GSEB Std 7 Gujarati Chapter 4 Chalo Charan Upado Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 7 ગુજરાતી (પ્રથમ ભાષા) વિષયના કાવ્ય 4 "ચાલો, ચરણ ઉપાડો!" (સુરેશ દલાલ) ના સંપૂર્ણ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (પ્રશ્ન ૧ થી ૧૩ ના સચોટ જવાબો), ચાલો યાદ કરીએના ઉત્તરો તેમજ એકમનો સારાંશ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ એકમનો સારાંશ (Std 7 Gujarati Ch 4 Summary) ✦
કાવ્ય પરિચય અને શૌર્યનો સૂર :
"ચાલો, ચરણ ઉપાડો!" એ જાણીતા કવિ સુરેશ દલાલ દ્વારા રચિત એક ઉત્સાહપ્રેરક અને ઓજસ્વી કૂચગીત (શૌર્યગીત) છે. આ કાવ્યમાં રાષ્ટ્રસેવા, પ્રગતિ અને જીવનના ઉચ્ચ આદર્શો સિદ્ધ કરવા માટે આળસ ત્યજીને સંગઠિત થઈ આગળ વધવાની હાકલ કરવામાં આવી છે.
- એકતા અને શિસ્ત : કવિ જાતિ, ધર્મ કે પ્રાંતના તમામ ભેદભાવ ભૂલીને સૌને એક થઈને, નેક બનીને અને વાયુના પ્રચંડ વેગ સાથે કદમ મિલાવી આગળ વધવા પ્રેરણા આપે છે.
- અડગ સંકલ્પ : હિમાલય જેવી અવિચલ ટેક (પ્રતિજ્ઞા) લઈને તથા મોજશોખ કે ભોગવિલાસનો ત્યાગ કરીને ભેખધારી સૈનિકની જેમ દેશસેવાના માર્ગે ઝઝૂમવાનો નિર્ધાર દર્શાવવામાં આવ્યો છે.
- કર્મશીલતાનો સંદેશ : સ્થગિતતા એટલે મૃત્યુ સમાન છે, જ્યારે ચાલતા રહેવું એ જ જીવનનો સાચો જયજયકાર છે. કંઠમાં સિંહ-વાઘ જેવી ત્રાડ સાથે સંકટો સામે લડીને ધ્યેય સિદ્ધ કરવાનો સંદેશ આ કૂચગીત આપે છે.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 7 Gujarati Chapter 4 Swadhyay Solution) ✦
૧. વાતચીત :
(૧) આ કાવ્યની કઈ પંક્તિ સાંભળવી તમને ગમી? શા માટે?
જવાબ : મને "અહીં ઊભા તો મોત : જશું તો જીવન જયજયકાર; કોઈ રીતે પણ ત્યહીં પહોંચવું, પળપળનો પોકાર" પંક્તિ ખૂબ ગમી; કારણ કે તે નિષ્ક્રિયતા છોડીને સતત આગળ વધવાની અદમ્ય પ્રેરણા આપે છે.
(૨) તમે કોઈ કામ માટે બીજાની મદદ કેવી રીતે મેળવશો?
જવાબ : હું સામેની વ્યક્તિને વિનમ્રતાપૂર્વક કામનું મહત્ત્વ સમજાવીશ, યોગ્ય આદર આપીને વિનંતી કરીશ અને જરૂર પડ્યે પરસ્પર સહકારની ખાતરી આપીશ.
(૩) તમને કયું ગીત ગમે છે? કેમ?
જવાબ : મને દેશભક્તિનું ગીત 'કદમ કદમ બઢાયે જા' ખૂબ ગમે છે; કારણ કે તે સાંભળતાં જ દેશ માટે કંઈક કરી છૂટવાનો ઉત્સાહ અને રોમાંચ જાગી ઊઠે છે.
(૪) એકલા થઈ શકે અને સમૂહમાં થઈ શકે એવાં કયાં ક્યાં કામ છે?
જવાબ : વાંચન, મનન, ચિત્રકામ કે અભ્યાસ એકલા થઈ શકે; જ્યારે સફાઈ અભિયાન, વૃક્ષારોપણ, રમતગમત અને સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો સમૂહમાં સારી રીતે થઈ શકે છે.
(૫) તમે કોઈ ધ્યેય સિદ્ધ કરવા માટે શું શું કરશો?
જવાબ : ધ્યેય નક્કી કરી આયોજનપૂર્વક સખત પરિશ્રમ કરીશ, સમયપત્રકનું પાલન કરીશ, આવતી મુશ્કેલીઓથી ડર્યા વિના સતત પ્રયત્નશીલ રહીશ.
(૬) તમે કોઈ પ્રતિજ્ઞા લીધી છે? ક્યારે?
જવાબ : હા, શાળા પ્રવેશોત્સવ વખતે મેં રોજ નિયમિત ગૃહકાર્ય કરવાની અને ક્યારેય અન્ન તથા પાણીનો બગાડ ન કરવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી છે.
૨. શબ્દ અને તેનો અર્થ વાંચો. અર્થના આધારે સાચાં વાક્યો સામે ખરાની (✓) નિશાની કરો:
• વેગ : ઝડપ
[ ✓ ] ઢાળ પર સાઈકલ સડસડાટ સરકે તેનો વેગ રોકવા બ્રેક લગાવવી પડે.
[ ✓ ] ચિત્તો પૃથ્વી પરનું સૌથી વધુ વેગથી દોડતું પ્રાણી છે.
[ ✓ ] સ્કૂટર ચાલુ કર્યા પછી વેગ વધારવા એક્સિલરેટર આપવું પડે.
• ભેખ લેવો : કોઈ ધ્યેય પાછળ સર્વસ્વ છોડીને પડવું
[ ] નિશા ભેખ લઈને ઘરનું કામ કરે છે.
[ ] તે ભેખ લઈને રસ્તે ચાલી રહ્યો છે.
[ ✓ ] ધારેલી સફળતા મેળવવા તે ભેખ લઈને મહેનત કરી રહ્યો છે.
• જયજયકાર : જીતની ખુશાલીનો પોકાર
[ ] બાળકોએ રમત રમવા માટે જયજયકાર કર્યો.
[ ✓ ] ઓલમ્પિક ગેમ્સમાં ભારતીય ખેલાડીઓ દ્વારા સારું પ્રદર્શન થતાં ચારેકોર જયજયકાર થઇ ગયો.
[ ✓ ] જયજયકાર કરતાં કરતાં સરઘસ આગળ વધી રહ્યું હતું.
૩. ઉદાહરણ મુજબના શબ્દો શોધીને લખો અને વાક્યપ્રયોગ કરો:
ઉદાહરણ : ૧. પળપળ : પળપળનો યોગ્ય ઉપયોગ કરે એ જ સમજદાર.
• ૨. ટકટક : ઘડિયાળના કાંટા ટકટક કરતા સતત આગળ વધે છે.
• ૩. ટપટપ : ચોમાસામાં છાપરા પરથી પાણી ટપટપ પડવા લાગ્યું.
• ૪. ઝટઝટ : મોડું થતું હોવાથી તેણે ઝટઝટ દફતર તૈયાર કરી લીધું.
• ૫. પટપટ : નાની બાળકી પટપટ કરતી મીઠી વાતો બોલે છે.
• ૬. ખળખળ : પહાડમાંથી નિર્મળ પાણી ખળખળ કરતું વહી રહ્યું છે.
૪. કૌંસમાં આપેલા શબ્દોનો યોગ્ય ઉપયોગ કરી નીચેનાં વાક્યો પૂરાં કરો:
(અજુગતું, અશક્ત, અશક્ય, અનિમેષ, અડગ, અવિચલ, અવિરત)
૧. સફળતા મેળવવા અવિરત મથવું જોઈએ.
૨. ધ્રુવના તારાનું સ્થાન અવિચલ છે.
૩. મજબૂત મનોબળ ધરાવતી વ્યક્તિ માટે કોઈ જ કામ અશક્ય નથી.
૪. મન અશક્ત હોય તો શારીરિક બળ એકલું શું કરે?
૫. અડગ મનના માનવીને હિમાલય નડતો નથી.
૫. કૌંસમાંથી યોગ્ય શબ્દ મૂકો (કાવ્ય પૂર્તિ) :
(દોડો, ખાડો, ઊંચી, આડો, પગલાં, ડરાવે)
છો ને પર્વત ઊંચી !
ચાલો, ચરણ ઉપાડો
સાથે પગલાં માંડો!
ચાલો, ચરણ ઉપાડો
કૂદી જઈએ ખાડો !
ચાલો, ચરણ ઉપાડો
છોને આડો વાડો !
ચાલો, ચરણ ઉપાડો
દોડો રાત ને દા'ડો !
ચાલો, ચરણ ઉપાડો
ડરાવે નહીં કો ત્રાડો!
ચાલો, ચરણ ઉપાડો
૬. ઉદાહરણ મુજબનાં વાક્યો બનાવીને લખો:
ઉદાહરણ : ચાલો, જમી લઈએ. / ચાલો, કસરત કરીએ.
૧. ચાલો, વાર્તા સાંભળીએ.
૨. ચાલો, શાળાએ જઈએ.
૩. ચાલો, બગીચામાં રમીએ.
૪. ચાલો, વૃક્ષો વાવીએ.
૭. ઉદાહરણ મુજબ ચાલો, દોડો, કહો, બોલો, જુઓ, ઊઠો પૈકી કોઈ એક શબ્દથી વાક્યની શરૂઆત કરો:
ઉદાહરણ : કહો : કહો, તમે ક્યારે આવશો?
૧. દોડો, શ્વાસ ભરીને દોડવા લાગો.
૨. જુઓ, ધ્યાન આપીને વાંચવા લાગો.
૩. ઊઠો, સામેના મકાનમાં આગ લાગી.
૪. જુઓ, ડુંગર કેટલો દૂર છે.
૫. કહો, તમારું શું નામ છે?
૬. બોલો, તમારે ક્યાં જવું છે?
૮. કાવ્ય વાંચો અને પ્રશ્નોના જવાબ આપો (“પગલે પગલે સાવધ રહીને...”):
૧. રસ્તામાં કેવાં કેવાં સંકટ આવી શકે?
જવાબ : રસ્તામાં કાંટા, કાંકરા, ધોમધખતી ગરમ રેતી અને ખાંડાની ધાર જેવી અતિશય મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓ આવી શકે છે.
૨. સંકટની પરિસ્થિતિમાં શું કરવું જોઈએ?
જવાબ : સંકટની પરિસ્થિતિમાં હિંમત હાર્યા વગર, ધૈર્ય (ધીરજ) ધરીને સાવધાનીપૂર્વક આગળ વધવું જોઈએ.
૩. મુશ્કેલ માર્ગ કાપનારે શી કાળજી રાખવી જોઈએ?
જવાબ : મુશ્કેલ માર્ગ કાપનારે સ્વાર્થ સામે ન જોવું, હિંમત ન ગુમાવવી અને સૌને શિસ્ત, શાંતિ તથા સેવાનો પાઠ આપવો જોઈએ.
૪. “પંથ તારો કાપ્યે જા” દ્વારા શો સંદેશ આપ્યો છે?
જવાબ : ગમે તેવી વિકટ પરિસ્થિતિ કે વિઘ્નો આવે તો પણ થાક્યા વગર જીવનના લક્ષ્ય તરફ સતત આગળ વધતા રહેવાનો સંદેશ આપ્યો છે.
૯. પાંચ અક્ષરવાળા શબ્દોની યાદી તૈયાર કરો અને તેનું ઉચ્ચારણ કરો:
૧. પુસ્તકાલય
૨. અમદાવાદ
૩. રાષ્ટ્રગીત
૪. આકાશગંગા
૫. પર્યાવરણ
૬. ભારતમાતા
૧૦. ઉપરની યાદીમાંથી કોઈ પણ પાંચ શબ્દોનો ઉપયોગ કરી પાંચ વાક્યો લખો:
૧. પુસ્તકાલય : અમારી શાળાના પુસ્તકાલયમાં જ્ઞાનવર્ધક પુસ્તકો છે.
૨. અમદાવાદ : અમદાવાદ સાબરમતી નદીના કિનારે વસેલું મોટું શહેર છે.
૩. રાષ્ટ્રગીત : સવારે પ્રાર્થનાસભામાં અમે આદરપૂર્વક રાષ્ટ્રગીત ગાઈએ છીએ.
૪. આકાશગંગા : રાત્રિના અંધકારમાં આકાશગંગા સુંદર દેખાય છે.
૫. પર્યાવરણ : વૃક્ષો વાવીને પર્યાવરણનું રક્ષણ કરવું એ આપણી ફરજ છે.
૧૧. કૌંસમાં આપેલા શબ્દોમાંથી યોગ્ય શબ્દ પસંદ કરીને પ્રશ્નવાક્ય બનાવો:
૧. શાળામાંથી જાન્યુઆરી મહિનામાં પ્રવાસે જઈશું. (ક્યારે)
➔ શાળામાંથી ક્યારે પ્રવાસે જઈશું?
૨. મમ્મીના જન્મ દિવસે દીકરીએ ભેટ આપી. (કોણે)
➔ મમ્મીના જન્મ દિવસે કોણે ભેટ આપી?
૩. અરવલ્લી ગુજરાત રાજ્યનો જિલ્લો છે. (કયો)
➔ ગુજરાત રાજ્યનો જિલ્લો કયો છે?
૪. પપ્પા પ્રવાસમાંથી મારા માટે રમકડું લાવ્યા. (શું)
➔ પપ્પા પ્રવાસમાંથી મારા માટે શું લાવ્યા?
૫. ચિન્ટુ અને મીનુ વિદેશ ફરવા ગયાં. (ક્યાં)
➔ ચિન્ટુ અને મીનુ ક્યાં ફરવા ગયાં?
૧૨. આપેલી પંક્તિઓનો ભાવાર્થ ગુજરાતીમાં લખો:
૧. "રુક જાના નહીં તું કહીં હાર કે, કાંટો પે ચલ કે મિલેંગે સાયે બહાર કે."
ભાવાર્થ : હે માનવી! મુશ્કેલીઓથી હારીને રસ્તામાં ક્યારેય અટકી ન જઈશ. જે વ્યક્તિ કાંટાળા અને દુર્ગમ માર્ગો પર હિંમતભેર ચાલે છે, તેને જ અંતે વસંતઋતુની શીતળ છાયા અને સુખરૂપી સફળતા પ્રાપ્ત થાય છે.
૨. "એક રાસ્તા હૈ જિંદગી જો થમ ગયે તો કુછ નહીં, યે કદમ કિસી મુકામ પે જો જમ ગયે તો કુછ નહીં."
ભાવાર્થ : જીવન એ અવિરત વહેતો માર્ગ છે. જો તમે હારીને કે થાકીને અટકી ગયા તો જીવન વ્યર્થ છે. સાચું જીવન તો સંઘર્ષો વચ્ચે પણ ડગલાં આગળ ભરતાં રહેવામાં જ સમાયેલું છે.
૧૩. પ્રશ્નોના જવાબ લખો:
૧. કવિ કેવી કેવી રીતે ચાલવાનું કહે છે? કેમ?
જવાબ : કવિ તમામ ભેદભાવ ભૂલીને, એક થઈને, નીતિવાન (નેક) બનીને, વાયુના પ્રચંડ વેગથી અને હિમાલય જેવી અડગ ટેક સાથે ચાલવાનું કહે છે; જેથી મુશ્કેલ લક્ષ્ય પણ સહેલાઈથી પાર પાડી શકાય.
૨. માત્ર ઊભા રહેવાથી અને ચાલતા રહેવાથી જીવનમાં કેવો ફેર પડશે?
જવાબ : માત્ર ઊભા રહેવું કે આળસુ બેસી રહેવું એ મૃત્યુ સમાન છે, જ્યારે આગળ વધતાં રહેવાથી અને ચાલતાં રહેવાથી જીવનમાં વિજય, ઉત્સાહ અને સાર્વત્રિક જયજયકાર થાય છે.
૩. આ કાવ્ય દ્વારા શો સંદેશ મળે છે?
જવાબ : આ કાવ્ય દ્વારા સંદેશ મળે છે કે આળસ અને મોજશોખ છોડીને, એકતા અને અડગ મનોબળ સાથે રાષ્ટ્રસેવા અને પ્રગતિના માર્ગે સતત આગળ ધપતા રહેવું જોઈએ.
✦ ચાલો, યાદ કરીએ... (પ્રશ્નોત્તરી) ✦
• વર્ગખંડમાં કાવ્યગાન સમયની કઈ વાત તમને યાદ છે?
જવાબ : બધા વિદ્યાર્થીઓએ તાલબદ્ધ પગલાં સાથે અને ઉત્સાહપૂર્વક કૂચગીતનું સમૂહગાન કર્યું તે ક્ષણ મને બરાબર યાદ છે.
• આ કાવ્યનું ગાન-સમૂહગાન તમે કેટલી વાર કર્યું?
જવાબ : અમે આ શૌર્યગીતનું સમૂહગાન વર્ગમાં શિક્ષક સાથે ત્રણથી ચાર વખત ઉત્સાહભેર કર્યું હતું.
• એકમમાં નવા શીખ્યા હોય તેવા કયા શબ્દો તમને યાદ છે? બોલો.
જવાબ : મને અવિચલ, અમનચમન, ભેખ લેવો, જનગણ અને ત્રાડ જેવા ઉત્સાહપ્રેરક શબ્દો યાદ રહી ગયા છે.
• શબ્દ આધારિત કઈ કઈ પ્રવૃત્તિઓ હતી? તેના ક્રમ લખો.
જવાબ : પ્રશ્ન ૨ (શબ્દાર્થ અને વાક્ય પસંદગી), પ્રશ્ન ૩ (દ્વિરુક્ત શબ્દો), પ્રશ્ન ૪ (ખાલી જગ્યા પૂરવી) અને પ્રશ્ન ૯ (પાંચ અક્ષરવાળા શબ્દો) શબ્દ આધારિત પ્રવૃત્તિઓ હતી.
• શબ્દ શોધવા માટે કઈ પ્રવૃત્તિ કરી હતી? યાદ કરો.
જવાબ : પાંચ અક્ષરવાળા શબ્દો માટે શબ્દકોશ અને પુસ્તકાલયના પુસ્તકોમાંથી શબ્દો શોધવાની પ્રવૃત્તિ કરી હતી.
• ભાવાર્થ માટે કઈ પ્રવૃત્તિ હતી? ક્રમ લખો. તમારા અને તમારા મિત્રે કરેલા ભાવાર્થમાં શો ફેર હતો?
જવાબ : પ્રશ્ન ૧૨ ભાવાર્થ લેખન માટેની પ્રવૃત્તિ હતી. મેં સરળ શબ્દોમાં ભાવાર્થ લખ્યો હતો, જ્યારે મિત્રે થોડા કાવ્યાત્મક શબ્દો વાપરીને સુંદર રજૂઆત કરી હતી.
Post a Comment