GSEB Std 7 Gujarati Chapter 5 Tame Sapthi Daro Chho Ke Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 7 ગુજરાતી (પ્રથમ ભાષા) વિષયના પાઠ 5 "તમે સાપથી ડરો છો કે?" (જયંતભાઈ પટેલ) ના સંપૂર્ણ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (પ્રશ્ન ૧ થી ૧૨ ના સચોટ જવાબો), ચાલો યાદ કરીએના ઉત્તરો તેમજ એકમનો સારાંશ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ એકમનો સારાંશ (Std 7 Gujarati Ch 5 Summary) ✦
પાઠ પરિચય અને સાપ વિશેની વૈજ્ઞાનિક સમજ :
"તમે સાપથી ડરો છો કે?" એ જયંતભાઈ પટેલ દ્વારા રચિત એક અત્યંત માહિતીપ્રદ અને રસપ્રદ સંવાદરૂપ પાઠ છે. આ પાઠમાં નાગપંચમીના ધાર્મિક પર્વની પૃષ્ઠભૂમિ વચ્ચે સોનલ, તેના ભાઈ રામુ અને ભાભી વચ્ચેના સંવાદ દ્વારા સાપ વિશે સમાજમાં પ્રવર્તતી ગેરમાન્યતાઓ દૂર કરી વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિકોણ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે.
- સાપની વિવિધતા અને હકીકત : ભારતમાં સાપની આશરે ૨૧૬ જેટલી જાતો જોવા મળે છે, જેમાંથી મોટાભાગના સાપ બિનઝેરી હોય છે. અજગર સૌથી લાંબો અને વજનદાર સાપ છે, જ્યારે સૌથી નાનો સાપ માત્ર ૧૨ થી ૧૩ સેમીનો હોય છે.
- અંધશ્રદ્ધાઓનું ખંડન : સાપને મૂછો હોતી નથી, નાગ પાસે કોઈ ચમત્કારી મણિ હોતો નથી, સાપ મદારીની મોરલીના સંગીતે ડોલતો નથી (તે માત્ર હુમલાની તૈયારીરૂપે ડોલે છે) અને દૂધ એ સાપનો કુદરતી ખોરાક નથી.
- શારીરિક વિશેષતાઓ : સાપને કાન અને પોપચાં હોતાં નથી. તેની જીભને બે પાંખિયાં (દ્વિજિહ્વા) હોય છે, જે સૂંઘવાનું અને ખોરાક શોધવાનું કામ કરે છે. તે સમયાંતરે પોતાની કાંચળી ઉતારે છે.
- ખેડૂતનો મિત્ર : સાપ ખેતરોમાં પાકને નુકસાન પહોંચાડતા ઉંદરો અને કીટકોનો શિકાર કરીને ખેડૂતોનો સાચો મિત્ર સાબિત થાય છે. વગર કારણે કોઈ સાપ મનુષ્યને કરડતો નથી.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 7 Gujarati Chapter 5 Swadhyay Solution) ✦
૧. વાતચીત :
(૧) સાપ વિશે તમે શું શું સાંભળ્યું છે? કહો.
જવાબ : મેં સાંભળ્યું છે કે સાપ ઉંદરોનો શિકાર કરે છે, તે કાંચળી ઉતારે છે, કેટલાક સાપ ખૂબ ઝેરી હોય છે અને લોકો નાગપંચમીએ નાગદેવતાની પૂજા કરે છે.
(૨) તમે સાપ ક્યાં ક્યાં જોયા છે?
જવાબ : મેં પ્રાણીસંગ્રહાલયમાં કાચની પેટીમાં, ગામડામાં ખેતરમાં અને ટીવી પર નેશનલ જિયોગ્રાફિક ચેનલ પર સાપ જોયા છે.
(૩) તમારા ઘરમાં અચાનક સાપ આવી ચડે તો તમે શું કરો?
જવાબ : અમે ગભરાઈને બૂમાબૂમ કરવાને બદલે શાંતિથી ઘરના લોકોને બહાર કાઢીશું, સાપથી સલામત અંતર રાખીશું અને તેને મારવાને બદલે તરત જ કોઈ સ્નેક કેચર (સર્પમિત્ર) અથવા વન વિભાગને જાણ કરી પકડાવીશું.
(૪) કોઈને સાપ કરડે તો શું કરવું જોઈએ?
જવાબ : દર્દીને શાંત રાખીને હલનચલન ન કરવા દેવું, કરડેલા ભાગની ઉપર હળવો પાટો બાંધવો અને કોઈપણ તાંત્રિક કે દોરાધાગાના વહેમમાં પડ્યા વિના તાત્કાલિક એન્ટિવેનમ ઇન્જેક્શન માટે સરકારી હોસ્પિટલે પહોંચાડવો જોઈએ.
(૫) નાગપાંચમે શું શું કરવામાં આવે છે?
જવાબ : નાગપાંચમના દિવસે પાણિયારા પર નાગદેવતાનું ચિત્ર દોરી પૂજા કરવામાં આવે છે, ઘી-ગોળવાળી બાજરીની કુલેરનું નૈવેદ્ય ધરાવાય છે અને સ્ત્રીઓ એકટાણું રહીને ટાઢો રોટલો જમે છે.
(૬) ઉપવાસ અને વ્રતમાં શો ફેર છે?
જવાબ : ઉપવાસ એટલે શરીર અને મનની શુદ્ધિ માટે અન્ન-જળનો ત્યાગ કરવો કે ફરાળ લેવું; જ્યારે વ્રત એટલે કોઈ ચોક્કસ ધાર્મિક કે આધ્યાત્મિક સંકલ્પ લઈને નિયમો, પૂજા અને એકટાણાનું શ્રદ્ધાપૂર્વક પાલન કરવું.
૨. પાઠની શરૂઆતની દસ લીટી ધ્યાનથી વાંચો. પછી ઘટનાની સામે સોનલે શું કર્યું તે જોડો:
| ઘટના | સોનલની ક્રિયા |
|---|---|
| ૧. ભાભી પાણિયારા પર નાગનું ચિત્ર આળેખતાં હતાં. | ૨. સોનલને અચરજ થયું. |
| ૨. તું ત્યાં ઊભી રહે અને ધ્યાનથી જો. | ૪. સોનલ પાણિયારા પાસે પાછી ગઈ. |
| ૩. કુલેરનું નૈવેદ્ય ધર્યું હતું. | ૧. સોનલના મોંમાં પાણી આવ્યું. |
| ૪. ભાભી ગઈકાલનો બનાવેલો રોટલો આજે એકવાર ખાશે. | ૩. એમ શું કરવા કરતાં હશે તેવો પ્રશ્ન થયો. |
૩. સોના આવું કોને પૂછે/કહે છે?
૧. ભાભી આજે પાણિયારા પર નાગ કેમ આળેખે છે? ➔ બાને
૨. ભાભી નાગને બદલે ઉંદરનું ચિત્ર આળેખે તો શું થાય? ➔ ભાઈ (રામુ)ને
૩. મને તો નાગની વાતો સાંભળીને બહુ બીક લાગે છે. ➔ ભાઈ (રામુ)ને
૪. તો મદારીની મોરલીએ સાપ ડોલે છે એ વાત ખોટી? ➔ ભાઈ (રામુ)ને
૪. જોડીમાં ચર્ચા કરો અને સાપ વિશેની હકીકત હોય તો “હા” અને ખોટી માન્યતા હોય તો “ના” લખો:
૧. સાપ દૂધ પીએ છે. ➔ ના
૨. સાપને બે જીભ હોય છે. ➔ ના (જીભ એક જ હોય છે, પણ આગળ બે પાંખિયાં હોય છે)
૩. નાગનો મણિ બહુ કીમતી હોય છે. ➔ ના
૪. સાપ ઘરડો થાય ત્યારે તેને મૂછ ફૂટે છે. ➔ ના
૫. સાપ પૂરેપૂરી કાંચળી ઉતારી ન શકે તો માંદો પડી જાય. ➔ હા
૬. બધા સાપ ઝેરી હોતા નથી. ➔ હા
૭. સાપ બહુ દૂર જોઈ શકે છે. ➔ ના
૮. સાપને કાન હોતા નથી. ➔ હા
૫. ઉદાહરણ વાંચો, સમજો અને આવાં બીજાં વાક્યો અને તેનો અર્થ લખો:
ઉદાહરણ : બધા સાપ ક્યાં ઝેરી હોય છે! ➔ અર્થ : બધા સાપ ઝેરી હોતા નથી.
૧. વાક્ય : બધા માણસો ક્યાં સ્વાર્થી હોય છે!
અર્થ : બધા માણસો સ્વાર્થી હોતા નથી.
૨. વાક્ય : બધી વાતો ક્યાં સાચી હોય છે!
અર્થ : બધી વાતો સાચી હોતી નથી.
૩. વાક્ય : રોજ ક્યાં રવિવાર હોય છે!
અર્થ : રોજ રવિવાર હોતો નથી.
૬. કૌંસમાં આપેલ શબ્દોમાંથી યોગ્ય શબ્દ પસંદ કરી શબ્દસમૂહ માટેનો સાચો શબ્દ લખો:
(એકટાણું, પૂજાસામગ્રી, નૈવેદ્ય, નાગ, પાણિયારા, કુલેર)
ભાભી આજ પાણિયારા પર નાગનું ચિત્ર આળેખતાં હતાં. પાસે પૂજાસામગ્રી પડી હતી. તેમણે કુલેરનું નૈવેદ્ય ધર્યું હતું. આજે એ એકટાણું પણ કરશે.
૭. લીટી દોરેલ રૂઢિપ્રયોગનો અર્થ કૌંસમાંથી શોધી તેની નીચે લીટી દોરો અને બીજું વાક્ય બનાવો:
૧. કુલેર જોઈ સોનાના મોંમાં પાણી આવી ગયું.
અર્થ : ગમતી વસ્તુ ખાવાની તીવ્ર ઇચ્છા થઈ
વાક્ય : ગરમાગરમ જલેબી જોઈને રોહિતના મોંમાં પાણી આવી ગયું.
૨. બાએ સોનાને માંડીને વાત કહી.
અર્થ : શરૂઆતથી બધી વાત કહી
વાક્ય : પ્રવાસમાંથી પાછા આવીને નીરવે પ્રવાસની તમામ વિગતો પિતાજીને માંડીને કહી.
૩. સોનાને જવાબ ન આવડતાં ભાભી એની વહારે આવ્યાં.
અર્થ : મદદે આવ્યાં
વાક્ય : પરીક્ષા સમયે અઘરા દાખલા ઉકેલવામાં શિક્ષક વિદ્યાર્થીઓની વહારે આવ્યા.
૮. ‘સાપ’ને લગતી કોઈ પણ ત્રણ કહેવતો શોધો અને તેના અર્થ લખો:
ઉદાહરણ : સાપ કાઢતાં ઘો પેઠી ➔ એક મુશ્કેલી દૂર થતાં બીજી મુશ્કેલી આવી.
• ૧. ખોદે ઉંદર ને ભોગવે ભોરિંગ :
અર્થ : મહેનત કોઈ એક વ્યક્તિ કરે અને તેનો લાભ કે ફળ અન્ય કોઈ ભોગવી જાય.
• ૨. સાપ ગયા ને લીસોટા રહ્યા :
અર્થ : અવસર કે સમય વીતી ગયા પછી માત્ર તેની નિશાની કે ખાલી વાતો જ રહી જવી.
• ૩. દૂધ પાઈને સાપ ઉછેરવો :
અર્થ : દુષ્ટ કે કપટી વ્યક્તિ પર ઉપકાર કરીને પોતાના માટે જ જોખમ ઊભું કરવું.
૯. પહેલા અને છેલ્લા શબ્દ વચ્ચે ક્રમિક એક-એક નવા શબ્દો ઉમેરી નાનાથી મોટાં પાંચ વાક્ય બનાવો:
ઉદાહરણ : આજે વરસાદ પડ્યો ➔ ... આજે સવારે અમદાવાદ શહેરમાં ચાર કલાક વીજળીના ગડગડાટ સાથે ધોધમાર વરસાદ પડ્યો.
મુખ્ય શબ્દો : મેં ........... સાપ જોયો.
૧. મેં કાલે સાપ જોયો.
૨. મેં કાલે ખેતરમાં સાપ જોયો.
૩. મેં કાલે ખેતરમાં એક મોટો સાપ જોયો.
૪. મેં કાલે ખેતરમાં એક મોટો ઝેરી કાળો સાપ જોયો.
૫. મેં કાલે ખેતરમાં એક મોટો ઝેરી કાળો ફેણ ચડાવેલો સાપ જોયો.
૧૦. ઉદાહરણ મુજબ વાક્ય લખો (કાળ પરિવર્તન):
| ભૂતકાળ | વર્તમાનકાળ | ભવિષ્યકાળ |
|---|---|---|
| હું બજાર ગયો હતો. | હું બજાર જાઉં છું. | હું બજાર જઈશ. |
| અમે સાપ જોયો હતો. | અમે સાપ જોઈએ છીએ. | અમે સાપ જોઈશું. |
| અમે ગીરના પ્રવાસે ગયા હતા. | અમે ગીરના પ્રવાસે જઈએ છીએ. | અમે ગીરના પ્રવાસે જઈશું. |
૧૧. પ્રશ્નોના જવાબ લખો:
૧. વ્રત એટલે શું? વ્રત શા માટે કરવામાં આવે છે?
જવાબ : વ્રત એટલે કોઈ પવિત્ર શુભ હેતુ માટે લેવાયેલો નિયમ કે સંકલ્પ. મનનો સંયમ કેળવવા, ઈશ્વરની કૃપા મેળવવા, કુટુંબની સુખાકારી અને આત્મશુદ્ધિ માટે વ્રત કરવામાં આવે છે.
૨. સાપ માણસજાતને શી રીતે ઉપયોગી બને છે?
જવાબ : સાપ ખેતરોમાં અનાજ અને પાકને ભારે નુકસાન પહોંચાડતા ઉંદરો, જીવજંતુઓ અને કીટકોને ખાઈ જાય છે, જેથી અનાજનો બગાડ અટકે છે. આમ, તે કુદરતી સંતુલન જાળવીને ખેડૂતનો સાચો મિત્ર બને છે.
૩. નાગણનાં બધાં બચ્ચાં શાથી જીવતાં નહિ હોય?
જવાબ : નાગણ એકસાથે ૫૦ થી ૫૫ જેટલાં ઈંડાં મૂકે છે. જો બધાં જ બચ્ચાં જીવી જાય તો પૃથ્વી પર સાપની સંખ્યા બેહિસાબ વધી જાય. પરંતુ કુદરતી ક્રમ મુજબ અન્ય પ્રાણીઓ, પક્ષીઓ દ્વારા શિકાર થવાથી અને પ્રતિકૂળ વાતાવરણને લીધે બધાં બચ્ચાં જીવી શકતાં નથી.
૪. તમારા વિસ્તારમાં કોઈને સાપ કરડે તો શો ઉપાય કરવામાં આવે છે?
જવાબ : અમારા વિસ્તારમાં કોઈને સાપ કરડે ત્યારે તાત્કાલિક ૧૦૮ એમ્બ્યુલન્સ બોલાવીને દર્દીને નજીકના સરકારી દવાખાને લઈ જવાય છે, જ્યાં એન્ટિવેનમ ઇન્જેક્શન આપીને દર્દીનો જીવ બચાવવામાં આવે છે.
૧૨. કાવ્યનું પઠન કરો. કવિએ કરેલા વ્યંગને શિક્ષકની મદદથી સમજો :
સાંપ ! તુમ સભ્ય તો હુએ નહીં, નગર મેં બસના ભી તુમ્હેં નહીં આયા. એક બાત પૂછું - તબ કૈસે સીખા ડસના, વિષ કહાં પાયા?
કાવ્યનો વ્યંગાર્થ : હિન્દી કવિ અજ્ઞેયે આ કવિતામાં સાપના માધ્યમથી કહેવાતા સભ્ય અને સુધરેલા માનવસમાજ પર કટાક્ષ કર્યો છે. સાપ તો જંગલમાં રહે છે અને સ્વરક્ષણ માટે જ ડંખ મારે છે, પરંતુ નગરમાં રહેતો સભ્ય મનુષ્ય પોતાના હૃદયમાં કપટ, ઈર્ષ્યા અને વેરઝેર રૂપી ઝેર ભરીને એકબીજાને ડંખ્યા કરે છે. કવિ પૂછે છે કે સાપ પાસે તો જંગલનું ઝેર છે, પણ માણસે આટલું બધું ઝેર ક્યાંથી શીખી લીધું?
✦ ચાલો, યાદ કરીએ... (પ્રશ્નોત્તરી) ✦
• તમને કઈ પ્રવૃત્તિમાં ખૂબ મજા પડી? કેમ?
જવાબ : પ્રશ્ન ૯ માં વાક્યમાં એક-એક નવો શબ્દ ઉમેરીને નાનામાંથી મોટું વાક્ય બનાવવાની પ્રવૃત્તિમાં ખૂબ મજા પડી.
• કઈ કઈ પ્રવૃત્તિઓ કરવામાં તમે તમારા મિત્રની મદદ લીધી હતી?
જવાબ : પ્રશ્ન ૪ માં સાપ વિશેની વૈજ્ઞાનિક હકીકત અને સાચી-ખોટી માન્યતાઓ અલગ તારવવા માટે મેં મિત્ર સાથે ચર્ચા કરી મદદ લીધી હતી.
• સૂચના મુજબની કઈ પ્રવૃત્તિ કરવામાં તમારે વધુ પ્રયત્ન કરવો પડ્યો હતો?
જવાબ : પ્રશ્ન ૮ માં સાપને લગતી રૂઢિગત કહેવતો શોધવામાં અને તેના ગૂઢ અર્થ સમજવામાં વધુ પ્રયત્ન કરવો પડ્યો હતો.
• એકમમાં નવા શીખ્યા હોય તેવા કયા શબ્દો તમને યાદ છે? બોલો.
જવાબ : મને ભોરિંગ, દ્વિજિહ્વા, ઘ્રાણેન્દ્રિય, શેષશાયી અને કુલેર જેવા નવા શબ્દો યાદ રહી ગયા છે.
• વાક્ય આધારિત કઈ કઈ પ્રવૃત્તિઓ હતી? તેના ક્રમ લખો.
જવાબ : પ્રશ્ન ૫ (વાક્ય અને અર્થ), પ્રશ્ન ૭ (રૂઢિપ્રયોગના વાક્યો), પ્રશ્ન ૯ (શબ્દ ઉમેરી વાક્ય વિસ્તાર) અને પ્રશ્ન ૧૦ (કાળ પરિવર્તન) વાક્ય આધારિત પ્રવૃત્તિઓ હતી.
• કહેવત વિશેના પ્રશ્નમાં તમે કેટલી કહેવત શોધી હતી? એ કહેવત શોધવા તમે શું શું કર્યું હતું?
જવાબ : મેં ત્રણ કહેવતો શોધી હતી. તે માટે મેં ઘરના વડીલોની પૂછપરછ કરી અને ગુજરાતી કહેવત સંગ્રહના પુસ્તકનો સહારો લીધો હતો.
Post a Comment