GSEB Std 7 Gujarati Chapter 6 Aviram Yuddh Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 7 ગુજરાતી (પ્રથમ ભાષા) વિષયના પાઠ 6 "અવિરામ યુદ્ધ" (ધૂમકેતુ) ના સંપૂર્ણ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (પ્રશ્ન ૧ થી ૧૧ ના સચોટ જવાબો), ચાલો યાદ કરીએના ઉત્તરો તેમજ એકમનો સારાંશ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ એકમનો સારાંશ (Std 7 Gujarati Ch 6 Summary) ✦
પાઠ પરિચય અને જીવનસંઘર્ષની અમરગાથા :
"અવિરામ યુદ્ધ" એ જાણીતા વાર્તાકાર ગૌરીશંકર જોશી 'ધૂમકેતુ' દ્વારા આલેખાયેલી મનુષ્યના અખૂટ ધૈર્ય, નિર્ભયતા અને જીવનસંઘર્ષની કરુણ છતાં ગૌરવશાળી વાર્તા છે. આ પાઠમાં પ્રકૃતિના ભયાનક તોફાન સામે માનવીના અવિરત સંઘર્ષની વાત આલેખાઈ છે.
- દરિયાઈ તોફાન અને કરુણાંતિકા : એક તોફાની સાંજે દરિયાનાં હિમાલય જેવડાં પ્રચંડ મોજાં વચ્ચે એક માછીમારની નાની હોડી ફસાઈ જાય છે. કિનારે ઊભેલાં પત્ની અને નાનો પુત્ર પિતાને બચાવવા માટે આક્રંદ કરે છે, પરંતુ દરિયાના પ્રચંડ બળ સામે લાચાર માનવબળ હારી જાય છે અને પિતા દરિયામાં સમાઈ જાય છે.
- બાળકનું અપ્રતિમ શૌર્ય : એક વર્ષ બાદ લેખક જુએ છે કે એ જ નાનો છોકરો નિર્ભય બનીને ફરીથી પોતાનું હોડકું દરિયામાં ઉતારવા તૈયાર થઈ રહ્યો છે. પિતાના મૃત્યુ પછી પણ તે દરિયાથી ડરવાને બદલે બાપદાદાનો ધંધો ગર્વભેર ચાલુ રાખે છે.
- જીવનબોધ : "દરિયાને તોફાન કરતાં આવડે છે તો ભગવાનને બચાવતાં નથી આવડતું?" - બાળકના આ શબ્દો જીવન પ્રત્યેની અતૂટ શ્રદ્ધા દર્શાવે છે. શ્રમભરેલું જીવન અને મુશ્કેલીઓ સામેનું રણમેદાન જ માણસને સાચી નિર્ભયતા આપે છે અને તેમાંથી જ ચારિત્ર્યનું ઘડતર થાય છે.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 7 Gujarati Chapter 6 Swadhyay Solution) ✦
૧. વાતચીત :
(૧) તમે ક્યારેય દરિયાકિનારે ફરવા ગયા છો? ત્યાં તમે શું શું જોયું છે?
જવાબ : હા, હું સોમનાથ અને દીવના દરિયાકિનારે ફરવા ગયો છું. ત્યાં મેં અનંત જળરાશિ, ઊંચા ઊંચા મોજાં, રેતી, શંખ-છીપલાં, દીવાદાંડી અને માછીમારોની હોડીઓ જોઈ હતી.
(૨) દરિયામાં તોફાન કે વાવાઝોડું આવે ત્યારે શું થાય? કેવું કેવું નુકસાન થાય?
જવાબ : દરિયામાં તોફાન આવે ત્યારે આકાશમાં કાળા ડિબાંગ વાદળો છવાઈ જાય છે, પવનના ભયંકર સુસવાટા બોલે છે, પર્વત જેવડા મોજાં ઊછળે છે, કાંઠાના વૃક્ષો-મકાનો ધરાશાયી થાય છે અને માછીમારોની હોડીઓ ઊંધી વળી જતાં જાનમાલનું મોટું નુકસાન થાય છે.
(૩) તમે કઈ કઈ કુદરતી આફતો વિશે જાણો છો?
જવાબ : હું વાવાઝોડું, ધરતીકંપ (ભૂકંપ), સુનામી, અતિવૃષ્ટિ (પૂર), દુષ્કાળ અને દાવાનળ જેવી કુદરતી આફતો વિશે જાણું છું.
(૪) દરિયો તોફાની શાથી બનતો હશે?
જવાબ : દરિયાની સપાટી પર હવાનું અતિશય હળવું દબાણ સર્જાવાથી અને ચક્રવાત કે ભારે વેગીલા પવન ફૂંકાવાથી દરિયો તોફાની બને છે.
(૫) તમે ત્સુનામી વિશે શું જાણો છો?
જવાબ : સમુદ્રના પેટાળમાં ભૂકંપ કે જ્વાળામુખી ફાટવાને કારણે દરિયામાં ઉદ્ભવતાં મહાકાય, વિનાશક અને ઊંચા મોજાંને ત્સુનામી કહે છે, જે કિનારાના વિસ્તારોને જળબંબાકાર કરી દે છે.
(૬) દીવાદાંડી શા માટે બનાવવામાં આવતી હશે?
જવાબ : રાત્રિના અંધકારમાં દરિયામાં સફર કરતા જહાજો અને માછીમારોને કિનારાની દિશા બતાવવા અને ખડકાળ જોખમી જગ્યાઓથી સાવચેત કરવા દીવાદાંડી બનાવવામાં આવે છે.
(૭) વાવાઝોડાનાં નામ કેવી રીતે પડતાં હશે?
જવાબ : વિશ્વ હવામાન સંસ્થા (WMO) ના નિયમ મુજબ દરિયાઈ ક્ષેત્રના દેશો દ્વારા અગાઉથી સૂચવેલા નામોની યાદીમાંથી વારાફરતી ક્રમશઃ વાવાઝોડાનાં નામ રાખવામાં આવે છે.
૨. પાઠના આધારે વાક્ય સાચું છે કે ખોટું તે કહો. ખોટું વાક્ય સુધારીને લખો:
૧. છોકરો દરિયાઈ તોફાનમાં ફસાયેલા પિતાને જોઈ રહે છે. ➔ સાચું
૨. કુદરતના બળ સામે માણસનું બળ હારે છે. ➔ સાચું
૩. દરિયાઈ તોફાનમાંથી બચવા માછીમાર ખૂબ પ્રયત્ન કરે છે. ➔ સાચું
૪. કુદરતના બળથી હોડી અને માણસ બંને અલગ થઈ જાય છે. ➔ સાચું
૫. બાપના મોતનું વેર વાળવા છોકરો હોડકું લઈને દરિયામાં જાય છે. ➔ ખોટું
સુધારેલું વાક્ય : છોકરો બાપદાદાનો ધંધો ચાલુ રાખવા અને કુટુંબનું ગુજરાન ચલાવવા હોડકું લઈને દરિયામાં જાય છે.
૬. પિતાના મૃત્યુના કારણે છોકરો કુદરતના બળને ધિક્કારે છે. ➔ ખોટું
સુધારેલું વાક્ય : છોકરો કુદરત કે દરિયાને ધિક્કારતો નથી, પણ દરિયાને પોતાનો બાપ અને રમતનું મેદાન માને છે.
૩. નીચેનાં વાક્યો કોણ, કોને ઉદ્દેશીને અને કયા પ્રસંગે બોલે છે તે જણાવો:
૧. "માડી! સાચવજે."
જવાબ : આ વાક્ય છોકરો પોતાની માતાને ઉદ્દેશીને બોલે છે, જ્યારે તે સવારે હોડકું લઈને દરિયો ખેડવા નીકળે છે.
૨. "કેમ દોસ્ત! ઓળખાણ પડી કે?"
જવાબ : આ વાક્ય લેખક (ધૂમકેતુ) પેલા માછીમાર છોકરાને ઉદ્દેશીને બોલે છે, જ્યારે તેઓ એક વર્ષ પછી સવારે દરિયાકિનારે છોકરાને હોડકું તૈયાર કરતો જુએ છે.
૩. "લ્યો રામ! રામ! સાંજે ફરવા આવશો કે?"
જવાબ : આ વાક્ય માછીમાર છોકરો લેખકને ઉદ્દેશીને હસતાં મુખે બોલે છે, જ્યારે તે ચપળતાથી હોડકામાં સવાર થઈ દરિયામાં રવાના થાય છે.
૪. "વેલુંમોડું સૌને મરવાનું છે ને?"
જવાબ : આ વાક્ય છોકરાની માતા લેખકને ઉદ્દેશીને બોલે છે, જ્યારે લેખક દરિયાના ડર વિશે વાત કરે છે ત્યારે તે માછીમાર જીવનની સહજતા સમજાવે છે.
૪. આપેલ શબ્દજૂથોને લાગુ પડતા અ અને બ વિભાગમાં વહેંચો:
• (અ) કુદરતનું બળ :
નદીમાં પૂરની સ્થિતિ ઊભી થવી, પહાડ ધસી પડવો, ભૂકંપથી મકાનો ધરાશાયી થવાં, જંગલમાં દાવાનળ લાગવો, જ્વાળામુખી ફાટી નીકળવો, દરિયામાં ત્સુનામી આવવું, આંખ, હાથ-પગનું સર્જન.
• (બ) માનવનું બળ :
ચંદ્ર પર ચંદ્રયાનનું ઊતરવું, કૃત્રિમ માણસ બનાવવો (રોબોટ), સોલાર સિસ્ટમ બનાવવી, નદી કે દરિયામાંથી વીજળી ઉત્પન્ન કરવી, પાણીના સંગ્રહ માટે ડેમ બાંધવા, અવકાશીય સંશોધન માટે યાન મોકલવું, શરીરમાં કૃત્રિમ અંગો મૂકવાં.
૫. આપેલાં વાક્યોમાં તમને જે જે લાગણી અનુભવાતી હોય તે લખો:
ઉદાહરણ : રાક્ષસની ચીસો હોય તેમ પવન સુસવાટા બોલાવતો હતો. ➔ (ડર)
૧. માણસનું બળ થાક્યું હતું, કુદરતનું બળ વધતું હતું. ➔ લાચારી / નિરાશા
૨. મને હડી કાઢવા દ્યો. હું દોડીને મારા બાપને બચાવી લાવું, મને હડી કાઢવા દ્યો. ➔ દયા / વેદના
૩. મનુષ્ય હાર્યો, દરિયો જીત્યો. ➔ દુઃખ / નિરાશા
૪. મારી પ્રચંડતાને પણ કુછ નહિ ગણનાર આવડો નાનો છોકરો નીકળ્યો. ➔ નવાઈ / આશ્ચર્ય
૫. તે દિવસે એ એવું રડ્યો હશે કે દરિયો પથરાનો હોત તોય પીગળી જાત! ➔ દયા / કરુણા
૬. આપેલ શબ્દના નજીકના અર્થ સામે ખરું (✓) કરો:
૧. ધૂસર : [ ] ધમાલ [ ] ધસારો [ ✓ ] ધૂળના રંગનું [ ] ધબકાર
૨. અતળ : [ ] અતિ ઊંડું [ ✓ ] તળિયા વગરનું [ ] લાગણીશીલ [ ] ખીણ
૩. ચિંતાતુર : [ ] ચિંતન કરવું [ ] વિચારોથી ગભરાવું [ ✓ ] ચિંતા કરવી (વ્યાકુળ) [ ] વિચાર મૂકવો
૪. મશગૂલ : [ ] મશક [ ] મશહૂર [ ✓ ] તલ્લીન [ ] મગજમારી
૭. આપેલાં વાક્યોમાંથી રૂઢિપ્રયોગનો અર્થ શોધીને લખો અને નવું વાક્ય બનાવો:
૧. મીટ માંડવી : એકીટશે જોવું / નજર સ્થિર કરવી
નવું વાક્ય : પરીક્ષાનું પરિણામ જોવા માટે વિદ્યાર્થીઓએ કમ્પ્યુટર સ્ક્રીન તરફ મીટ માંડી હતી.
૨. ઠઠ જામવી : ભારે ભીડ થવી / ટોળું વળવું
નવું વાક્ય : જાદુગરના ખેલ જોવા માટે ગામના ચોકમાં માણસોની ઠઠ જામી હતી.
૩. આહ્વાન કરવું : પડકાર ફેંકવો / આમંત્રણ આપવું
નવું વાક્ય : ભારતીય સેનાએ સરહદ પર ઘૂસણખોરી કરતા શત્રુઓને ખુલ્લું આહ્વાન આપ્યું.
૪. નાક વઢાઈ જવું : આબરૂ જવી / બેઇજ્જતી થવી
નવું વાક્ય : ચોરી કરતાં રંગેહાથ પકડાઈ જતાં પેલા માણસનું આખી સોસાયટીમાં નાક વઢાઈ ગયું.
૮. નીચેનાં વાક્યોમાં યોગ્ય વિરામચિહ્નો મૂકો:
૧. દીપિકા પાસે નોટ, પેન્સિલ, રબર, ચોપડી વગેરે છે.
૨. પીનલ, પાણી લઈને અમને આપ.
૩. બાપુજી ક્યારે અમદાવાદ જવાના છે?
૪. ખબરદાર! ત્યાં જ ઊભા રહેજો.
૫. "અરે મારા સા'બ, શું ભગવાનને બચાવતાં નથી આવડતું?"
૬. અમે પ્રવાસમાં દીવ, દ્વારકા, વેરાવળ અને સોમનાથ ગયાં.
૭. પ્રાર્થનાના શબ્દો હતા: "મંદિર તારું વિશ્વ રૂપાળું."
૮. તુલસીદાસે 'રામચરિતમાનસ' ગ્રંથ લખ્યો છે.
૯. બાળકે કહ્યું, "મને હડી કાઢવા દ્યો!"
૧૦. છોકરો કહે, "માડી! સાચવજે."
૯. નીચેનાં વિરામચિહ્નો આવતાં હોય તેવાં બે બે વાક્યો તમારા પાઠ્યપુસ્તકમાંથી શોધીને લખો:
• પ્રશ્નાર્થચિહ્ન (?) :
(૧) કેમ દોસ્ત! ઓળખાણ પડી કે?
(૨) પણ દરિયાનું તોફાન સાંભરે છે?
• ઉદ્ગારચિહ્ન (!) :
(૧) આવી! આવી!
(૨) લ્યો રામ! રામ!
• અવતરણચિહ્ન (‘ ’ / “ ”) :
(૧) "માડી! સાચવજે."
(૨) "અવિરામ યુદ્ધ" મનુષ્યના જીવનસંઘર્ષની કથા છે.
• અલ્પવિરામ (,) :
(૧) મનુષ્ય હાર્યો, દરિયો જીત્યો.
(૨) મેલાં, ડહોળાં પાણીનાં ડુંગર જેવડાં મોજાં ઊછળતાં હતાં.
૧૦. ચર્ચા કરો, લખો, રજૂ કરો:
૧. ક્યારે દરિયો મજાનો ને ક્યારે ડરામણો?
જવાબ : શાંત હવામાનમાં કિનારે બેસીને લહેરો માણવી અને સૂર્યાસ્ત જોવો ત્યારે દરિયો અત્યંત મજાનો અને આહલાદક લાગે છે. પરંતુ જ્યારે વાવાઝોડું ફૂંકાય અને પર્વત જેવડાં મોજાં કિનારાને ધમરોળે ત્યારે દરિયો કાળમુખો અને ડરામણો ભાસે છે.
૨. જો તમને દરિયાકિનારે જવા મળે તો...
જવાબ : હું રેતીમાં સુંદર ઘર બનાવીશ, શંખલા-છીપલાં વીણીશ, સૂર્યાસ્તનો અદ્ભુત નજારો માણીશ અને દૂર ક્ષિતિજે તરતી હોડીઓનું નિરીક્ષણ કરીશ.
૧૧. પ્રશ્નોના જવાબ લખો:
૧. મા-દીકરો અત્યંત ચિંતાતુર બની ગયાં. – કારણ આપો.
જવાબ : દરિયો અત્યંત તોફાની બન્યો હતો, પવનના ભયંકર સુસવાટા વચ્ચે હિમાલય જેવડાં મોજાંમાં તેમના આધારસ્તંભ એવા પિતાની નાની હોડી હાલકડોલક થતી હતી, તેથી મા-દીકરો ચિંતાતુર બની ગયાં.
૨. છોકરાનો આનંદ કેમ લાંબો સમય ટક્યો નહીં?
જવાબ : દૂરથી પિતાની હોડી દેખાતાં છોકરો 'આવી! આવી!' કહી હરખાયો હતો, પરંતુ ક્ષણવારમાં જ પ્રચંડ મોજાંના સપાટાએ હોડીને પછાડીને ઊંધી વાળી દીધી અને પિતા દરિયામાં ગરકાવ થઈ ગયા, તેથી આનંદ વિષાદમાં ફેરવાઈ ગયો.
૩. છોકરાએ હોડી કેમ તૈયાર કરી હશે?
જવાબ : છોકરાએ પિતાના મૃત્યુ પછી કુટુંબના ભરણપોષણ માટે બાપદાદાનો માછીમારીનો વ્યવસાય આગળ ધપાવવા અને દરિયા સામે નિર્ભયતાથી લડવા હોડી તૈયાર કરી હશે.
૪. પોતાના બાપદાદાનો ધંધો ચાલુ રાખવા અંગેના છોકરાના વિચારો જણાવો.
જવાબ : છોકરો માને છે કે ભગવાને આ ધંધો સોંપ્યો છે. જો બીકના માર્યા ધંધો છોડી દઈએ તો નાક વઢાઈ જાય અને કુળ લાજે. દરિયો તોફાન કરે તો ઈશ્વર બચાવવા પણ બેઠો છે.
૫. આ એકમનું 'અવિરામ યુદ્ધ'ની જગ્યાએ તમારે આપવાનું હોય તો કયું શીર્ષક આપો? શા માટે?
જવાબ : હું આ એકમને 'દરિયાનો બેટો' અથવા 'જીવનસંઘર્ષ' શીર્ષક આપીશ; કારણ કે આખી વાર્તા દરિયા સામે ઝઝૂમતા એક નીડર માછીમાર બાળકના શૌર્યની છે.
૬. પાઠના આધારે “તોફાની દરિયા” વિશે છ-સાત વાક્યો લખો.
જવાબ : તોફાની દરિયો રાક્ષસની જેમ ગર્જના કરતો હતો. મેલાં ડહોળાં પાણીનાં મોજાં ખડકો સાથે અથડાઈને રજકણ બની ઊડતાં હતાં. પવનના સુસવાટા દેવ-દાનવના યુદ્ધ જેવો ભયાનક અવાજ કરતા હતા. મોજાંની પ્રચંડ થપાટો હોડીઓને રમકડાંની જેમ ફંગોળતી હતી. આવા રુદ્ર સ્વરૂપ સામે મનુષ્યનું બળ સાવ પામર સાબિત થતું હતું.
✦ ચાલો, યાદ કરીએ... તેમજ ઉખાણાં પ્રશ્નોત્તરી ✦
• આ વાર્તા વાંચતાં તમને કેટલો સમય લાગ્યો? નોંધો.
જવાબ : આ વાર્તાનું ચિંતનપૂર્વક ભાવવાહી વાંચન કરવામાં મને આશરે ૧૫ મિનિટનો સમય લાગ્યો.
• આ એકમનું નામ ‘અવિરામ યુદ્ધ’ કેમ પાડ્યું હશે?
જવાબ : કારણ કે કુદરતની ભયંકર તાકાત સામે માનવીનો સંઘર્ષ ક્યારેય અટકતો નથી, પેઢી દર પેઢી આ યુદ્ધ અવિરત ચાલતું રહે છે.
• ‘અવિરામ યુદ્ધ’ એટલે શું? તમને ક્યારે સમજાયેલું?
જવાબ : જ્યારે પિતાના મૃત્યુ પછી પણ નાનો છોકરો હસતાં મુખે ફરી દરિયો ખેડવા નીકળ્યો, ત્યારે મને સમજાયું કે જીવનમાં હાર માન્યા વગર સંઘર્ષ કરતા રહેવું એ જ અવિરામ યુદ્ધ છે.
• આ એકમની અગિયાર પૈકી કઈ પ્રવૃત્તિ કરવાનું તમને સૌથી વધુ ગમ્યું?
જવાબ : પ્રશ્ન ૪ માં કુદરતી બળ અને માનવબળનું વર્ગીકરણ કરવાની પ્રવૃત્તિ મને સૌથી વધુ ગમી.
બોલો, હું કોણ છું? (ઉખાણાંના સાચા ઉત્તરો) :
૧. ટૂંકી પાતળી લાકડી, ઝાડ ઉપર લટકે, પોષણ આપે ભરપૂર, તોય સૌ ચૂસીચૂસીને પટકે. ➔ સરગવાની શિંગ
૨. સવારી થાય પણ ઘોડો નહીં, વાહન ખરું પણ મોટર નહીં, પેટ્રોલ-ડિઝલની જરૂર નહીં, પૈડાં બે પણ સાઈકલ નહીં. ➔ બળદગાડું (અથવા ઊંટગાડી)
૩. ત્રણ અક્ષરનું તેનું નામ, અંત કપાયે અતિ બચે, પ્રથમ વિના તો તિથિ વંચાય, મળે તે સ્નેહીજનના ઘરે. ➔ અતિથિ
૪. ચાલે છે પણ જીવ નથી, હાલેચાલે પણ પગ નથી, ખાઓ તો પણ પેટ ન ભરાય, બેઠક છે પણ બાજોઠ નથી. ➔ હીંચકો
૫. પ્રવાહી છે પણ પાણી નથી, પૌષ્ટિક ઘણું પણ દૂધ નથી, ગળ્યું છે પણ જ્યુસ નથી, ચીકણું ખરું પણ ગુંદર નથી. ➔ મધ
૬. પાણી સરસ પણ ગંગાજળ નહીં, પૌષ્ટિક ખરું પણ દૂધ નહીં, તેલ આપે પણ તેલીબિયું નહીં, પ્રસાદ છે પણ ગળપણ નહીં. ➔ નાળિયેર (શ્રીફળ)
Post a Comment