણીતા સાહિત્યકાર પીતાંબર પટેલ દ્વારા રચિત એક અત્યંત પ્રેરણાદાયી અને હૃદયસ્પર્શી વાર્તા છે. આ વાર્તામાં દાનના સાચા અર્થ અને કીર્તિની અપેક્ષા રાખ્યા વિના કરવામાં આવતા નિઃસ્વાર્થ ગુપ્તદાનનો મહિમા સુંદર રીતે વર્ણવાયો છે.
- ગંગાપુરમાં ડૉક્ટરની નિમણૂક : અંતરિયાળ અને સુવિધા વગરના ગંગાપુર ગામમાં સરકારી ડૉક્ટર તરીકે નિમણૂક થતાં ડૉક્ટરને શરૂઆતમાં કાળા પાણીની સજા જેવું લાગે છે, પરંતુ તેઓ દર્દીઓની સેવા કરવાનો દૃઢ નિશ્ચય કરે છે. ગામના સંપન્ન પરંતુ સાદા ભીખાશેઠ ડૉક્ટરને રહેવા પોતાનો મેડો આપે છે.
- ભીખાશેઠ વિશે ગેરસમજ : ભીખાશેઠ ખૂબ કરકસરિયા હતા. તેઓ ફાટેલા-થીગડાવાળા કપડાં પહેરતા, ગાડામાં બેસવાને બદલે પગપાળા ચાલતા અને પૈસા ખર્ચવામાં ભારે કંજૂસી દાખવતા. આથી ડૉક્ટર તેમને મનોમન અત્યંત કંજૂસ અને સ્વાર્થી માનવા લાગ્યા હતા.
- મેલેરિયાનો પ્રકોપ અને રહસ્યોદ્ઘાટ : ગામમાં મેલેરિયા ફેલાતાં દવાખાનામાં દવાની તંગી સર્જાઈ. ડૉક્ટરે ગામલોકો પાસે મદદ માંગી ત્યારે કોઈ આગળ ન આવ્યું. પરંતુ રાત્રે ભીખાશેઠ એકલા આવીને 'કોઈને કહેવું નહીં' એવી શરતે ડૉક્ટરના હાથમાં મોટી રકમ સોંપી દે છે.
- સાચો દાનવીર : ભીખાશેઠ જણાવે છે કે તેઓ પોતાની જાતને કષ્ટ આપીને જે બચત કરે છે તે ગરીબો અને દીનદુખિયાંની છૂપી સેવા માટે વાપરે છે. "જમણા હાથે દાન આપો તો ડાબા હાથને પણ ખબર ન પડે" તે સિદ્ધાંતને વરેલા ભીખાશેઠની મહાનતા જોઈ ડૉક્ટર નતમસ્તક થઈ જાય છે.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 7 Gujarati Chapter 2 Swadhyay Solution) ✦
૧. વાતચીત :
(૧) જો ડૉક્ટરે ગામ છોડી દીધું હોત તો?
જવાબ : જો ડૉક્ટરે ગામ છોડી દીધું હોત તો ગંગાપુર અને આજુબાજુના ગામડાંના ગરીબ દર્દીઓ સારવાર અને દવા વગર ભારે મુશ્કેલીમાં મુકાઈ જાત અને મેલેરિયા જેવા રોગચાળામાં અનેક લોકો મોતના મુખમાં ધકેલાઈ જાત.
(૨) તમારી શાળામાં લોક સહકારથી ક્યાં ક્યાં કાર્યો થાય છે?
જવાબ : અમારી શાળામાં દાતાઓના સહકારથી પીવાના શુદ્ધ પાણીનું આર.ઓ. પ્લાન્ટ, પુસ્તકાલય માટે પુસ્તકો, કમ્પ્યુટર લેબ અને વિદ્યાર્થીઓ માટે મધ્યાહન ભોજનના વાસણોની સુવિધા થઈ છે.
(૩) તમને કોઈએ ક્યારેય મદદ કરી છે? ક્યારે?
જવાબ : હા, એકવાર સાઇકલ પરથી પડી જવાથી મને વાગ્યું ત્યારે રસ્તે જતા એક વડીલે મને ઊભો કરી પ્રાથમિક સારવાર અપાવી સુરક્ષિત ઘરે પહોંચાડ્યો હતો.
(૪) તમે તમારા મિત્રો સાથે કઈ કઈ વસ્તુઓ વહેંચો છો?
જવાબ : અમે મિત્રો સાથે નાસ્તો, વાર્તાના પુસ્તકો, સ્ટેશનરીની વસ્તુઓ અને અભ્યાસના ઉપયોગી વિચારો વહેંચીએ છીએ.
(૫) તમારા ગામમાં સૌના સહકારથી ક્યાં ક્યાં કામો થયાં છે?
જવાબ : ગામમાં સૌના લોકસહકાર અને ફાળાથી ગામના તળાવનું ઊંડુંકરણ, પાકા રસ્તાઓ, વૃક્ષારોપણ અને ગૌશાળાનું નિર્માણ થયું છે.
(૬) જો ભીખા શેઠે મદદ ન કરી હોત તો?
જવાબ : જો ભીખાશેઠે ગુપ્ત રીતે દવાઓ માટે આર્થિક મદદ ન કરી હોત તો ગરીબ દર્દીઓને ઇન્જેક્શન અને દવાઓ સમયસર ન મળત અને રોગચાળો કાબૂ બહાર જતો રહ્યો હોત.
(૭) તમે ક્યાંય ગયા હો અને તમને ત્યાં ન ગમ્યું હોય એવું બન્યું છે? શા માટે?
જવાબ : હા, એકવાર હું એક અજાણ્યા અંતરિયાળ સ્થળે ગયો હતો જ્યાં ગંદકી અને વાહનવ્યવહારની સુવિધા ન હોવાથી મને જરાય નહોતું ગમ્યું.
૨. પાઠમાંથી પસંદ કરેલ વાક્ય જેવો અર્થ ધરાવતા વાક્ય સામે ખરાની (✓) નિશાની કરો:
૧. તમે તો આ દુખિયારાના બેલી છો.
[ ✓ ] (અ) તમે દુખી વ્યક્તિઓ પ્રત્યે ઉદાર છો.
[ ] (બ) તમે દુખી વ્યક્તિઓના ગુનેગાર છે.
[ ] (ક) તમે દુખી વ્યક્તિઓના આગેવાન છો.
૨. શેઠનો હાથ બંધાઈ ગયો હતો.
[ ✓ ] (અ) શેઠથી પૈસો વપરાતો ન હતો.
[ ] (બ) શેઠ બિનજરૂરી ખર્ચ કરતા હતા.
[ ] (ક) શેઠ હાથથી કોઈ કામ કરી શકતા ન હોતા.
૩. ફૂલ નહીં તો ફૂલની પાંખડી આપવા આવ્યો છું.
[ ] (અ) ફૂલો નથી ફૂલની પાંખડીઓ છે.
[ ] (બ) એક નથી તો બીજી વસ્તુ આપું છું.
[ ✓ ] (ક) જરૂરિયાત વધુ છે પણ હું મારી શક્તિ પ્રમાણે આપું છું.
૩. આપેલાં વાક્યો કોણ બોલી શકે તે પાઠના આધારે લખો:
૧. દાન એવી રીતે કરવું કે કોઈનેય ખબર ન પડે. ➔ ભીખાશેઠ
૨. હું દુનિયાથી દૂર ફેંકાઈ ગયો! ➔ ડૉક્ટર
૩. મારી મદદ વિશે કોઈને જણાવતા નહીં. ➔ ભીખાશેઠ
૪. દવાખાનું કરવા માટે મકાનની જરૂર છે. ➔ ડૉક્ટર
૪. આપેલાં વાક્યો ખરાં છે કે ખોટાં તે જણાવો:
૧. ભીખાશેઠ કંજૂસ હતા. ➔ ખોટું [ F ] (તેઓ સાચા દાનવીર હતા)
૨. ડૉક્ટરને લાગ્યું કે એમણે શેઠને અન્યાય કર્યો છે. ➔ સાચું [ T ]
૩. ભીખાશેઠે ડૉક્ટરને ફાળામાં એક પણ રૂપિયો ન આપ્યો. ➔ ખોટું [ F ]
૪. શેઠાણી પણ શેઠને કંજૂસ જ માનતાં હતાં. ➔ સાચું [ T ]
૫. ડૉક્ટરને ગામમાં બધી જ સગવડ મળી રહી હતી. ➔ ખોટું [ F ]
૫. નીચેની ઘટનાઓને યોગ્ય ક્રમમાં લખો:
સાચો ઘટનાક્રમ :
[ ૧ ] મારી ગંગાપુરમાં ડૉક્ટર તરીકે નિમણૂક થઈ.
[ ૨ ] મેં ગામમાં મારું મન મનાવી લીધું.
[ ૩ ] ભીખાશેઠની મદદથી મારું દવાખાનું ચાલુ થયું.
[ ૪ ] શેઠનું વર્તન મને અકળ લાગ્યા કરતું.
[ ૫ ] ગામમાં મેલેરિયાનો પવન વાયો.
[ ૬ ] ભીખાશેઠ ગામલોકો માટે મદદ કરવા મારી પાસે આવ્યા.
૬. કૌંસમાં આપેલા શબ્દોમાંથી યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરી ખાલી જગ્યા પૂરો:
(ઘૂસ્યા, આનંદ સાથે, ઈનામ, જોરથી, અવ્યવસ્થિત, સંમતિ, કદરૂપી, ધીમેથી, દાખલ થયા)
૧. ઘરમાં બધી વસ્તુઓ (લઘરવઘર) અવ્યવસ્થિત પડી હતી.
૨. એમની વાત સાંભળી ભીખાશેઠ (ખડખડાટ) જોરથી હસી પડ્યા.
૩. ભીખાશેઠ દવાખાનામાં (પ્રવેશ્યા) દાખલ થયા.
૪. ભીખાશેઠની વાત આખા ગામે (સહર્ષ) આનંદ સાથે વધાવી લીધી.
૫. ગામલોકો હકારમાં માથું ડોલાવીને (અનુમોદન) સંમતિ આપતા હતા.
૭. ફકરામાં જરૂરી સુધારા કરી ફરીથી લખો:
મારું ગામ નાનકડું છે. મારા ગામનું નામ ચેતનગઢ છે. તે દરિયાકિનારે આવેલું છે. ગયા સપ્તાહે ખૂબ પવન ફૂંકાયો હતો. ઘણાં ઝાડ પડી ગયાં. દરિયાઇ તોફાને ઘણું નુકસાન કર્યું. સરકારે તપાસ કરાવી. હવે પછી બધાને રાહત આપવામાં આવી.
૮. ઉદાહરણ મુજબનાં વાક્યો લખો:
ઉદાહરણ : સ્ટેશનથી ગંગાપુર જવા માટે ન મળે મોટર બસ કે ન મળે ગાડું. / રણમાં ન મળે પાણી કે ન મળે છાંયડો.
૧. સૂવા માટે ન મળે ગાદલું કે ન મળે ઓશિકું.
૨. દુકાનમાં ન મળે અનાજ કે ન મળે શાકભાજી.
૯. સંવાદ પૂર્ણ કરો:
પાર્થ : અરે યાર, કૌશિક! શું કરે છે?
કૌશિક : હું ગણિતના અઘરા દાખલા ગણી રહ્યો છું.
પાર્થ : વાહ ભાઈ વાહ! તું અને ગણિત...?
કૌશિક : હા ભાઈ, કાલે પરીક્ષા છે એટલે તૈયારી તો કરવી પડે ને! તું ક્યાં જઈ રહ્યો છે?
પાર્થ : હું બજારમાં જઈ રહ્યો છું.
કૌશિક : બજારમાં...? કેમ...?
પાર્થ : અરે મિત્ર, મોબાઈલનું ચાર્જર લેવું છે.
કૌશિક : અરે વાહ! તો હું પણ તારી સાથે આવું?
પાર્થ : હા, ચોક્કસ! ચાલ સાથે જઈએ.
કૌશિક : લે, હું સાઇકલ લઈને હમણાં જ આવું છું.
૧૦. આપેલા ચિત્રમાં બંને પાત્રો વચ્ચે શી વાતચીત થતી હશે? અનુમાન કરો અને લખો:
• સ્ત્રી : "કેમ છે હવે તમને? માથાનો દુખાવો ઓછો થયો? ડૉક્ટરે આપેલી દવા સમયસર લીધી હતી ને?"
• પુરુષ : "હા, દવા લીધા પછી હવે ઘણો આરામ છે. પાટો બાંધ્યા પછી દુખાવો હળવો થયો છે. ડૉક્ટર સાહેબ સાચે જ બહુ માયાળુ છે!"
૧૧. શ્રુતલેખન પ્રવૃત્તિ :
૧૨. પ્રશ્નોના જવાબ લખો:
૧. ડૉક્ટરને પોતાની નિમણૂક કાળા પાણીની સજા જેવી કેમ લાગી?
જવાબ : ગંગાપુર રેલવે સ્ટેશનથી સોળ કિલોમીટર દૂર હતું. ત્યાં જવા માટે પાકો રસ્તો, બસ કે ગાડું નહોતું, ટપાલ અઠવાડિયે ત્રણ દિવસ આવતી અને કોઈ આધુનિક સુવિધા નહોતી, તેથી ડૉક્ટરને દુનિયાથી અલિપ્ત કાળા પાણીની સજા જેવું લાગ્યું.
૨. ભીખાશેઠ કોને મિથ્યા મોહ માનતા હતા?
જવાબ : દાન આપ્યા પછી લોકોમાં વાહવાહ મેળવવી કે પોતાની નામના અને કીર્તિ ફેલાવવી તેને ભીખાશેઠ મિથ્યા મોહ માનતા હતા.
૩. ડૉક્ટર સાહેબે ભીખાશેઠને કેમ કંજૂસ માની લીધા?
જવાબ : ભીખાશેઠ પાસે પુષ્કળ મૂડી અને દુકાન હોવા છતાં તેઓ જૂનાં થાગડથીગડવાળાં કપડાં પહેરતા, ખરા તડકામાં સ્ટેશન સુધી પગપાળા ચાલતા અને પૈસા ખર્ચવામાં ભારે કરકસર કરતા, તેથી ડૉક્ટરે તેમને કંજૂસ માની લીધા.
૪. ભીખાશેઠ સાદગીથી રહેતા હતા. તેનું તેઓ પોતે કયું કારણ આપે છે?
જવાબ : ભીખાશેઠ કારણ આપે છે કે ગામના ગરીબોને પહેરવા પૂરતા કપડાં કે ખાવા અનાજ ન મળતું હોય ત્યારે મારાથી મોજશોખ કે ગળ્યું ભોજન કેમ લેવાય? તેથી તે ખર્ચ બચાવીને ગરીબોની ગુપ્ત સેવામાં વાપરે છે.
૫. આ એકમમાં તમને સૌથી વધુ કયું પાત્ર ગમ્યું? કેમ?
જવાબ : મને ભીખાશેઠનું પાત્ર સૌથી વધુ ગમ્યું; કારણ કે તેઓ સમાજના દેખાડા અને કીર્તિના મોહ વગર પોતાની જાતને કષ્ટ આપીને દીનદુખિયાંની નિઃસ્વાર્થ સેવા કરે છે.
૬. શેઠાણીનો ભીખાશેઠ માટે શો મત હતો?
જવાબ : શેઠાણી માનતાં હતાં કે શેઠ ખૂબ કરકસર કરે છે અને તેઓ શેઠને કહેતાં કે આટલું બધું દાન કરો છો તો સમાજમાં થોડી નામના તો કરો!
૭. ગંગાપુર વિશે પાંચ-સાત વાક્યો લખો.
જવાબ : ગંગાપુર રેલવે સ્ટેશનથી સોળ કિલોમીટર દૂર આવેલું નાનું અને પછાત ગામડું હતું. ત્યાં જવા નદી-નાળાવાળો કાચો રસ્તો હતો. ચોમાસામાં વાહનવ્યવહાર ઠપ્પ થઈ જતો. ત્યાં દવાખાનું કે નિયમિત ટપાલસેવા નહોતી. છતાં ત્યાંના લોકો ભોળા અને પરસ્પર પ્રેમાળ હતા.
૧૩. પાઠને આધારે સંવાદ રજૂ કરો: ભીખાશેઠ અને ડૉક્ટર (જોડીકાર્ય):
• ભીખાશેઠ : ડૉક્ટર સાહેબ, આ લ્યો, દવાખાના માટે ફૂલ નહિ તો ફૂલની પાંખડી. પણ શરત એ કે કોઈને મારું નામ ન કહેવું.
• ડૉક્ટર : કેમ શેઠ? તમે આટલી મોટી રકમ આપો છો તો લોકોને ખબર પડે તો બીજા પણ પ્રેરાય ને!
• ભીખાશેઠ : ના સાહેબ, જમણો હાથ દાન આપે તો ડાબા હાથનેય ખબર ન પડવી જોઈએ. મારે નામના નથી જોઈતી.
૧૪. પાઠને આધારે ડૉક્ટરની એકોક્તિ રજૂ કરો:
૧૫. મોટેથી વાંચો અને ગુજરાતીમાં અર્થ લખો:
૧. રહીમન દોહાનો અર્થ : જે માણસ બીજા પાસે કંઈક માંગવા જાય છે તે મરેલા સમાન છે, પરંતુ જે માંગવા આવેલા જરૂરિયાતમંદને આપવાની ના પાડે છે તે તેનાથી પણ પહેલાં મરેલા સમાન છે.
૨. શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા શ્લોકનો અર્થ : જે દાન કોઈ પણ બદલા કે ઉપકારની આશા રાખ્યા વગર, માત્ર કર્તવ્ય સમજીને, યોગ્ય સમયે, યોગ્ય સ્થળે અને સુપાત્ર (યોગ્ય) વ્યક્તિને આપવામાં આવે છે, તે દાનને 'સાત્ત્વિક દાન' કહેવામાં આવે છે.
૧૬. આપેલા વિષય પર બે જૂથ પાડીને ચર્ચાસભા યોજો (કરકસર):
• જૂથ - ૧ : "અમે નાહતી વખતે અને બ્રશ કરતી વખતે નળ ખુલ્લો ન રાખતાં જરૂર પૂરતું જ પાણી વાપરીશું."
• જૂથ - ૨ : "અમે નોટબુકમાં કોરાં પાનાં ફાડીશું નહીં અને વધેલાં પાનાંની નવી રફ નોટબુક બનાવી કરકસર કરીશું."
✦ ચાલો, યાદ કરીએ... (પ્રશ્નોત્તરી) ✦
• આ એકમમાં નવા શીખ્યા હો તેવા કયા શબ્દો તમને યાદ છે? બોલો.
જવાબ : મને સૂગ, વંચિત, અકળ, પુણ્યપ્રકોપ, રખેવાળ અને દાનેશ્વરી જેવા નવા શબ્દો યાદ રહી ગયા છે.
• ચિત્ર આધારિત કઈ પ્રવૃત્તિ હતી? તેમાં તમે શું અનુમાન કર્યું?
જવાબ : પ્રશ્ન ૧૦ માં દર્દી અને પરિચારિકા વચ્ચેની વાતચીતનું ચિત્ર હતું, જેમાં દર્દીના સ્વાસ્થ્ય અને સારવાર વિશેનું અનુમાન કર્યું હતું.
• તમને આ એકમ વાંચતાં કેટલો સમય લાગે છે? સમય નોંધો.
જવાબ : આ વાર્તાનું શાંતિપૂર્વક ભાવવાહી વાંચન કરવામાં મને આશરે ૧૫ થી ૨૦ મિનિટનો સમય લાગ્યો હતો.
• ડૉક્ટર અને ભીખાશેઠનું પાત્રાલેખન સરસ રીતે કોણ કરી શક્યું હતું?
જવાબ : અમારા વર્ગમાં મિત્ર રોહિતે ભીખાશેઠનું સાદગીભર્યું પાત્ર અને કેયુરે ડૉક્ટરનું પાત્ર ખૂબ જ સરસ રીતે ભજવ્યું હતું.
• ડૉક્ટર અને ભીખાશેઠનો સંવાદ કોણ કોણ સૌથી સરસ રીતે બોલ્યું હતું?
જવાબ : વર્ગની જોડી-પ્રવૃત્તિમાં પાર્થ અને અક્ષયે બંને પાત્રોના સંવાદો ખૂબ જીવંત રીતે બોલ્યા હતા.
• તમને કઈ કઈ પ્રવૃત્તિ અઘરી લાગી? તેના ક્રમાંક લખો.
જવાબ : પ્રશ્ન ૧૫ માં સંસ્કૃત અને હિન્દી દોહાનો ગુજરાતી અર્થ સમજવાની પ્રવૃત્તિ થોડી અઘરી લાગી હતી.
إرسال تعليق