GSEB Std 8 Gujarati Chapter 16 Jatra Fali Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 8 ગુજરાતી વિષયના પાઠ 16 "જાત્રા ફળી !" ના તમામ સ્વાધ્યાય પ્રશ્નો (પ્રશ્ન ૧ થી ૧૧ ના સંપૂર્ણ સચોટ જવાબો), સંધિ નિયમો, 'મેં કરેલો પ્રવાસ' નિબંધ, ચાલો યાદ કરીએના ઉત્તરો તેમજ એકમનો સારાંશ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ એકમનો સારાંશ (Std 8 Gujarati Ch 16 Jatra Fali Summary) ✦
પાઠ પરિચય અને નિઃસ્વાર્થ પ્રેમનું સમર્પણ :
"જાત્રા ફળી" એ પારિવારિક સ્નેહ, ગરીબી વચ્ચેની આત્મીયતા અને સાચા તીર્થની સંકલ્પનાને સમજાવતી અત્યંત ભાવવાહી અને સંવેદનશીલ વાર્તા છે. આ એકમમાં વૃદ્ધ કાકીમાની તીર્થયાત્રા કરવાની આજીવન ઇચ્છા અને માંદા ભત્રીજા પ્રત્યેના વાત્સલ્ય વચ્ચેનો અંતર્દ્વંદ્વ નિરૂપાયો છે.
- ગરીબી અને બીમારી : લેખકનું કુટુંબ આર્થિક રીતે નબળું હતું. લેખકના શરીરમાં નબળાઈ અને ક્ષય (ટીબી) જેવી બીમારીના લક્ષણો જણાતાં હતાં, છતાં ગરીબીના કારણે તેઓ માને ચિંતા ન થાય તે માટે બીમારી છુપાવીને જૂઠું બોલી ખાવાનું ટાળતા હતા.
- કાકીમાની છેલ્લી ઇચ્છા : વૃદ્ધ કાકીમા આખી જિંદગી વૈતરું કરીને બચાવેલી પાઈ-પાઈથી ચારધામની જાત્રાએ જવાનું સપનું સેવતાં હતાં. તેમના માટે પાનાચંદે ટિકિટ પણ કઢાવી લીધી હતી અને મુસાફરીની તૈયારીઓ થઈ ચૂકી હતી.
- સાચી જાત્રા : જ્યારે કાકીમાને ખબર પડે છે કે તેમનો વહાલો ભત્રીજો ગંભીર બીમાર છે અને સારવાર માટે પૈસા નથી, ત્યારે તેઓ જરાય સંકોચ વિના જાત્રાએ જવાનું માંડી વાળે છે. પોતાની જાત્રાના તમામ બચાવેલા રૂપિયા ભત્રીજાની દવામાં વાપરી નાખે છે. માનવસેવા અને સ્નેહ એ જ સાચું તીર્થ છે એવો અમૂલ્ય સંદેશ આ પાઠમાંથી મળે છે.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 8 Gujarati Chapter 16 Jatra Fali Swadhyay Solution) ✦
૧. વાતચીત :
(૧) તમે ક્યારેય યાત્રાએ ગયા છો ? ક્યાં ?
જવાબ : હા, હું મારા પરિવાર સાથે દ્વારકા, સોમનાથ અને અંબાજીની તીર્થયાત્રાએ ગયો હતો.
(૨) તમે જાણતાં હો તેવાં યાત્રાધામોનાં નામ જણાવો.
જવાબ : દ્વારકા, સોમનાથ, પાલિતાણા, ગિરનાર, ડાકોર, અંબાજી, બનારસ (કાશી), હરિદ્વાર અને રામેશ્વરમ.
(૩) ખર્ચ કરવા માટે તમે કોઈ સંકલ્પ કર્યો છે ? કયો ?
જવાબ : હા, મેં સંકલ્પ કર્યો છે કે હું મારા પોકેટમનીમાંથી વ્યર્થ વસ્તુઓ પાછળ ખર્ચ નહીં કરું અને બચાવેલા પૈસામાંથી દર મહિને કોઈ ગરીબ વિદ્યાર્થીને પુસ્તક કે નોટબુક ભેટ આપીશ.
(૪) તમારે ક્યારેય ડૉક્ટર પાસે દવા લેવા જવાનું થયું છે ? શા માટે ?
જવાબ : હા, એકવાર ઋતુ બદલાતાં મને તાવ અને શરદી થઈ ગયાં હતાં ત્યારે દવા લેવા માટે ડૉક્ટર પાસે જવું પડ્યું હતું.
(૫) તમને મોજશોખમાં પૈસા વાપરવા ગમે કે કોઈને મદદરૂપ થવાનું ગમે ?
જવાબ : મને વ્યર્થ મોજશોખ કરવા કરતાં જરૂરિયાતમંદ વ્યક્તિ કે બીમાર માણસને મદદરૂપ થવામાં પૈસા વાપરવા વધુ ગમે છે.
(૬) તમે કોઈની મદદ કરી છે ? ક્યારે ?
જવાબ : હા, શાળામાં એકવાર મારા મિત્રનું દફતર વરસાદમાં પલળી ગયું ત્યારે મેં તેને મારી વધારાની નોટબુક અને પેન આપીને મદદ કરી હતી.
(૭) જો તમે કોઈને મદદ કરવા ઇચ્છો તો કેવી રીતે મદદ કરશો ?
જવાબ : હું મારી શક્તિ મુજબ નાણાંકીય રીતે, શારીરિક સેવા કરીને કે શિક્ષણમાં મદદ કરીને જરૂરિયાતમંદ વ્યક્તિની વહારે આવીશ.
૨. અર્થ આપી વાક્યપ્રયોગ કરો:
ઉદાહરણ : સાધનસંપન્ન : સાધનવાળું / સમૃદ્ધ ➔ તે પરિવાર આર્થિક રીતે સાધનસંપન્ન હતો.
૧. ફળદાયી : લાભ આપનારું / પરિણામ આપનારું
➔ વાક્ય : નિયમિત અને એકાગ્રતાપૂર્વક કરેલો અભ્યાસ હંમેશાં ફળદાયી નીવડે છે.
૨. દુઃખદાયી : કષ્ટ આપનારું / પીડાદાયક
➔ વાક્ય : નાની ઉંમરે માતા-પિતાની છત્રછાયા ગુમાવવી એ બાળક માટે અત્યંત દુઃખદાયી બાબત છે.
૩. આનંદદાયી : ખુશી આપનારું / સુખદ
➔ વાક્ય : કુદરતના ખોળે મિત્રો સાથે કરેલો પ્રવાસ ખૂબ જ આનંદદાયી રહ્યો.
૩. સ્થાનિક ભાષાના શબ્દોને માન્ય ભાષામાં લખી વાક્યપ્રયોગ કરો:
• પાંડે ➔ પોતે
➔ વાક્ય : શેઠ પાંડે (પોતે) આવીને ગરીબ દર્દીની ખબરઅંતર પૂછી ગયા.
• નીકડે ➔ નીકળે
➔ વાક્ય : સવારના પહોરમાં ખેડૂતો સીમ ભણી નીકળે છે.
• પાછળ ➔ વાહે / પછવાડે
➔ વાક્ય : નાનું બાળક પોતાની માતાની પાછળ પાછળ દોડતું હતું.
• દેવતા ➔ અગ્નિ / કોલસો
➔ વાક્ય : શિયાળાની કડકડતી ઠંડીમાં ચૂલામાં દેવતા સળગાવી સૌ તાપણું કરવા બેઠા.
• પોળાળ ➔ પહોળું / મોકળું
➔ વાક્ય : ગામના પાદરે આવેલું વડનું ઝાડ ખૂબ પોળાળ (પહોળું) હતું.
૪. કૌંસમાંથી યોગ્ય શબ્દ પસંદ કરી ખાલી જગ્યા પૂરો:
(એટલાનું, પરોણે, કૂંફળોને, પોતાના, ટિકિટ, કાકીજી, કાકોજી)
૧. શિયાળામાં અંકિત પરોણે બની રહે છે.
૨. દુનિયામાં મોટે દુઃખ કૂંફળોને ભરી દો મનના બધા ખૂણા.
૩. પાનાચંદે પોતાના ખર્ચે ટિકિટ કઢાવી અને મુસાફરી પણ ગોઠવી દીધી.
૪. કાકીમા માટે કાકોજી એક જીવતી જાગતી વ્યક્તિ બની ગયા હતા.
૫. કાકીમાના કાકીજી એમના માલિક બાપા ખર્ચ માટે એટલાનું વીસ રૂપિયા આપતા.
૫. સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો:
૧. લેખકે જૂઠનો આશ્રય લઈ ખાવાનું ટાળ્યું...
➔ (ક) બીમારીને લીધે ભૂખ નથી લાગતી એવું લેખક પોતાની માને જણાવવા નથી માંગતા. [ ✓ ]
૨. સાંજ પડતાં લેખકને ખૂબ થાક લાગતો. કેમ કે...
➔ (બ) લેખકના શરીરમાં બીમારીએ ઘર કર્યું હતું તેથી. [ ✓ ]
૩. કાકીમાની છેલ્લી ઇચ્છા...
➔ (ક) જાત્રા કરવાની હતી. [ ✓ ]
૪. ડૉ. વસાવડાએ શરીર તપાસીને નિદાન કર્યું કે...
➔ (ક) તમારા જમણા ફેફસા પર ક્ષયની અસર છે. [ ✓ ]
૫. કાકીમાએ જાત્રા કરવાનું માંડી વાળ્યું. કેમ કે...
➔ (ક) બીમાર ભત્રીજાને દવા માટે પૈસાની જરૂર હતી. [ ✓ ]
૬. વાક્યો કોણ બોલે છે ? પાઠને આધારે કહો:
૧. “તમારા શરીરમાં નબળાઈ છે.” ➔ ડૉ. વસાવડા
૨. “તમે જાત્રાએ આવવાની ના પાડો છો તેની મને નવાઈ લાગે છે.” ➔ પાનાચંદ
૩. “ભાઈ, આપણા શરીરની કાળજી લેવી.” ➔ માતા
૪. “અરે દોસ્ત, જમો-જમો. હજુ થોડું લો.” ➔ મિત્ર / યજમાન
૭. વિધાન સાચું હોય તો ‘જાત્રા ફળી’ અને ખોટું હોય તો ‘જાત્રા ટળી’ લખો:
૧. શેઠ ખૂબ જ દયાળુ હતા. ➔ જાત્રા ફળી
૨. ઘરેથી જ નક્કી કરીને નીકળ્યો કે દાક્તર પાસે જઈ આવવું. ➔ જાત્રા ટળી (સાચું: માના આગ્રહથી ગયા હતા)
૩. હું સાચું જ બોલી ગયો કે મારે જમવું નથી. ➔ જાત્રા ટળી (સાચું: જૂઠું બોલ્યા હતા)
૪. કાકીમાં આવતા મહિને આવવાનાં છે. ➔ જાત્રા ટળી (સાચું: ગુરુવારે આવવાનાં હતાં)
૫. કાગળ પાનાચંદનો આવ્યો હતો કે તે ગુરુવારે આવશે. ➔ જાત્રા ફળી
૮. પ્રશ્નોના જવાબ લખો:
૧. લેખકનું ઘર બહુ સગવડવાળું નહોતું એવું શાના પરથી કહી શકાય ?
જવાબ : ઘરમાં યોગ્ય હવા-ઉજાસનો અભાવ હતો, ઓરડી નાની અને અંધારી હતી તેમજ પૌષ્ટિક આહાર કે સારવાર માટે ઘરમાં પૂરતી આર્થિક સગવડ નહોતી તે પરથી કહી શકાય.
૨. જમવા બાબતે લેખક જૂઠું કેમ બોલ્યા ?
જવાબ : બીમારીને કારણે તેમને ભૂખ નહોતી લાગતી, પરંતુ જો માને સાચી વાત કરે તો મા ચિંતામાં પડી જાય તેથી માનું મન રાખવા લેખક પેટ ભરેલું હોવાનું જૂઠું બોલ્યા.
૩. માએ લેખકને દાક્તર વૈદને દેખાડવા કહ્યું કારણ કે... ?
જવાબ : લેખકનું શરીર દિનપ્રતિદિન સુકાતું જતું હતું, તેઓ ખૂબ અશક્ત લાગતા હતા અને સાંજ પડતાં ભારે થાક અનુભવતા હતા.
૪. ડૉક્ટરની વાત સાંભળી લેખકની આંખોમાં ઝળઝળિયાં કેમ આવી ગયાં ?
જવાબ : ડૉક્ટરે જ્યારે ફેફસાં પર ક્ષય (ટીબી) ની ગંભીર અસર હોવાનું જણાવ્યું, ત્યારે પોતાની ગરીબી, માની લાચારી અને દવાનો ભારે ખર્ચ કેમ નીકળશે તેની ચિંતામાં આંખો ભીની થઈ ગઈ.
૫. કાકીમાએ જાત્રાએ જવાનું કેમ માંડી વાળ્યું ?
જવાબ : કારણ કે કાકીમા માનતાં હતાં કે પથ્થરની મૂર્તિઓ પૂજવા જતાં પહેલાં જીવતા-જાગતા બીમાર ભત્રીજાનો જીવ બચાવવો એ જ સાચો ધર્મ છે, તેથી તેમણે જાત્રાના પૈસા દવામાં આપી જાત્રા માંડી વાળી.
૯. વાક્યોને વિગતે સમજાવો:
૧. “આપણને ગરીબને તો કાયા એ જ મૂડી.”
સમજૂતી : ગરીબ માણસ પાસે ધન-દોલત કે જમીન-જાયદાદ હોતી નથી. તેનું શરીર (કાયા) જ તેની એકમાત્ર સંપત્તિ છે, જેના વડે તે શ્રમ કરીને રોજીરોટી કમાય છે. જો શરીર જ બીમાર પડે તો આખો પરિવાર મુશ્કેલીમાં મુકાઈ જાય છે.
૨. “શરીર એકવાર હાથથી જાય પછી કાબૂમાં આવતાં બહુ વાર લાગે છે.”
સમજૂતી : સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે બેદરકારી રાખવાથી બીમારી ઘેરી વળે છે. એકવાર તંદુરસ્તી ગુમાવ્યા પછી તેને પાછી મેળવવી અત્યંત કઠિન અને સમય માંગી લે તેવી બાબત બની જાય છે.
૧૦. નાટ્યરૂપાંતર :
૧૧. નિબંધ : ‘મેં કરેલો પ્રવાસ’ :
ગયા દિવાળી વેકેશનમાં હું મારા પરિવાર સાથે ગીર અને સોમનાથના પ્રવાસે ગયો હતો. અમે સવારે વહેલા નીકળીને ગીરના અભયારણ્યમાં પહોંચ્યા, જ્યાં જંગલ સફારી દરમિયાન ખુલ્લા વાતાવરણમાં ડણક દેતો સાવજ (સિંહ) જોઈને અમારો રોમાંચ ચરમસીમાએ પહોંચ્યો હતો. પ્રકૃતિની ગોદમાં વહેતાં ઝરણાં અને ઘટાટોપ વનરાજીએ મન મોહી લીધું. સાંજે અમે સોમનાથ મહાદેવના દર્શન કર્યા. સમુદ્રકિનારે અથડાતાં મોજાં અને સંધ્યાઆરતીના દિવ્ય નાદે અમારા મનને અપાર શાંતિ બક્ષી. આ પ્રવાસ મારા જીવનનું અવિસ્મરણીય સંભારણું બની રહ્યો.
✦ વ્યાકરણ : સંધિ પરિચય અને નિયમો ✦
બે વર્ણ એકબીજા સાથે જોડાય ત્યારે તેમાં થતા ધ્વનિગત ફેરફારને સંધિ કહે છે. સંધિના ત્રણ પ્રકાર છે:
• ૧. સ્વર સંધિ : શિવ + આલય = શિવાલય (અ + આ = આ)• ૨. વ્યંજન સંધિ : પરિ + સદ્ = પરિષદ
• ૩. વિસર્ગ સંધિ : સરઃ + વર = સરોવર
સ્વર સંધિના ઉદાહરણો :
• રમેશ = રમા + ઈશ (આ + ઈ = એ)
• સ્વેચ્છા = સ્વ + ઇચ્છા (અ + ઈ = એ)
• મહેન્દ્ર = મહા + ઇન્દ્ર (આ + ઇ = એ)
• કલ્પેશ = કલ્પ + ઈશ (અ + ઈ = એ)
✦ ચાલો, યાદ કરીએ... (પ્રશ્નોત્તરી) ✦
• તમે કયા પાત્રનો અભિનય કર્યો ? કહો.
જવાબ : મેં કાકીમાનું પાત્ર ભજવ્યું અને પોતાના સુખનો ત્યાગ કરી ભત્રીજાને બચાવવાનો કરુણ ભાવ રજૂ કર્યો.
• તમને કઈ પ્રવૃત્તિ ખૂબ જ સરળ લાગી ?
જવાબ : પ્રશ્ન ૫ માં વાર્તા આધારિત સાચા વિકલ્પો પસંદ કરવાની પ્રવૃત્તિ ખૂબ સરળ લાગી.
• તમે જાતે જ કરેલી પ્રવૃત્તિનું નામ કહો.
જવાબ : પ્રશ્ન ૧૧ માં 'મેં કરેલો પ્રવાસ' વિષય પર સ્વાનુભવ આધારિત મૌલિક નિબંધલેખન મેં મારી જાતે કર્યું.
• આ એકમનાં કયાં વાક્યો તમને યાદ રહ્યાં તે કહો.
જવાબ : મને "આપણને ગરીબને તો કાયા એ જ મૂડી" અને "જીવતા માણસની સેવા કરવી એ જ સૌથી મોટી જાત્રા છે" વાક્યો યાદ રહી ગયાં.
إرسال تعليق