GSEB Std 8 Gujarati Chapter 3 Gadhni Radh Chhodo Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 8 ગુજરાતી (પ્રથમ ભાષા) વિષયના પાઠ 3 "ગઢની રઢ છોડો !" (ભાનુકુમાર ત્રિવેદી) ના સંપૂર્ણ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (પ્રશ્ન ૧ થી ૧૧ ના સચોટ જવાબો), ચાલો યાદ કરીએના ઉત્તરો તેમજ એકમનો સારાંશ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ એકમનો સારાંશ (Std 8 Gujarati Ch 3 Summary) ✦
પાઠ પરિચય અને કથાવસ્તુ :
"ગઢની રઢ છોડો !" એ ભાનુકુમાર ત્રિવેદી દ્વારા રચિત એક પ્રેરણાદાયી લોકકથા છે. આ કથામાં બનાસકાંઠાના વાવ નગરની પ્રજાની સ્વમાનભરી ખુમારી, રાજા પ્રત્યેનો પ્રેમ અને માતૃભૂમિ માટેની પ્રીતિનું અદ્ભુત ચિત્ર રજૂ થયું છે.
- રાજાની ચિંતા : વાવના રાણા વજેસંગજી પાડોશી રાજ્યોના આંખડલા અને સીમાડાની માઠી વાતોથી પોતાની પ્રજાની સલામતી માટે ચિંતાતુર રહે છે.
- પ્રજાનું શૌર્ય : વાવના ખેડૂતો પાસે પાડોશી રાજના સિપાઈઓ વેરો લેવા આવ્યા ત્યારે ચાર મહિલાઓએ ધારદાર દાતરડાં ઉગામીને તેમને ભગાડી મૂક્યા હતા. આ જોઈ રાણાજીએ તેમને સોનાની વીંટીઓથી સન્માનિત કર્યા હતા.
- ગઢ બાંધવાનો પ્રસ્તાવ : પ્રજાની રક્ષા માટે રાણાજી વાવ નગરની આસપાસ મજબૂત ગઢ ચણાવવાનો પ્રસ્તાવ ડાયરામાં મૂકે છે, જેથી દુશ્મનો કે લૂંટારાઓથી બચી શકાય.
- જીવતો ગઢ : જ્યારે પૂનમે ગઢ તૈયાર થયાની ખબર પડે છે ત્યારે રાણાજી સીમાડે પહોંચે છે. ત્યાં ઈંટો કે પથ્થરનો ગઢ જોવા મળતો નથી, પરંતુ હજારોની સંખ્યામાં ખુલ્લી તલવારો અને હથિયારો સાથે ઊભેલા શૂરવીર દરબારો, જાગીરદારો અને અઢારે વરણની માનવસાંકળ રૂપી "જીવતો ગઢ" જોવા મળે છે.
- સંદેશ : રાષ્ટ્ર કે નગરનું રક્ષણ માત્ર ઈંટોના કિલ્લા કે ગઢથી નથી થતું, પરંતુ પ્રજાના સામુહિક શૌર્ય, એકતા અને સહયોગથી જ થાય છે.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 8 Gujarati Chapter 3 Swadhyay Solution) ✦
૧. વાતચીત :
(૧) તમને ક્યારે ક્યારે ઊંઘ નથી આવતી? કેમ?
જવાબ : જ્યારે પરીક્ષા નજીક હોય, બીજા દિવસે કોઈ પ્રવાસ જવાનું હોય અથવા મનમાં કોઈ મોટી ચિંતા કે ઉત્સાહ હોય ત્યારે મને રાત્રે સમયસર ઊંઘ નથી આવતી.
(૨) તમે કરેલા કોઈ બહાદુરીભર્યા કામ વિશે કહો.
જવાબ : એકવાર અમારા ઘરના ફળિયામાં અચાનક એક ઝેરી સાપ આવી ગયો હતો. બધા ડરી ગયા હતા, પરંતુ મેં હિમ્મત રાખી તરત જ વડીલોને જાણ કરી અને સર્પમિત્રને બોલાવી સુરક્ષિત રીતે તેને પકડાવ્યો હતો.
(૩) તમે કોઈ કિલ્લો જોયો છે? ક્યાં?
જવાબ : હા, મેં ભુજનો આૈનામહેલ/પ્રાગમહેલ, જૂનાગઢનો ઉપરકોટ કિલ્લો અને અમદાવાદનો ભદ્રનો કિલ્લો જોયા છે.
(૪) કિલ્લો શા માટે બાંધવામાં આવતો હતો?
જવાબ : પ્રાચીન સમયમાં રાજાઓ પોતાના રાજ્ય, રાજમહેલ અને પ્રજાને શત્રુઓના આક્રમણ અને લૂંટારાઓથી સુરક્ષિત રાખવા માટે ચારે બાજુ મજબૂત કિલ્લા (ગઢ) બંધાવતા હતા.
(૫) તમે સાથે મળીને ક્યાં ક્યાં કામ કરો છો?
જવાબ : અમે શાળાના પ્રૅક્ટિકલ પ્રોજેક્ટ્સ બનાવવામાં, શાળાના વાર્ષિક ઉત્સવની તૈયારીઓમાં અને સોસાયટીની સફાઈ અભિયાનમાં સાથે મળીને કામ કરીએ છીએ.
(૬) યુદ્ધનો સામનો કરવા શી તૈયારી કરવી પડે?
જવાબ : યુદ્ધનો સામનો કરવા આધુનિક શસ્ત્રો, સૈન્યની તાલીમ, મજબૂત વ્યૂરચના, ગુપ્તચર માહિતી અને પ્રજાની માનસિક તથા આર્થિક સજ્જતાની તૈયારી કરવી પડે.
(૭) આવી કોઈ બીજી વાર્તા તમે જાણો છો? કહો.
જવાબ : હા, મહારાણા પ્રતાપ અને હલ્દીઘાટીના યુદ્ધની તેમજ શિવાજી મહારાજ દ્વારા સિંહગઢ કિલ્લો સર કરવાની વીરતાભરી વાર્તાઓ હું જાણું છું.
૨. ઉદાહરણ મુજબ શબ્દજોડ પરથી વાક્ય બનાવો :
ઉદાહરણ : આગ - ભડભડ, ભડભડ થતી આગમાં શું બચે?
જવાબ :
• ૧. ઝાંઝર - રમઝમ : પાયલના પગમાં વાગતા ઝાંઝર-રમઝમ અવાજથી આખો રૂમ ગુંજી ઉઠ્યો.
• ૨. પગલાં - પટપટ : અંધારી રાતે ચોરના પગલાં-પટપટ અવાજથી ઘરના કૂતરાસી જાગી ગયા.
• ૩. ઢોલ - ઢમઢમ : લગ્નના સરઘસમાં વાગતા ઢોલ-ઢમઢમ અવાજે સૌમાં ઉત્સાહ ભરી દીધો.
• ૪. દાંત - કડકડ : કડકડતી ઠંડીમાં મારા દાંત-કડકડ બોલવા લાગ્યા.
• ૫. (નવા જોડકાં) :
- વાદળ - ગડગડ : ચોમાસામાં આકાશમાં વાદળ-ગડગડ અવાજ સાથે વીજળી ચમકી.
- પાણી - ખળખળ : પર્વતોમાંથી વહેતું પાણી-ખળખળ અવાજ કરી નીચે આવે છે.
૩. સ્થાનિક ભાષાના આપેલાં વાક્યોને માન્ય ગુજરાતી ભાષામાં લખો :
૧. રામ રાંમ... ચ્યાં રેવું?
માન્ય ભાષા : રામ રામ... ક્યાં રહેવું?
૨. હવે કરવું હું?
માન્ય ભાષા : હવે શું કરવું?
૩. કુણ બા, આ ઘડીએ આંય?
માન્ય ભાષા : કોણ બા, આ સમયે અહીં?
૪. ગામથી ખેતર સેટું સે.
માન્ય ભાષા : ગામથી ખેતર દૂર છે.
૫. રોટલો સાબડીમાં મેલો.
માન્ય ભાષા : રોટલો તવી પર મૂકો.
૬. આ એકમમાં “છ” ને સ્થાને “સ” અને “સ” ને સ્થાને “હ” હોય તેવાં વાક્યો શોધો અને માન્ય ભાષામાં લખો.
જવાબ : પાઠમાંથી ઉદાહરણ: "બિલાડીના ભાગ્યમાં છાશ હોય તો..." અથવા તળપદી બોલી મુજબ "માણસો પોંચી વળસું-જોઈ લેસું" (આપણે પહોંચી વળીશું - જોઈ લઈશું).
૭. તમે આ પ્રકારનાં અન્ય ત્રણ વાક્યો લોકબોલીમાં અને માન્ય ભાષામાં લખો.
જવાબ :
• તળપદું : અમો તો ઘેર જવાનાં સિયે.
માન્ય : અમે તો ઘેર જવાના છીએ.
• તળપદું : કોણ જાણે ક્યાં જઈ બેઠો સે!
માન્ય : કોણ જાણે ક્યાં જઈ બેઠો છે!
૪. “કચ્છના રણથી... વીંટી પણ અપાવી” ત્યાં સુધી મનમાં વાંચો અને રાણાને લાગુ પડતી વિગતો સામે (✓) કરો:
[ ✓ ] ઝીણી આંખ
[ ✓ ] શૌર્યના સ્વામી
[ ✓ ] પ્રજાની સલામતીની ચિંતા
[ ✓ ] ખેડૂતને બંધી બનાવવાનો પ્રયત્ન
[ ✓ ] કારભારી સાથે ખેતર પહોંચ્યા
[ ✓ ] સિપાઈઓને ખેડૂતો પાસે મોકલ્યા
[ ✓ ] મહિલાઓનું સન્માન કર્યું
૫. “એ વાતને... તો શું જુએ છે?” ત્યાં સુધી વાંચો અને જે વિગત રાજાને લાગુ પડતી હોય ત્યાં “રાજા” અને પ્રજાને લાગુ પડતી હોય ત્યાં “પ્રજા” લખો:
૧. ગઢ બનવા અંગેની ચિંતા ➔ રાજા
૨. ગઢ બનાવવાનું વચન ➔ પ્રજા
૩. રાજા માટે માન ➔ પ્રજા
૪. દુકાળ વખતે વેરો માફ કરે ➔ રાજા
૫. ઉચાટ દૂર કરવાની જવાબદારીની સમજ ➔ પ્રજા
૬. આપેલી ઘટનાને આધારે રાજા અને પ્રજાને લગતી વિગતો પાઠને આધારે કોષ્ટકમાં લખો:
| ઘટના | રાજા | પ્રજા |
|---|---|---|
| (1) ખેડૂતને બંધી બનાવવાનો પ્રયત્ન | ખબર મળતા જ કારભારી સાથે તાત્કાલિક ઘટનાસ્થળે દોડી ગયા. | મહિલાઓએ ધારદાર દાતરડાં ઉગામી સિપાઈઓને ભગાડી મૂક્યા. |
| (2) ડાયરા સમયે રજૂ કરેલી ચિંતા | પ્રજાની આબરૂ, મોભો અને સલામતી જોખમાવાની ચિંતા વ્યક્ત કરી. | ડાયરાના સભ્યોએ "અમે બેઠા છીએ, જોઈ લેશું" કહી રાજાને હૈયાધારણ આપી. |
| (3) વાવના રક્ષણ માટે ઉપાય | શત્રુઓ રોકવા મજબૂત પથ્થર-ઈંટોનો ગઢ બનાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો. | ગઢ બનાવવાની રઢ છોડાવીને જીવતો માનવગઢ ઊભો કર્યો. |
| (4) ગઢની ચિંતા | ગઢનું કામ સમયસર કેમ ન થયું તેની ચિંતા સેવતા રહ્યા. | રાજાનો ઉચાટ દૂર કરવા ગુપ્ત રીતે જીવતો ગઢ તૈયાર કર્યો. |
૭. આપેલાં વાક્યોનો ભાવાર્થ દર્શાવતું વાક્ય પાઠમાંથી શોધીને ઉદાહરણ મુજબ લખો:
ઉદાહરણ : વાવના રાણા ઊંઘી શકતા નથી - વાવના રાણા વજેસંગજીની આંખમાં જરાય નીંદર નથી.
૧. પોતે શક્તિશાળી હોવાથી એમને કોઈબીક નથી.
➔ "પોતે તો પ્રબળ શૌર્યના સ્વામી એટલે આ એમનો વ્યક્તિગત ડર કે ગભરાટ નથી."
૨. વાવની સીમમાં બનેલી ઘટનાથી તેઓ ચિંતાતુર હતા.
➔ "રાજા તરીકે પોતાનાં સંતાન સમ વહાલી વાવની પ્રજાની સલામતી માટેનો ઉચાટ અવશ્ય છે."
૩. ઊગતા સૂર્યનો પ્રકાશ રાજગઢ પર પથરાય છે.
➔ "ભગવાન સૂરજ નારાયણનાં કુમળાં કિરણ રાજગઢની અટારિયુંમાં પ્રવેશ કરે છે."
૪. પાડોશી રાજ્યો આપણને શાંતિથી રહેવા દે તેમ નથી.
➔ "આપણી પાડોશમાં આવેલાં રજવાડાં આપણને નિરાંત કરવા દે એમ નથી."
૫. હવે વાવમાં કોઈની પણ પ્રવેશવાની હિમ્મત નથી.
➔ "અમારી લાશો ઉપર થઈને કોઈ રજવાડું તો શું – એક ચકલુંય વાવમાં પગ નહીં મૂકી શકે."
૮. તો શું થાત ?
૧. મહિલાઓએ દાતરડાં ન ઉગામ્યાં હોત તો?
જવાબ : શત્રુઓના સિપાઈઓ ખેડૂતને બંધી બનાવીને લઈ જાત અને પ્રજામાં ભયનો માહોલ ફેલાઈ જાત.
૨. રાણાએ ડાયરો ન બોલાવ્યો હોત તો?
જવાબ : પ્રજાની ખુમારી અને તેમના દ્વારા રક્ષણ આપવાની ભાવના રાજા સુધી પહોંચી ન હોત અને રાજાની ચિંતા કાયમ રહેત.
૩. પ્રજાએ માનવસાંકળ ન બનાવી હોત તો?
જવાબ : પ્રજાએ શૌર્ય અને એકતાનું પ્રદર્શન ન કર્યું હોત, તો વાવ નગર હંમેશાં શત્રુઓના આક્રમણના ડર નીચે જીવતું રહેત.
૯. પ્રશ્નોના જવાબ લખો :
૧. રાણાની નિદ્રા શાથી ઊડી ગઈ?
જવાબ : પોતાની વહાલી વાવ નગરની પ્રજાની સલામતીની ચિંતા અને સીમાડે બનેલી અશાંતિની ઘટનાઓને કારણે રાણાની નિદ્રા ઊડી ગઈ હતી.
૨. ખેડૂતને બંધી બનાવવા સિવાય સિપાઈઓ પરત કેમ ફર્યા?
જવાબ : ચાર વીર મહિલાઓએ પોતાના ધારદાર દાતરડાં ઉગામીને શત્રુના સિપાઈઓનો મક્કમતાથી સામનો કર્યો અને તેમને ભગાડી મૂક્યા, તેથી સિપાઈઓ પરત ફર્યા.
૩. રાણા શાથી ચિંતામુક્ત થઈ ગયા હશે?
જવાબ : ડાયરાના જાગીરદારો અને સામંતોએ "અમે બેઠા છીએ, તમારે ચિંતા ન કરવી જોઈએ" કહીને પૂરો ભરોસો અને સમર્થન આપ્યું, તેથી રાણા ચિંતામુક્ત થઈ ગયા.
૪. પ્રજાએ કઈ જવાબદારી ઉપાડી લીધી? કેમ?
જવાબ : પ્રજાએ વાવ નગરના રક્ષણ માટે ઈંટોનો ગઢ બાંધવાને બદલે હજારો શૂરવીરોની માનવસાંકળ (જીવતો ગઢ) બનાવીને રક્ષણ કરવાની જવાબદારી ઉપાડી લીધી; કારણ કે તેઓ પોતાના રાજા પ્રત્યે ગાઢ પ્રેમ અને આદર ધરાવતા હતા.
૫. શું આખરે ગઢ તૈયાર થયો? કેવી રીતે?
જવાબ : હા, ગઢ તૈયાર થયો. પરંતુ તે માટી કે પથ્થરનો નહોતો, પણ અઢારે વરણની પ્રજા અને શૂરવીરોએ ખુલ્લી તલવારો સાથે સીમાડે કતારબંધ ઊભા રહીને રચેલો અજેય "જીવતો ગઢ" તૈયાર થયો હતો.
૧૦. બે જૂથ બનાવી આપેલી બાબતો માટે તમારાં મંતવ્યો રજૂ કરો:
૧. ખેડૂતને બંધી બનાવતા સિપાઈઓને રોકવા છે.
જવાબ : અન્યાય સામે ક્યારેય મૂગા રહેવું નહીં. અડગ રહીને નાગરિક તરીકે એકબીજાની વ્હારે ચઢવું એ આપણી નૈતિક ફરજ છે.
૨. નગરની સુરક્ષા માટે ગઢ બનાવવો છે.
જવાબ : નગરની રક્ષા માટે ભૌતિક કિલ્લાઓ જરૂરી છે, પરંતુ તેનાથી પણ વિશેષ પ્રજાની એકતા અને સામુહિક શક્તિ સૌથી મોટો કિલ્લો છે.
૩. તમારા ગામને સ્વચ્છ બનાવવું છે.
જવાબ : ગામમાં નિયમિત કચરાપેટીનો ઉપયોગ કરવો, પ્લાસ્ટિક મુક્ત અભિયાન ચલાવવું અને સૌ ગ્રામવાસીઓ સાથે મળીને શ્રમદાન કરવું જોઈએ.
૧૧. તમે સાંભળેલી કે વાંચેલી લોકકથા વિશે લખો :
લોકકથા - "વટનો કટકો" (અથવા ઝવેરચંદ મેઘાણીની લોકકથા) :
સોરઠ પંથકની આ લોકકથા છે. એકવાર એક ચારણે ગીરના રાજા પાસે પોતાની કવિતાના બદલામાં દાન માંગ્યું. રાજાએ પ્રસન્ન થઈને મોટું ઇનામ આપ્યું, પરંતુ પેલા ચારણે પોતાના સ્વાભિમાન અને વટ ખાતર રાજાની શરતો સામે અડગ રહીને એ દાન સ્વીકારવાની ના પાડી દીધી. સોરઠી પ્રજાની આ ખુમારી અને વટની કથા આજે પણ લોકજીવનમાં અમર છે.
✦ ચાલો, યાદ કરીએ... (પ્રશ્નોત્તરી) ✦
• “ગઢની રઢ છોડો !” લોકવાર્તા વાંચતી વખતે તમે કોઈ અપરિચિત શબ્દો જાણ્યા? કયા કયા?
જવાબ : હા, મેં ઉચાટ (ચિંતા), અટારી (ઝરૂખો), ભાયાત (પિતરાઈ/સ્વજન), અને સામંત (જાગીરદાર) જેવા શબ્દો જાણ્યા.
• કયા પ્રશ્નના ઉત્તર લખવામાં તમારે બીજાની મદદ લેવી પડી?
જવાબ : પાઠમાં આપેલી ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ અને લોકબોલીના વાક્યોને માન્ય ભાષામાં રૂપાંતરિત કરવા માટે મારે શિક્ષક અને વડીલોની મદદ લેવી પડી.
• લોકબોલીના શબ્દો અને માન્ય ભાષાના શબ્દો લખવા તમે કોનો સહારો લીધો?
જવાબ : મેં પાઠ્યપુસ્તકના શબ્દાર્થ વિભાગ તથા શબ્દકોશનો સહારો લીધો હતો.
• પ્રશ્ન 10 માં કયું જૂથ વધારે મંતવ્યો આપી શક્યું ?
જવાબ : પ્રશ્ન ૧૦ માં નગરની સુરક્ષા અને ગામની સ્વચ્છતાના મુદ્દા પર અમારા જૂથે સૌથી વધુ વ્યવહારુ અને સારા મંતવ્યો રજૂ કર્યા હતા.
إرسال تعليق