GSEB Std 6 Gujarati Chapter 18 Eklo Jane Re Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 6 ગુજરાતી વિષયના પાઠ 18 "એકલો જાને રે..." (કવિ રવીન્દ્રનાથ ટાગોર - અનુવાદ: મહાદેવભાઈ દેસાઈ) ના તમામ સ્વાધ્યાય પ્રશ્નો (પ્રશ્ન ૧ થી ૧૬ ના સંપૂર્ણ સચોટ જવાબો), સંજ્ઞા વ્યાકરણ, શબ્દકોયડો તેમજ એકમનો સારાંશ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ એકમનો સારાંશ (Std 6 Gujarati Ch 18 Summary) ✦
કાવ્ય પરિચય અને આત્મબળની હાકલ :
"એકલો જાને રે..." એ વિશ્વવંદ્ય નોબેલ પુરસ્કાર વિજેતા કવિવર રવીન્દ્રનાથ ટાગોરનું જગપ્રસિદ્ધ પ્રેરક ગીત છે (મૂળ બંગાળી: 'જોદિ તોર ડાક શુને કેઉ ના આશે તબે એકલા ચૉલો રે'). આ ગીતનો અત્યંત સુંદર અને ભાવવાહી ગુજરાતી અનુવાદ મહાદેવભાઈ દેસાઈએ કર્યો છે. આ ગીત મહાત્મા ગાંધીજીને સમર્પિત હતું, પરંતુ સંઘર્ષ અને એકલપંડે લડતા દરેક મનુષ્ય માટે તે ચિરંજીવ માર્ગદર્શક બની રહે છે.
- સાચી દિશામાં એકલા ચાલવાની પ્રેરણા : સત્ય અને ન્યાયના માર્ગે ચાલતી વખતે જો આપણી હાક સાંભળીને કોઈ સાથ આપવા ન આવે, તોપણ નિરાશ થયા વગર એકલા આગળ વધવું જોઈએ. જો આખી દુનિયા મોં ફેરવી લે કે ચૂપ થઈ જાય, તોપણ પોતાના હૃદયનું ગીત મુક્ત મને ગાતાં રહેવું જોઈએ.
- સંકટ સમયે પાછીપાની ન કરવી : જ્યારે રણવગડા જેવી વિષમ પરિસ્થિતિ આવે અને લોકો ડરીને ખૂણામાં સંતાઈ જાય, ત્યારે પગમાં કાંટા વાગવાથી લોહી નીંગળતું હોય તોપણ અડગ મનોબળે દોડતાં રહેવું જોઈએ.
- સ્વયં દીપક બની અજવાળવું : ઘનઘોર તોફાની રાત્રે જ્યારે કોઈ આશરો ન આપે અને મોં પર દરવાજા બંધ કરી દે, ત્યારે આકાશની વીજળીથી સ્વયં સળગીને પણ બીજા માટે માર્ગદર્શક દીવો બનીને ઊભા રહેવું જોઈએ. આ કાવ્ય આત્મશ્રદ્ધા અને ખુમારીનો અમર સંદેશ આપે છે.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન : ભાગ ૧ (પ્રશ્ન ૧ થી ૭) ✦
૧. વાતચીત :
(૧) તમારી સાથે આવવા, લઈ જવા સૌને કેવી રીતે હાક મારો ?
જવાબ : હું મોટા અને ઉત્સાહી અવાજે બૂમ પાડીને કહીશ: "ચાલો મિત્રો! બધા તૈયાર થઈ જાઓ, આપણે સાથે મળીને આગળ વધવાનું છે!"
(૨) આ ગીતની કઈ પંક્તિ આપણને બીવડાવે છે ? છતાં આપણે બીવું જોઈએ ? શા માટે ?
જવાબ : "જ્યારે ઘનઘેરી તૂફાની રાતે, બાર વાસે તને જોઈ" અને "કાંટા રાને તારે લોહી નીંગળતે ચરણે" પંક્તિઓ ભય ઉપજાવે છે. છતાં આપણે બીવું ન જોઈએ, કારણ કે સત્યના માર્ગે મુશ્કેલીઓનો સામનો હિંમતપૂર્વક કરવાથી જ મંજિલ મળે છે.
(૩) તમે આવું, જે કરવામાં બીજા સહકાર ન આપે તેવું કામ કર્યું છે ? અનુભવ કહો.
જવાબ : હા, અમારી સોસાયટીના મેદાનમાંથી પ્લાસ્ટિક કચરો સાફ કરવાનું કામ મેં એકલા હાથે શરૂ કર્યું હતું. શરૂઆતમાં કોઈ ન આવ્યું, પણ મારું કામ જોઈને પાછળથી બીજા મિત્રો પણ જોડાયા.
(૪) તમને સાહસ / પ્રવાસ / ટ્રેકિંગ કરવાનું ગમે ? તે કરવા માટે એકલા જવાનું હોય તો તમે જાઓ ?
જવાબ : હા, મને સાહસ અને ટ્રેકિંગ કરવું ખૂબ ગમે છે. જો જરૂર પડે તો પૂરતી તૈયારી, સાવચેતી અને આત્મવિશ્વાસ સાથે હું એકલો પણ જાઉં.
(૫) એકલી એકલી પોતાનું કામ કર્યે જતી હોય એવી કોઈ વ્યક્તિને તમે ઓળખો છો ? તેમના વિશે કહો.
જવાબ : હા, અમારા ગામના એક વડીલ કોઈ પણ અપેક્ષા વગર ગામના રસ્તાઓ પર ખાડા પૂરવાનું અને વૃક્ષો વાવવાનું કામ એકલા હાથે નિયમિત કરે છે.
(૬) તેમના વિશે લોકો શી વાતો કરે છે ?
જવાબ : શરૂઆતમાં લોકો તેમને વણમાગી મહેનત કરનારા કહેતા, પણ હવે તેમની નિઃસ્વાર્થ સેવાભાવનાની સૌ પ્રશંસા કરે છે અને આદર આપે છે.
(૭) આ ગીત મુજબ આપણે કામ કરતી વખતે શું યાદ રાખવાનું છે ?
જવાબ : આપણે યાદ રાખવાનું છે કે જો આપણું કાર્ય સાચું અને લોકહિતનું હોય, તો કોઈ સાથ ન આપે તોપણ ડર્યા વગર એકલા હાથે આગળ વધતાં રહેવું જોઈએ.
૨. કાવ્યમાં કહેવાયું હોય તો [✓] અને ન કહેવાયું હોય તો [✗] કરો :
૧. કોઈ સાથ ન આપે તો પણ આપણને પોતાને કરવા જેવાં કામ લાગે તે કરતાં રહેવું. ➔ [ ✓ ]
૨. ડરી ગયા પછી પણ મોટાભાગના લોકો કહેવા જેવી વાત કહે છે. ➔ [ ✗ ]
૩. કોઈ કામ છોડીને બધાં પાછાં વળે તોપણ તું તે કામ આગળ વધારજે. ➔ [ ✓ ]
૪. તમને જે ગાવાનું મન થાય તે તમારે સૌની સાથે જ ગાવું. ➔ [ ✗ ]
૫. જ્યારે બધાં સંતાઈ જાય ત્યારે તું પણ સંતાઈ જજે. ➔ [ ✗ ]
૬. પગમાં લોહી નીકળે તોપણ તું રાનમાં આગળ વધતો રહેજે. ➔ [ ✓ ]
૭. રાત તોફાની હોય ત્યારે બધાં બારણાં બંધ કરી ઘરમાં જ રહેવું. ➔ [ ✗ ]
૮. તું અજવાળું અને હૂંફ આપનાર દીવો થજે. ➔ [ ✓ ]
૯. “એકલો” શબ્દ માત્ર છોકરાઓને જ લાગુ પડે છે. ➔ [ ✗ ]
૩. ઘટનાઓ કાવ્યના કયા ભાગને લાગુ પડે છે તે લખો :
૧. સામા પટેલે એકલે હાથે સીમમાં વૃક્ષો ઉછેર્યાં.
➔ "તારી જો હાક સુણી કોઈ ના આવે, તો એકલો જાને રે!"
૨. દિવ્યાએ મિત્રો સાથે નદીકિનારે જવાનું નક્કી કર્યું... એક પછી એક મિત્રો નીકળી ગયા એટલે દિવ્યા નદીએ એકલી ગઈ.
➔ "જો સૌએ પાછાં જાય... ભાઈ એકલો ધાને રે!"
૩. હીરોએ તોફાનીઓ સામે વૃદ્ધને બચાવ્યા, બીજા કોઈ મદદે ન આવ્યા, વાગ્યું છતાં તેણે વૃદ્ધને બચાવ્યા.
➔ "કાંટા રાને તારે લોહી નીંગળતે ચરણે, ભાઈ એકલો ધાને રે!"
૪. રાજા પોરસ સાથે લડવા કોઈ રાજા ન આવ્યો, ત્યારે પોરસ પોતાની સેના લઈને સિકંદર સામે લડવા ગયો.
➔ "ત્યારે આભની વીજે, તું સળગી જઈને સૌનો દીવો એકલો થાને રે!"
૪. વાક્ય વાંચી શબ્દનો સાચો અર્થ શોધો :
• ૨. ટાણું : જમવાનું / ઘંટનો અવાજ / ચોક્કસ સમય [ ✓ ]
• ૩. નીંગળતું : ટપકતું [ ✓ ] / બહાર જતું / ગટર
• ૪. રાન : ગીતનો રાગ / જંગલ [ ✓ ] / રાતનો સમય
૫. સાચા અર્થવાળા વાક્ય સામે (✓) કરો અને નવું વાક્ય બનાવો :
૧. મોં ફેરવવું : મદદ કરવાની ના પાડવી
[ ✓ ] અદિતિ રોજ જાતભાતની બૉલપેનો લઈને શાળાએ આવે, પણ કોઈ માંગે તો મોં ફેરવી લે.
[ ] રેખાના મોં પર તડકો પડતો હતો એટલે તેણે મોં ફેરવી લીધું.
➔ નવું વાક્ય : મુશ્કેલીના સમયે સાચો મિત્ર ક્યારેય મોં ફેરવી લેતો નથી.
૨. હૈયું ખોલવું : ખાનગી વાત કહેવી
[ ✓ ] સરલાની મમ્મી તેની બહેનપણી જેવી છે. સરલા મમ્મી આગળ હૈયું ખોલીને વાત કરી શકે છે.
[ ] મંજુલાએ મેદાનમાં મોર જોયો. તેણે મોં અને હૈયું ખોલીને આખા વર્ગને કહ્યું.
➔ નવું વાક્ય : દુઃખના સમયે વિશ્વાસુ સ્વજન આગળ હૈયું ખોલવાથી મન હળવું થાય છે.
૩. દીવો થવું : માર્ગદર્શક થવું, રસ્તો બતાવનાર થવું
[ ] જૂના જમાનામાં પ્રાણીની ચરબી બાળતા. હવે તો વીજળીના દીવા થઈ ગયા.
[ ✓ ] પાંડવો જ્યારે જ્યારે મુશ્કેલીમાં આવતા ત્યારે કૃષ્ણ તેમનો દીવો થતા.
➔ નવું વાક્ય : અજ્ઞાન અને અંધશ્રદ્ધામાં જીવતા સમાજ માટે શિક્ષકો દીવો બને છે.
૬. પંક્તિઓનો સાચો અર્થ શોધી (✓) કરો :
૧. સૌનાં મોં સિવાય ➔ [ ✓ ] બધાં ચૂપ થઈ ગયાં છે. વાત કહેવાની હિંમત કોઈ કરતું નથી.
૨. તારા મનનું ગાણું એકલો ગાને રે ➔ [ ✓ ] તને જે કરવાનું યોગ્ય લાગે તે કર. / તને જે કહેવા જેવું લાગે તે કહી દે.
૩. સૌ ખૂણે સંતાય ➔ [ ✓ ] મુશ્કેલી આવે ત્યારે ફક્ત પોતાને બચાવે / તકલીફ ઊભી થાય ત્યારે પોતે સંતાઈ જાય.
૪. લોહી નીંગળતે ચરણે ➔ [ ✓ ] પોતાને ખૂબ તકલીફ હોય તોપણ.
૫. ઘનઘોર (ઘનઘેરી) તૂફાની રાત ➔ [ ✓ ] ભારે મુશ્કેલીનો સમય.
૬. બાર વાસે તને જોઈ ➔ [ ✓ ] મદદની ના પાડે / તને જોતાં દરવાજો બંધ કરે.
૭. વીજે સળગી જઈને દીવો થવું ➔ [ ✓ ] મુશ્કેલી વેઠીને રસ્તો બતાવવો / મદદ કરવી.
૭. યોગ્ય વિકલ્પો સામે (✓) કરો :
૧. મોટાભાગના લોકો કહેવા જેવી વાત કહેતાં ડરે છે કારણ કે તેમને લાગે છે કે...
➔ [ ✓ ] તેથી તેમને નુકસાન કે સજા થશે.
➔ [ ✓ ] તેથી તેમના સંબંધો બગડશે.
૨. મોટાભાગના લોકો હિંમત કરતા નથી કારણ કે...
➔ [ ✓ ] તેમને આરામનું જીવન ગમે છે.
૩. બધા લોકો મુશ્કેલીમાં હોય ત્યારે દરેક જણ...
➔ [ ✓ ] ફક્ત પોતાનું ઘર સાચવે છે.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન : ભાગ ૨ (પ્રશ્ન ૮ થી ૧૨) ✦
૮. અભિમન્યુ વિશે ચર્ચા :
• અભિમન્યુએ શું કર્યું : પોતે એકલો ઘેરાઈ ગયો હોવા છતાં અભિમન્યુ જરાય ડગ્યો નહીં, તેણે રથનું પૈડું ઉઠાવીને અંતિમ શ્વાસ સુધી અપ્રતિમ વીરતાથી અડગ રહીને યુદ્ધ કર્યું.
૯. પ્રશ્નોના જવાબ લખો :
૧. તમે કોઈની મદદ વગર એકલા હાથે કરેલ કાર્યો લખો.
જવાબ : મેં કોઈની મદદ વગર મારું ગૃહકાર્ય પૂરું કર્યું, મારો બગીચો સાફ કર્યો, સાયકલ ચલાવતાં શીખી અને પરીક્ષાની સંપૂર્ણ તૈયારી જાતે કરી.
૨. તમે એકલા ન જાઓ તો શું શીખવાનું ચૂકી જાઓ ?
જવાબ : આપણે સ્વનિર્ભરતા, નિર્ણયશક્તિ, મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવાની હિંમત અને આત્મવિશ્વાસ કેળવવાનું ચૂકી જઈએ છીએ.
૩. જોશ ભરવો એટલે શું ?
જવાબ : 'જોશ ભરવો' એટલે નિરાશા દૂર કરી મનમાં નવો ઉત્સાહ, હિંમત, જોમ અને કાર્ય કરવાની પ્રબળ ઊર્જા પ્રગટાવવી.
૪. એકલા હાથે અને સમૂહમાં કરી શકાય એવાં કામની યાદી :
• એકલા હાથે : વાંચન-લેખન કરવું, ચિત્ર દોરવું, સાયકલ ચલાવવી, પ્રાર્થના કરવી.
• સમૂહમાં : ક્રિકેટ કે કબડ્ડી રમવી, શાળાનો પ્રવાસ કરવો, નાટક ભજવવું, સફાઈ અભિયાન ચલાવવું.
૧૦. કોષ્ટકમાંથી સંજ્ઞાઓનું વર્ગીકરણ :
• ૨. વ્યક્તિવાચક સંજ્ઞા : સલીમ, રાધા, કબીર, ગીર, ભારત.
• ૩. સમૂહવાચક સંજ્ઞા : ટોળી, સૈન્ય, ધણ, લશ્કર, કાફલો.
૧૧. સાદા વાક્યને શણગારેલું (શિષ્ટ) વાક્ય બનાવો :
૧. પાણી આ વાસણમાં ભરી દેશો?
➔ જળને આ પાત્રમાં સંચિત કરી આપવાની કૃપા કરશો?
૨. મારી બહેન કદી જૂઠું ન બોલે.
➔ મારી ભગિની કદાપિ અસત્યનું ઉચ્ચારણ કરતી નથી.
૩. આ પેન મને મારા દાદાએ ભેટમાં આપી હતી.
➔ આ લેખિની મારા પિતામહ તરફથી ઉપહારમાં પ્રાપ્ત થઈ શકી છે.
૧૨. ભૂલભરેલો શબ્દ સુધારી વાક્ય ફરીથી લખો :
મૂળ ફકરો : કબડ્ડી આપણી રાષ્ટ્રીય રમત છે. તેને બે જૂથ હોવા છે. દરેક જૂથમાં સાત ખેલાડી હોતા છે. આ રમતમાં શ્વાસ પરની કાબૂ અગત્યનો બની રહે છે. કબડ્ડીની બીજો વિશેષતા એ છે કે તેમાં પોતાના જૂથના આઉટ થયેલા ખેલાડીને જીવતો કરી શકાય છે.
સુધારેલો ફકરો :
કબડ્ડી આપણી રાષ્ટ્રીય રમત છે. તેમાં બે જૂથ હોય છે. દરેક જૂથમાં સાત ખેલાડી હોય છે. આ રમતમાં શ્વાસ પરનો કાબૂ અગત્યનો બની રહે છે. કબડ્ડીની બીજી વિશેષતા એ છે કે તેમાં પોતાના જૂથના આઉટ થયેલા ખેલાડીને સજીવન (પુનર્જીવિત) કરી શકાય છે.
✦ વ્યાકરણ, કોયડો અને રૂઢિપ્રયોગો (પ્રશ્ન ૧૩ થી ૧૬) ✦
૧૩. કવિતાના આધારે શબ્દો :
૨. કુદરતી વસ્તુઓ દર્શાવતા શબ્દો : આભ, વીજ, રાન, રણવગડો, કાંટા.
૩. માનવશરીરનાં અંગોનાં નામ દર્શાવતા શબ્દો : મોં, હૈયું, ચરણ.
૧૪. શબ્દકોયડો (આડી અને ઊભી ચાવી) :
૧. પીળા રંગની કીમતી ધાતુ (૨) ➔ સોનું
૩. કિનારો, તટ, ઘાટ (૨) ➔ કાંઠો
૬. એક કાંટાળી વનસ્પતિ (૩) ➔ બોરડી / થોર
૮. બંધ કરવું (૩) ➔ ઢાંકવું / વાસવું
૧૦. પરવાનગી, મંજૂરી (૨) ➔ રજા
૧૧. દુખાવો મટાડવા ચોપડાતો મલમ (૨) ➔ લેપ
૧૨. બારીકીથી જોવું તે (૪) ➔ અવલોકન
• ઊભી ચાવી :
૧. સોનેરી રંગનું (૬) ➔ સોનેરી
૨. કાંટાળી વનસ્પતિ (૨) ➔ થોર
૪. હવાથી પ્રવાહીમાં થતો ફુગ્ગો (૪) ➔ પરપોટો
૫. ખવડાવી-પીવડાવી જતન કરવું (૩) ➔ ઉછેરવું
૭. આજ્ઞા, ફરમાન (૩) ➔ આદેશ
૯. સવાર થવું તે (૩) ➔ પરોઢ
૧૧. તીર (૨) ➔ બાણ
૧૫. રૂઢિપ્રયોગો અને સાચા અર્થનાં જોડકાં :
• દિવસને રાત ભેગાં કરવાં ➔ ૬. ખૂબ મહેનત કરવી
• રોટલો રળવો ➔ ૧. આજીવિકા મેળવવી
• ભેજું લડાવવું ➔ ૫. બુદ્ધિ દોડાવવી
• નિસાસો નાખવો ➔ ૨. દુઃખી કે નાસીપાસ થવાથી 'આહ' નાખવી
• ચૂંટલો ખણવો ➔ ૩. ભાનમાં લાવવા પ્રયત્ન કરવો
૧૬. મીની અને પપ્પાની લાગણી દર્શાવતા શબ્દો :
૧. પાઉચ ન મળવાથી પપ્પા ઑફિસમાં આમતેમ આંટા મારતા હતા. ➔ બેચેની / અકળામણ
૨. પોતે ઘરે એકલી રહી શકે એવડી છે એવું મીની માનતી હતી પણ પપ્પા માનતા ન હતા. ➔ ચિંતા / કાળજી
૩. મીનીને હસાવવી એ જ પપ્પાના જીવનનું ધ્યેય હોય એમ લાગતું. ➔ લાડ / વહાલ
૪. મીની પપ્પા મમ્મીના ફોટાને ઘડીભર સ્થિર થઈને જોઈ રહી. ➔ વિસ્મય
૫. મીનીએ જોયું કે પપ્પા પોતાનું પાઉચ ઘરે મૂકીને ઑફિસે જતા રહ્યા છે. ➔ ચિંતા
૬. પપ્પાએ આખી ડાયરીનાં પાનાં ઉથલાવ્યાં અને પાઉચ ફંફોસી નાખ્યું. ➔ અકળામણ
Post a Comment