GSEB Std 8 Science Chapter 12 Ketalik Kudarati Ghatanao Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 8 વિજ્ઞાન વિષયના પ્રકરણ 12 "કેટલીક કુદરતી ઘટનાઓ" (Some Natural Phenomena) ના સંપૂર્ણ અગત્યના મુદ્દાઓ (Key IMP Notes), ઘર્ષણ દ્વારા વીજભારનું નિર્માણ, વીજભારના પ્રકારો અને તેમની આંતરક્રિયા, ઇલેક્ટ્રોસ્કોપ, ગાજવીજ સાથે વીજળી અને વીજળી વાહક (ગાજવીજ રક્ષક), ભૂકંપ અને સિસ્મોગ્રાફ તેમજ સ્વાધ્યાયના તમામ પ્રશ્નો-જવાબો અને વિસ્તૃત પ્રવૃત્તિઓનું સરળ ગુજરાતી ભાષામાં સંપૂર્ણ સોલ્યુશન આપેલ છે.
✦ અગત્યના મુદ્દાઓ (Std 8 Science Ch 12 IMP Notes) ✦
- વીજળીનો ઇતિહાસ (History of Lightning) : પ્રાચીન ગ્રીક લોકો ઈ.સ. પૂર્વે 600 થી જાણતા હતા કે જ્યારે એમ્બર (એક પ્રકારનો ગુંદર/રાળ) ને રૂંવાંવાળી સપાટી સાથે ઘસવામાં આવે છે ત્યારે તે વાળ જેવા હલકા પદાર્થોને આકર્ષે છે. આપણે પણ ઊનના કે પોલિએસ્ટરના કપડાં અંધારામાં ઉતારીએ ત્યારે તણખા અને તડતડ અવાજ અનુભવીએ છીએ. ઈ.સ. 1752 માં અમેરિકન વૈજ્ઞાનિક બેન્જામિન ફ્રેન્કલિન (Benjamin Franklin) એ દર્શાવ્યું કે આપણા કપડાંમાં થતા તણખા અને આકાશમાં થતી વીજળી એ બંને એક જ પ્રકારની ઘટના છે.
- ઘર્ષણ દ્વારા વીજભારનું નિર્માણ (Charging by Friction) :
• પ્લાસ્ટિકની રીફિલને પોલિથીન સાથે ઘસતાં તે વીજભાર મેળવે છે.
• પ્લાસ્ટિકના કાંસકાને સૂકા વાળમાં ફેરવતાં તે કાગળના નાના ટુકડાઓને આકર્ષે છે.
• ઘર્ષણ દ્વારા વીજભાર મેળવતા આવા પદાર્થોને વીજભારિત પદાર્થો (Charged Objects) કહે છે. ઘર્ષણથી ઉદ્ભવતા આવા વીજભારો સ્થિર હોય છે, તેથી તેમને સ્થિત વિદ્યુતભાર (Static Charges) કહે છે. - વીજભારના પ્રકારો અને આંતરક્રિયા (Types of Charges and Their Interaction) :
વીજભારના મુખ્ય બે પ્રકાર છે : (1) ધન વીજભાર (Positive Charge) અને (2) ઋણ વીજભાર (Negative Charge).
• કાચના સળિયાને રેશમ સાથે ઘસતાં તેના પર ઉદ્ભવતા વીજભારને રૂઢિગત રીતે 'ધન વીજભાર' ગણવામાં આવે છે.
• પ્લાસ્ટિકની સ્ટ્રોને પોલિથીન સાથે ઘસતાં તેના પર 'ઋણ વીજભાર' ઉત્પન્ન થાય છે.
• વીજભારનો મૂળભૂત નિયમ : સમાન વીજભારો વચ્ચે અપાકર્ષણ (Repulsion) થાય છે (દા.ત., બે ફુલાવેલા વીજભારિત ફુગ્ગા એકબીજાને અપાકર્ષે છે), જ્યારે અસમાન વીજભારો વચ્ચે આકર્ષણ (Attraction) થાય છે (દા.ત., વીજભારિત ફુગ્ગો અને વીજભારિત રીફિલ પરસ્પર આકર્ષાય છે). - ઇલેક્ટ્રોસ્કોપ (Electroscope) : કોઈ પદાર્થ વીજભારિત છે કે નહીં તે ચકાસવા માટે વપરાતા સાધનને ઇલેક્ટ્રોસ્કોપ કહે છે. કાચની બરણીમાં ઢાંકણામાંથી પસાર કરેલી ધાતુની પેપરક્લિપના છેડે એલ્યુમિનિયમ ફોઇલની બે પાતળી પટ્ટીઓ લટકાવવામાં આવે છે. જ્યારે પેપરક્લિપના ઉપલા છેડાને વીજભારિત પદાર્થ અડાડવામાં આવે ત્યારે તે જ વીજભાર બંને પટ્ટીઓ પર પહોંચે છે, જેથી સમાન વીજભાર વચ્ચે અપાકર્ષણ થતાં બંને પટ્ટીઓ પહોળી થાય છે.
- વીજભારનું વહન અને અર્થિંગ (Earthling) :
ધાતુઓ વિદ્યુતની સારી વાહક હોવાથી પેપરક્લિપ જેવી ધાતુ મારફતે વીજભારનું વહન થાય છે.
• જ્યારે આપણે ઇલેક્ટ્રોસ્કોપની ક્લિપને હાથ વડે અડકીએ છીએ ત્યારે પટ્ટીઓ મૂળ સ્થિતિમાં આવી જાય છે, કારણ કે વીજભાર આપણા શરીર મારફતે જમીનમાં વહી જાય છે (પટ્ટીઓ ડિસ્ચાર્જ થાય છે).
• પદાર્થમાંથી પૃથ્વીમાં વીજભારના વહનની આ ક્રિયાને અર્થિંગ (Earthling) કહે છે. વિદ્યુતપ્રવાહ લીક થાય ત્યારે શૉકથી બચવા ઇમારતોમાં અર્થિંગ કરવામાં આવે છે. - વીજળી થવાની વૈજ્ઞાનિક પ્રક્રિયા (Story of Lightning) :
ગાજવીજ સાથે વાવાઝોડું ઉદ્ભવે ત્યારે હવાના પ્રવાહો ઉપર તરફ જાય છે અને પાણીના ટીપાં નીચે પડે છે. આ તીવ્ર ગતિથી ઘર્ષણને કારણે વાદળોમાં વીજભારોનું વિભાજન થાય છે.
• વાદળોની ઉપરની ધાર તરફ ધન વીજભાર (+) અને નીચેની ધાર તરફ ઋણ વીજભાર (-) જમા થાય છે. જમીન પર પણ ધન વીજભાર સંચિત થાય છે.
• જ્યારે આ વીજભારનો જથ્થો અતિ પ્રચંડ બની જાય ત્યારે હવા (સામાન્ય રીતે મંદવાહક હોવા છતાં) તેનું વહન રોકી શકતી નથી. ઋણ અને ધન વીજભારો એકબીજાને મળતાં તેજસ્વી પ્રકાશનો લિસોટો અને પ્રચંડ ધડાકો ઉત્પન્ન થાય છે. જેને વીજળી (Lightning) કહે છે. આ પ્રક્રિયાને વિદ્યુત વિભારણ (Electric Discharge) કહે છે. - વીજળીથી સુરક્ષા અને વીજળી વાહક (Lightning Conductor) :
• વીજળી સમયે સલામતી : ખુલ્લા મેદાનમાં ઊભા ન રહેવું, ઊંચા વૃક્ષો નીચે આશ્રય ન લેવો, ધાતુની દાંડીવાળી છત્રી ન વાપરવી. જો વાહનમાં હોઈએ તો બારી-બારણાં બંધ કરી અંદર જ રહેવું. ખુલ્લા મેદાનમાં હોઈએ તો જમીન પર ઊભા રહેવાને બદલે ઘૂંટણ પર માથું રાખી જમીનથી શક્ય તેટલા નીચા બેસી જવું.
• વીજળી વાહક / ગાજવીજ રક્ષક : ઇમારતોને વીજળીની વિનાશક અસરથી બચાવવા માટે ઇમારત કરતાં ઊંચો ધાતુનો સળિયો ટોચ પર લગાવવામાં આવે છે. તેનો નીચેનો છેડો જમીનમાં ઊંડે દાટેલી તાંબાની પ્લેટ સાથે જોડેલો હોય છે. વીજળી પડે ત્યારે તે વીજભારને ઇમારતને નુકસાન કર્યા વિના સુરક્ષિત રીતે જમીનમાં પહોંચાડે છે. - ભૂકંપ (Earthquake) :
પૃથ્વીનું અચાનક હલવું કે ધ્રૂજવું તેને ભૂકંપ કહે છે. પૂર, વાવાઝોડું કે વીજળીની જેમ ભૂકંપની ચોક્કસ સમય માટે અગાઉથી આગાહી કરી શકાતી નથી.
• ભૂકંપનું કારણ : પૃથ્વીનું સૌથી બહારનું પડ સળંગ નથી, પરંતુ તે ઘણા ટુકડાઓમાં વિભાજિત છે જેને પ્લેટો (Plates) કહે છે. આ પ્લેટો સતત ગતિમાં હોય છે. જ્યારે આ પ્લેટો એકબીજા સાથે ઘસાય છે કે અથડાતાં એક પ્લેટ બીજી પ્લેટની નીચે જાય છે ત્યારે પૃથ્વીના પોપડામાં ખલેલ પહોંચે છે, જે ભૂકંપ સ્વરૂપે સપાટી પર ધ્રૂજારી લાવે છે.
• જ્યાં પ્લેટોની સીમાઓ નબળી હોય તેને સિસ્મિક ઝોન (Seismic Zones) કે ફોલ્ટ ઝોન કહે છે. ભારતમાં કાશ્મીર, પશ્ચિમ અને મધ્ય હિમાલય, સમગ્ર ઉત્તર-પૂર્વ, કચ્છનું રણ અને રાજસ્થાન વધુ જોખમી વિસ્તારો છે. (26 જાન્યુઆરી 2001 ના રોજ ગુજરાતના ભુજમાં મોટો ભૂકંપ આવ્યો હતો).
• માપન : ભૂકંપની તીવ્રતા રિક્ટર સ્કેલ (Richter Scale) પર મપાય છે. રિક્ટર સ્કેલ પર 7 થી વધુ તીવ્રતાવાળા ભૂકંપ અત્યંત વિનાશક હોય છે. આ સ્કેલ રૈખિક નથી; તીવ્રતામાં 2 નો વધારો વિનાશક શક્તિમાં 1000 ગણો વધારો દર્શાવે છે.
• સિસ્મોગ્રાફ (Seismograph) : ભૂકંપના તરંગો (સિસ્મિક તરંગો) ની નોંધ લેતા સાધનને સિસ્મોગ્રાફ (ભૂકંપ આલેખક) કહે છે. - ભૂકંપ સામે સલામતીનાં પગલાં :
• સિસ્મિક વિસ્તારોમાં ઇમારતોનું બાંધકામ ભૂકંપ-પ્રતિરોધક (Quake-resistant) હોવું જોઈએ. ભારે છત વાપરવાને બદલે માટી કે લાકડાનો ઉપયોગ સુરક્ષિત છે.
• જો ઘરમાં હોઈએ તો મજબૂત ટેબલ નીચે બેસી જવું, દીવાલો અને પંખા/ઝુમ્મરથી દૂર રહેવું.
• જો બહાર હોઈએ તો ઊંચી ઇમારતો, વૃક્ષો અને વીજળીના થાંભલાઓથી દૂર ખુલ્લી જગ્યામાં ચાલ્યા જવું.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 8 Science Chapter 12 Swadhyay Solution) ✦
1. નીચેનામાંથી કયું ઘર્ષણ દ્વારા સરળતાથી વીજભારિત કરી શકાતું નથી ?
(a) પ્લાસ્ટિકની ફૂટપટ્ટી
(b) તાંબાનો સળિયો
(c) ફુલાવેલો ફુગ્ગો
(d) ઊનનું કાપડ
જવાબ : (b) તાંબાનો સળિયો
સમજૂતી : તાંબુ વિદ્યુતનું ઉત્તમ સુવાહક છે. તેને હાથમાં પકડીને ઘસતાં ઉત્પન્ન થતો વીજભાર આપણા શરીર મારફતે તરત જ જમીનમાં વહી જાય છે. તેથી અવાહક હેન્ડલ વિના તેને ઘર્ષણથી વીજભારિત કરી શકાતો નથી.
2. જ્યારે કાચના સળિયાને રેશમના કાપડના ટુકડા સાથે ઘસવામાં આવે છે ત્યારે સળિયો :
(a) તથા કાપડ બંને ધન વીજભાર મેળવે છે.
(b) ધન વીજભારિત થાય છે જ્યારે કાપડ ઋણ વીજભારિત થાય છે.
(c) તથા કાપડ બંને ઋણ વીજભાર મેળવે છે.
(d) ઋણ વીજભારિત થાય છે જ્યારે કાપડ ધન વીજભારિત થાય છે.
જવાબ : (b) ધન વીજભારિત થાય છે જ્યારે કાપડ ઋણ વીજભારિત થાય છે.
3. નીચેનાં વિધાનો સામે ખરાં (T) કે ખોટાં (F) દર્શાવો :
(a) સમાન વીજભારો એકબીજાને આકર્ષે છે. - F (સમાન વીજભારો અપાકર્ષે છે)
(b) વીજભારિત કાચનો સળિયો વીજભારિત પ્લાસ્ટિકની સ્ટ્રોને આકર્ષે છે. - T
(c) વીજળી વાહક (ગાજવીજ રક્ષક) ઇમારતને વીજળીથી બચાવી શકતો નથી. - F (તે ઇમારતનું રક્ષણ કરે છે)
(d) ભૂકંપની અગાઉથી ચોક્કસ આગાહી કરી શકાય છે. - F
4. શિયાળામાં સ્વેટર કાઢતી વખતે તડતડ અવાજ સંભળાય છે. સમજાવો.
જવાબ : શિયાળામાં વાતાવરણ સૂકું હોય છે. જ્યારે ઊન કે સિન્થેટિક સ્વેટર શરીર પરથી ઉતારવામાં આવે છે ત્યારે સ્વેટર અને અંદરના કપડાં કે શરીરની રૂંવાં વચ્ચે ઘર્ષણ થાય છે. આ ઘર્ષણને કારણે સ્વેટર પર સ્થિત વિદ્યુતભાર ઉત્પન્ન થાય છે. આ વીજભારનું હવા મારફતે ઝડપી વિદ્યુત વિભારણ (Electric discharge) થવાને લીધે તણખા પેદા થાય છે અને તડતડ અવાજ સંભળાય છે.
5. સમજાવો કે શા માટે કોઈ વીજભારિત પદાર્થને આપણા હાથ વડે અડકવાથી તેનો વીજભાર જતો રહે છે ?
જવાબ : માનવ શરીર વિદ્યુતનું સુવાહક છે. જ્યારે આપણે કોઈ વીજભારિત પદાર્થને હાથ વડે અડકીએ છીએ ત્યારે તે પદાર્થ પર રહેલો સ્થિત વિદ્યુતભાર આપણા શરીર મારફતે પૃથ્વીમાં વહી જાય છે (અર્થિંગ થઈ જાય છે). પરિણામે તે પદાર્થ પોતાનો વીજભાર ગુમાવી ડિસ્ચાર્જ (વીજભાર રહિત) થઈ જાય છે.
6. ભૂકંપની વિનાશક ઊર્જા માપવા માટે વપરાતા સ્કેલનું નામ જણાવો. જો આ સ્કેલ પર ભૂકંપની તીવ્રતા 3 નોંધાય, તો શું તે સિસ્મોગ્રાફ પર નોંધાશે ? શું તે વધારે નુકસાન કરશે ?
જવાબ :
(1) ભૂકંપની વિનાશક તીવ્રતા માપવા માટે વપરાતા સ્કેલનું નામ રિક્ટર સ્કેલ (Richter Scale) છે.
(2) હા, 3 ની તીવ્રતાવાળો ભૂકંપ સંવેદનશીલ સિસ્મોગ્રાફ (ભૂકંપ આલેખક) દ્વારા ચોક્કસપણે નોંધી શકાશે.
(3) ના, તે વધારે નુકસાન કરશે નહીં. રિક્ટર સ્કેલ પર 3 ની તીવ્રતા અત્યંત હળવી ધ્રૂજારી દર્શાવે છે; સામાન્ય રીતે 7 કે તેથી વધુ તીવ્રતાવાળો ભૂકંપ જ ભારે વિનાશ સર્જે છે.
7. વીજળીથી આપણી જાતને બચાવવા માટેના ત્રણ ઉપાયો જણાવો.
જવાબ : ગાજવીજ અને વીજળી વખતે સલામતીના ત્રણ મુખ્ય ઉપાયો :
(1) કોઈ પણ ખુલ્લા મેદાન, ધાબા કે ઊંચા વૃક્ષો નીચે ઊભા ન રહેતાં ઘર કે પાકી છતવાળી ઇમારતમાં આશ્રય લેવો.
(2) ધાતુની દાંડીવાળી છત્રી લઈને બહાર ન નીકળવું અને ધાતુના થાંભલા કે વાયરોથી દૂર રહેવું.
(3) જો મુસાફરીમાં હોઈએ તો બસ કે કારની બારીઓ અને બારણાં સંપૂર્ણ બંધ કરીને અંદર જ બેસી રહેવું.
8. શા માટે વીજભારિત ફુગ્ગો અન્ય વીજભારિત ફુગ્ગાને અપાકર્ષે છે, જ્યારે અવીજભારિત ફુગ્ગો વીજભારિત ફુગ્ગા તરફ આકર્ષાય છે ?
જવાબ :
• જ્યારે બે ફુગ્ગાને સમાન કાપડ (જેમ કે ઊન) સાથે ઘસવામાં આવે છે ત્યારે બંને ફુગ્ગા પર એક જ પ્રકારનો (સમાન) વીજભાર ઉત્પન્ન થાય છે. સમાન વીજભારો વચ્ચે અપાકર્ષણ થતું હોવાથી બંને વીજભારિત ફુગ્ગા એકબીજાને અપાકર્ષે છે.
• જ્યારે વીજભારિત ફુગ્ગાને અવીજભારિત ફુગ્ગા નજીક લાવવામાં આવે છે ત્યારે વિદ્યુતીય પ્રેરણ (Induction) ને કારણે અવીજભારિત ફુગ્ગાની નજીકની સપાટી પર વિરુદ્ધ પ્રકારનો વીજભાર પ્રેરિત થાય છે. વિજાતીય (અસમાન) વીજભારો વચ્ચે આકર્ષણ થતું હોવાથી તે આકર્ષાય છે.
9. એવા સાધનનું વર્ણન કરો કે જેની મદદથી કોઈ પદાર્થ વીજભારિત છે કે નહીં તે ચકાસી શકાય.
જવાબ : સાધનનું નામ - ઇલેક્ટ્રોસ્કોપ (Electroscope) :
• રચના : એક કાચની પહોળા મોંવાળી ખાલી બરણી લો. તેના મુખ પર કાર્ડબોર્ડનું ઢાંકણું મૂકી વચ્ચેથી ધાતુની પેપરક્લિપ પસાર કરો. પેપરક્લિપના નીચેના છેડે 4 cm × 1 cm માપની એલ્યુમિનિયમ ફોઇલની બે પાતળી પટ્ટીઓ લટકાવો.
• કાર્યપદ્ધતિ : જ્યારે કોઈ વીજભારિત પદાર્થ (જેમ કે ઘસેલી રીફિલ) ને પેપરક્લિપના બહારના છેડા સાથે અડાડવામાં આવે છે, ત્યારે ધાતુ વાહક હોવાથી સમાન વીજભાર બંને એલ્યુમિનિયમ પટ્ટીઓ પર પહોંચે છે. સમાન વીજભાર વચ્ચે અપાકર્ષણ થવાથી બંને પટ્ટીઓ એકબીજાથી દૂર પહોળી થાય છે. પટ્ટીઓનું પહોળા થવું દર્શાવે છે કે આપેલ પદાર્થ વીજભારિત છે. જો પટ્ટીઓ પહોળી ન થાય તો પદાર્થ અવીજભારિત છે.
10. ભારતના એવા ત્રણ રાજ્યોની યાદી બનાવો કે જ્યાં ભૂકંપ આવવાની શક્યતા સૌથી વધુ છે.
જવાબ : ભારતના સૌથી વધુ સિસ્મિક જોખમ (સૌથી વધુ ભૂકંપ સંભવિત) ધરાવતા ત્રણ રાજ્યો :
(1) ગુજરાત (ખાસ કરીને કચ્છ અને સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તાર)
(2) જમ્મુ અને કાશ્મીર (હિમાલયન ક્ષેત્ર)
(3) આસામ (સમગ્ર ઉત્તર-પૂર્વ ભારત)
11. માની લો કે તમે ઘરની બહાર છો અને ભૂકંપ આવે છે, તો તમે તમારી જાતને બચાવવા માટે કયાં પગલાં લેશો ?
જવાબ : બહાર હોઈએ ત્યારે લેવાનાં પગલાં :
(1) ઊંચી ઇમારતો, મોટા વૃક્ષો, ઓવરહેડ વીજળીની લાઈનો અને સાઈનબોર્ડ્સથી દૂર ખુલ્લા મેદાન તરફ દોડી જવું.
(2) જમીન પર બેસી જવું જેથી ધ્રૂજારીથી સંતુલન બગડે નહીં.
(3) જો કાર કે બસમાં મુસાફરી કરી રહ્યા હોઈએ તો વાહનને પુલ કે ઓવરબ્રિજ નીચે લઈ જવાને બદલે ખુલ્લી જગ્યાએ ઊભું રખાવવું અને ધ્રૂજારી બંધ ન થાય ત્યાં સુધી વાહનની અંદર જ રહેવું.
12. હવામાન વિભાગે આગાહી કરી છે કે અમુક દિવસે ગાજવીજ સાથે વાવાઝોડું આવવાનું છે. માની લો કે તમારે તે દિવસે બહાર જવાનું છે, તો શું તમે છત્રી લઈ જશો ? સમજાવો.
જવાબ : ના, ગાજવીજ સાથેના વાવાઝોડા વખતે છત્રી લઈને બહાર જવું જરાય સલાહભર્યું નથી.
કારણ : સામાન્ય છત્રીની કેન્દ્રીય દાંડી અને ઉપરની ટોચ ધાતુની બનેલી હોય છે. ગાજવીજ વખતે વાદળોમાંથી વીજળી જમીન તરફ ધાતુના અણીદાર અને ઊંચા પદાર્થો તરફ સૌથી પહેલાં આકર્ષાય છે. જો આપણે ખુલ્લામાં છત્રી ઊંચી રાખીને ચાલીએ તો તે વીજળી વાહક તરીકે કામ કરી શકે છે અને વીજળી સીધી છત્રી પર ત્રાટકવાનો જીવલેણ ખતરો રહે છે.
✦ વિસ્તૃત અભ્યાસ માટેની પ્રવૃત્તિઓ અને પ્રૉજેક્ટ (Activities & Projects) ✦
1. ઘરમાં સરળ ઇલેક્ટ્રોસ્કોપ બનાવી વિવિધ પદાર્થોના વીજભારની કસોટી કરો.
જવાબ : જામની કાચની ખાલી બોટલ, પેપરક્લિપ અને એલ્યુમિનિયમ ફોઇલની પટ્ટીઓ વડે ઇલેક્ટ્રોસ્કોપ તૈયાર કરો. પ્લાસ્ટિક સ્કેલ, કાંસકો, પેનની રીફિલ, ફુગ્ગો અને સ્ટીલની ચમચીને વારાફરતી ઊન કે કાગળ સાથે ઘસીને પેપરક્લિપ સાથે અડાડો. પ્લાસ્ટિકની વસ્તુઓ અડાડતાં પટ્ટીઓ પહોળી થાય છે જે દર્શાવે છે કે તે વીજભારિત છે, જ્યારે સ્ટીલની ચમચી અડાડતાં પટ્ટીઓ હલતી નથી.
2. નજીકની બહુમાળી ઇમારત કે ફેક્ટરીની મુલાકાત લઈ વીજળી વાહક (ગાજવીજ રક્ષક) નું નિરીક્ષણ કરો.
જવાબ : અહેવાલ : ઊંચી ઇમારતની છત પર ત્રિશૂળ જેવા ત્રણ અણીદાર છેડાવાળો તાંબાનો સળિયો લગાવેલો જોવા મળે છે. આ સળિયા સાથે જાડી તાંબાની પટ્ટી જોડેલી હોય છે જે ઇમારતની બાહ્ય દીવાલ પરથી નીચે જમીન સુધી જાય છે. જમીનમાં 8 થી 10 ફૂટ ઊંડો ખાડો કરી કોલસો અને મીઠાના મિશ્રણમાં તાંબાની પ્લેટ દાટીને અર્થિંગ કરવામાં આવેલું હોય છે, જેથી વીજળી પડે ત્યારે કોઈ જાનમાલનું નુકસાન ન થાય.
3. ભારતના ભૂકંપ સંભવિત વિસ્તારો (સિસ્મિક ઝોન) નો નકશો તૈયાર કરો.
જવાબ : ભારતના રેખાંકિત નકશામાં ભૂકંપ જોખમ ક્ષેત્રો (ઝોન II થી ઝોન V) દર્શાવો. ઝોન V (અતિ જોખમી ઝોન) માં કચ્છ, ઉત્તરાખંડ, જમ્મુ-કાશ્મીર, હિમાચલ પ્રદેશ અને ઉત્તર-પૂર્વના રાજ્યોને લાલ રંગથી અંકિત કરો.
4. 26 જાન્યુઆરી 2001 ના ભુજ (કચ્છ) ભૂકંપ અંગે અખબારી અહેવાલો એકત્ર કરી સંક્ષિપ્ત નોંધ લખો.
જવાબ : ઐતિહાસિક અહેવાલ : 26 જાન્યુઆરી 2001 ના રોજ સવારે 8:46 કલાકે ગુજરાતના કચ્છ જિલ્લાના ભચાઉ નજીક 7.7 રિક્ટર સ્કેલની તીવ્રતાનો ભયાનક ભૂકંપ આવ્યો હતો. આ આપત્તિમાં હજારો લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા અને લાખો મકાનો જમીનદોસ્ત થયા હતા. આ ઘટના બાદ ગુજરાત સરકારે આપત્તિ વ્યવસ્થાપન સત્તામંડળ (GSDMA) ની સ્થાપના કરી અને નવા મકાનો માટે ભૂકંપ-પ્રતિરોધક માળખાકીય નિયમો ફરજિયાત બનાવ્યા.
إرسال تعليق