GSEB Std 7 Gujarati Chapter 19 Ghadvaiya Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 7 ગુજરાતી વિષયના પાઠ 19 "ઘડવૈયા" (દેશભક્તિ ગીત - બાલમુકુંદ દવે) ના તમામ સ્વાધ્યાય પ્રશ્નો (પ્રશ્ન ૧ થી ૮ ના સંપૂર્ણ સચોટ જવાબો), કવિતામાં પ્રાસ અને લટકણિયાં વ્યાકરણ, રાણકી વાવ પરિચય, ચાલો યાદ કરીએના ઉત્તરો તેમજ એકમનો સારાંશ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ એકમનો સારાંશ (Std 7 Gujarati Ch 19 Summary) ✦
કાવ્ય પરિચય અને દેશદાઝની સરવાણી :
"ઘડવૈયા" એ કવિ બાલમુકુંદ દવે દ્વારા રચિત માતૃભૂમિનું ઋણ અદા કરવાની પ્રેરણા આપતું એક અત્યંત ઉત્સાહપ્રેરક અને લયબદ્ધ દેશભક્તિ ગીત છે. આ કાવ્યમાં કવિ આપણને સૌને ભારતમાતાના સંતાનો અને તેના સાચા ઘડવૈયા તરીકે ઓળખાવી રાષ્ટ્રનિર્માણમાં યોગદાન આપવાની હાકલ કરે છે.
- માતૃભૂમિનું ઋણ અને એકતા : જે ભારતમાતાની પવિત્ર માટીમાંથી આપણો દેહ ઘડાયો છે અને જેનું નીર પીને આપણે મોટા થયા છીએ, તેના ગૌરવનું સ્મરણ કરતાં હૃદયમાં દેશપ્રેમની સરવાણી વહેવા લાગે છે. આપણે સૌ એક જ ભારતમાતાના છૈયા (સંતાનો) છીએ.
- સામાજિક સમરસતાનો સંકલ્પ : દેશમાં કોઈનું શરીર વસ્ત્ર વિના ઉઘાડું ન રહે, કોઈ ગરીબ ભૂખ્યા પેટે ન સૂવે અને ઊંચ-નીચ કે જ્ઞાતિ-જાતિના તમામ ભેદભાવો મિટાવીને સૌ પ્રેમના હિંડોળે ઝૂલે તેવો દ્રઢ સંકલ્પ કવિ વ્યક્ત કરે છે.
- સાહસ અને રાષ્ટ્રવિજય : નવયુવાનો ઝડપી ગતિએ અશ્વો પલાણીને સાહસપૂર્વક દેશના રક્ષણ અને વિકાસના મેદાનમાં ઊતરશે, સરહદો પર ભારતમાતાનો જયજયકાર ગજવશે અને મુશ્કેલીઓના મધદરિયે સાચા સુકાની બનીને દેશરૂપી નૈયાને વિજયના કિનારે પહોંચાડશે.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 7 Gujarati Chapter 19 Swadhyay Solution) ✦
૧. વાતચીત :
(૧) દેશભક્તિ કેવી કેવી રીતે પ્રદર્શિત કરી શકાય ?
જવાબ : દેશભક્તિ માત્ર સરહદ પર લડીને જ નહીં, પરંતુ નિયમિત કર ભરીને, જાહેર સંપત્તિનું રક્ષણ કરીને, સ્વચ્છતા જાળવીને, પ્રામાણિકપણે આપણું કર્તવ્ય નિભાવીને અને પરસ્પર ભાઈચારો રાખીને પણ પ્રદર્શિત કરી શકાય છે.
(૨) આપણા દેશનું નામ ભારત કેવી રીતે પડ્યું ?
જવાબ : પૌરાણિક કથા મુજબ રાજા દુષ્યંત અને રાણી શંકુતલાના અત્યંત પરાક્રમી પુત્ર 'ભરત'ના નામ પરથી આપણા દેશનું નામ 'ભારત' પડ્યું છે.
(૩) સંપીને રહેવાથી શા શા ફાયદા થાય ?
જવાબ : સંપીને રહેવાથી આપણી તાકાત વધે છે, ઘર અને સમાજમાં શાંતિ જળવાય છે, કોઈપણ મોટી મુશ્કેલીનો સામનો સરળતાથી થઈ શકે છે અને દેશનો વિકાસ ઝડપી બને છે.
(૪) “ઝાઝી કીડીઓ સાપને તાણે” કહેવત સમજાવો.
જવાબ : આ કહેવત સંપ અને એકતાનું બળ દર્શાવે છે. અત્યંત નાની અને નિર્બળ ગણાતી કીડીઓ પણ જો એકસંપ થઈને સંગઠિત બને, તો તે પોતાના કરતાં અનેક ગણા મોટા અને ઝેરી સાપને પણ ખેંચી જઈ શકે છે.
(૫) ઘડવૈયા એટલે શું ?
જવાબ : ઘડવૈયા એટલે યોગ્ય ઘાટ, આકાર કે સુંદર રૂપ આપનાર નિર્માતા. અહીં દેશના ઉત્કર્ષ, વિકાસ અને સંસ્કારોનું ઘડતર કરનાર નાગરિકોને 'ભારતના ઘડવૈયા' કહ્યા છે.
૨. ‘અ’ વિભાગને ‘બ’ વિભાગ સાથે યોગ્ય રીતે જોડો :
| વિભાગ ‘અ’ | વિભાગ ‘બ’ (સાચો ઉત્તર) |
|---|---|
| ૧. ભારતના – | ઘડવૈયા |
| ૨. માતના – | છૈયા |
| ૩. ઊંચનીચના – | ભેદ ટાળશું |
| ૪. જયકાર – | ગજવશું |
| ૫. મધદરિયાના – | ખેવૈયા |
૩. પ્રાસયુક્ત શબ્દો લખો :
• પાણી : સરવાણી
• પોઢે : હિંડોળે
• ટાળશું : ઝૂલશું
• પડશું : ગજવશું, ફરશું
૪. ઉદાહરણ મુજબ યોગ્ય શબ્દો લખો :
ઉદાહરણ : ટાળવું ➔ ટાળશું
• પડવું ➔ પડશું
• ગાવું ➔ ગાશું
• વાંચવું ➔ વાંચશું
• ફરવું ➔ ફરશું
• લખવું ➔ લખશું
• નાચવું ➔ નાચશું
૫. કૌંસમાં આપેલા શબ્દમાં જરૂરી ફેરફાર કરી ખાલી જગ્યા પૂરો :
૧. મીનામાસીએ લગ્નમાં જવાનું ટાળ્યું. (ટાળવું)
૨. દોડાદોડી કરીશ તો ચોક્કસ પડીશ. (પડવું)
૩. વેકેશનમાં મમ્મીપપ્પા સાથે ફરવા જઈશું. (ફરવું)
૪. શાળાના વાર્ષિકોત્સવમાં સ્વાતિએ ગીત ગાયું. (ગાવું)
૫. સુંદર મ્યુઝિક વાગે છે ત્યારે મને નાચવાનું મન થાય છે. (નાચવું)
૬. ઘડિયા લખવામાં મને ખૂબ મજા આવે છે. (લખવું)
૬. શબ્દની આગળ ‘મધ’ જોડી, અર્થ સમજી વાક્યપ્રયોગ કરો :
ઉદાહરણ : દરિયો ➔ મધદરિયો (દરિયાનો મધ્યભાગ) ➔ વાક્ય : અમારી નાવ મધદરિયે હાલકડોલક થવા લાગી.
૧. પૂડો ➔ મધપૂડો (મધમાખીઓનું રહેઠાણ/ઘર)
➔ વાક્ય : વડના ઊંચા ઝાડ પર મોટો મધપૂડો લટકતો હતો.
૨. માખી ➔ મધમાખી (મધ એકઠું કરતી નાની માખી)
➔ વાક્ય : મધમાખી ફૂલો પર બેસીને રસ ચૂસે છે.
૩. રાત ➔ મધરાત (અડધી રાત / રાત્રિનો મધ્ય સમય)
➔ વાક્ય : મધરાતે આકાશમાં પૂર્ણિમાનો ચાંદ સોળે કળાએ ખીલ્યો હતો.
૭. આપેલા બે શબ્દોનો ઉપયોગ કરી એક વાક્ય બનાવો :
૧. માટી – પાણી :
➔ વાક્ય : કુંભારે માટી અને પાણી મેળવીને સુંદર માટલાં ઘડ્યાં.
૨. વિજય – પરાજય :
➔ વાક્ય : ખેલદિલીથી રમતા ખેલાડીઓ માટે વિજય અને પરાજય બંને સિક્કાની બે બાજુ સમાન છે.
૩. ગૌરવ – સરવાણી :
➔ વાક્ય : દેશના શહીદોની વીરતાનું ગૌરવ કરતાં જ હૃદયમાં દેશપ્રેમની અખૂટ સરવાણી ફૂટી નીકળે છે.
૮. પ્રશ્નોના જવાબ લખો :
૧. કવિ ભારતભૂમિનું ગૌરવ શા માટે કરે છે ?
જવાબ : કવિ ભારતભૂમિનું ગૌરવ કરે છે કારણ કે આ પવિત્ર ભૂમિની માટીમાંથી આપણો દેહ ઘડાયો છે, અહીંનું અમૃતસમું પાણી પીને આપણે મોટા થયા છીએ અને તેના સ્મરણ માત્રથી હૃદયમાં ઉમદા ભાવો જાગે છે.
૨. કવિ ભારતના લોકો માટે શું કરવા ઇચ્છે છે ?
જવાબ : કવિ ભારતના કોઈ પણ ગરીબનું શરીર વસ્ત્ર વિના ઉઘાડું ન રહે, કોઈ બાળક ભૂખ્યું ન ઊંઘે અને દેશમાંથી ઊંચ-નીચના ભેદભાવો મિટાવી સૌને પ્રેમ અને સમાનતાથી જીવવા દેવા ઇચ્છે છે.
૩. કાવ્યમાં શી રીતે વિજય મેળવવાની વાત કરી છે ?
જવાબ : કાવ્યમાં પાણીના જેવા તેજસ્વી ઘોડા પલાણીને સાહસપૂર્વક કર્મભૂમિના મેદાનમાં ઊતરીને અને દેશની સીમાઓ પર વિજયના નારા ગજવીને વિજય મેળવવાની વાત કરી છે.
૪. “અમે સૌ એક માતના છૈયા” – એટલે શું ?
જવાબ : આ પંક્તિનો અર્થ એ છે કે ધર્મ, જાતિ, ભાષા કે પ્રાંતના ભેદભાવ ભૂલીને આપણે સૌ ભારતીયો એક જ ભારતમાતાનાં સંતાનો છીએ અને પરસ્પર ભાઈ-બહેન છીએ.
૫. રાષ્ટ્રવિકાસમાં યોગદાન આપનારી પાંચ વ્યક્તિનાં નામ લખો.
જવાબ : (૧) મહાત્મા ગાંધી, (૨) સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ, (૩) ડૉ. એ. પી. જે. અબ્દુલ કલામ, (૪) સ્વામી વિવેકાનંદ, અને (૫) ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકર.
✦ વ્યાકરણ : કવિતામાં પ્રાસ અને લટકણિયાં (ભાષાસજ્જતા) ✦
કવિતામાં પ્રાસ એટલે શું ?
કવિતામાં શબ્દોની કલાત્મક ગોઠવણીથી જ્યારે પંક્તિઓના શબ્દોના આગળના કે પાછળના અક્ષરો સમાન ધ્વનિ ધરાવે ત્યારે પ્રાસ રચાય છે. પ્રાસથી કવિતામાં ગેયતા, લય અને મીઠાશ વધે છે:
• શબ્દના અંતિમ અક્ષરો સમાન હોય (અંત્યાનુપ્રાસ) : ગંગાજળ – સકળ, જાય – દેખાય, તહીં – મહીં, કામ – તમામ, છૈયા – ઘડવૈયા.
લટકણિયાં એટલે શું ?
કવિતા કે લોકગીતમાં લય, છંદ, લહેકો અને ગેયતા જાળવી રાખવા માટે અર્થ વિનાના જે વધારાના શબ્દો કે અક્ષરો પંક્તિના છેડે મુકાય છે તેને લટકણિયાં કહેવાય છે. જેમ કે: ને, રે, લોલ, હે, જી (દા.ત. 'શેરી વળાવી સજ કરું ઘરે આવો ને!', 'મારી શેરીએથી કાનકુંવર આવતા રે લોલ').
✦ ચાલો, યાદ કરીએ... (પ્રશ્નોત્તરી) ✦
• આ કાવ્યની કઈ પંક્તિ તમને યાદ રહી ગઈ ? ગાઓ.
જવાબ : "અમે સૌ એક માતના છૈયા, અમે ભડ ભારતના ઘડવૈયા!" આ પ્રેરક પંક્તિ મને સૌથી વધુ યાદ રહી ગઈ.
• અત્યાર સુધી શીખેલાં કાવ્યો પૈકી કયું કાવ્ય તમને યાદ આવ્યું ?
જવાબ : મને સુરેશ દલાલનું કૂચગીત 'ચાલો, ચરણ ઉપાડો!' અને કલાપીનું 'રે પંખીડાં! સુખથી ચણજો' યાદ આવી ગયું.
• નવા કયા કયા શબ્દો જાણ્યા ?
જવાબ : મેં 'પાણીપંથો', 'સરવાણી', 'ખેવૈયા', 'પલાણી' અને 'ભડ' જેવા નવા કાવ્યાત્મક શબ્દો જાણ્યા.
• ઉત્તર ગુજરાતની કઈ વાવને વર્લ્ડ હેરિટેજમાં સ્થાન મળ્યું છે ?
જવાબ : ઉત્તર ગુજરાતના પાટણ શહેરમાં આવેલી ઐતિહાસિક 'રાણકી વાવ' (Rani Ki Vav) ને યુનેસ્કો (UNESCO) દ્વારા 'વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટ' જાહેર કરવામાં આવી છે. તે સોલંકી વંશની સ્થાપત્યકળાનો અજોડ નમૂનો છે.
Post a Comment