GSEB Std 8 Gujarati Chapter 20 Vavi Ujagaro Swadhyay Solution & Purna Karta Pahela: અહીં પાઠ્યપુસ્તક અનુસાર ધોરણ 8 ગુજરાતી (પલાશ) વિષયના એકમ 20 "વાવી ઉજાગરો" ના તમામ સ્વાધ્યાય પ્રશ્નો (પ્રશ્ન ૧ થી ૧૦ ના સંપૂર્ણ સચોટ જવાબો) તેમજ સત્રાંત પુનરાવર્તન 'પૂર્ણ કરતાં પહેલાં...' (પ્રશ્ન ૧ થી ૭ ના સચોટ જવાબો, પુસ્તક પરબ પેમ્ફલેટ પ્રશ્નોત્તરી) સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ એકમનો સારાંશ (Std 8 Gujarati Ch 20 Vavi Ujagaro Summary) ✦
કાવ્ય પરિચય અને પ્રકૃતિની ઋતુગીતિ :
આ એકમ પ્રકૃતિના અપ્રતિમ સૌંદર્ય, ઋતુચક્રના પરિવર્તન અને માનવહૃદયના ઉમંગોને કાવ્યાત્મક રૂપે વ્યક્ત કરતી એક અત્યંત રમણીય પ્રકૃતિરચના છે. કવિએ સંધ્યાકાળ, ફાગણ માસની સુગંધ, વસંત ઋતુમાં પાંગરતી આમ્રમંજરી અને ચોમાસાના આગમનના જીવંત કલ્પનો આલેખ્યા છે:
- પ્રકૃતિનું ઋતુરાગ : કાવ્યમાં સંધ્યાનો ઉજાગરો, મખમલિયા વાયરાની લહેરખી અને ચોતરફ ફોરતી સુગંધ સમગ્ર ગામને ફાગણના રંગે રંગી દે છે. પાદરે આંબા પર ફૂટેલી મંજરીઓ વસંતના પગરવની ચાડી ખાય છે.
- માનવજીવન અને કુદરતનો સંબંધ : જેમ પ્રકૃતિમાં પાનખર પછી નવી કૂંપળો અને લીલુડી ડાળીઓ ફૂટે છે, તેમ માનવજીવનમાં પણ સુખ-દુઃખના વહેણ વચ્ચે આશા, સ્નેહ અને ઉત્સાહનો સંચાર થાય છે. કવિ જીવતરના વૃક્ષને નવી લીલોતરીથી સભર બનાવવાની પ્રેરણા આપે છે.
✦ એકમ ૨૦ : સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (પ્રશ્ન ૧ થી ૧૦) ✦
૧. વાતચીત :
(૧) તમે ક્યારેય સંધ્યા ખીલેલી જોઈ છે ? સંધ્યાના રંગ કેવા હોય ?
જવાબ : હા, મેં સમુદ્રકિનારે અને ગામના પાદરે સંધ્યા ખીલેલી જોઈ છે. સંધ્યાટાણે પશ્ચિમ આકાશમાં કેસરી, સોનેરી, લાલ, ગુલાબી અને જાંબલી રંગોની અદ્ભુત છટા પથરાય છે.
(૨) તમારા ઘરનું આંગણું કે ફળિયું ક્યારે મહોરી ઊઠે છે ?
જવાબ : જ્યારે આંગણામાં વાવેલાં મોગરો, ગુલાબ અને પારિજાતના ફૂલો ખીલે છે તેમજ તહેવારોમાં બાળમિત્રો અને સ્વજનોનો કલરવ ગૂંજે છે ત્યારે અમારું ફળિયું મહોરી ઊઠે છે.
(૩) તમારા ગામનું પાદર કેવું છે ? તેના વિશે કહો.
જવાબ : અમારા ગામનું પાદર ખૂબ મોટું અને રળિયામણું છે. ત્યાં ઘટાદાર વડલો, શિવજીનું પ્રાચીન મંદિર, વિશાળ તળાવ અને પશુઓને પાણી પીવા માટેનો હવાડો આવેલો છે.
(૪) ફાગણ મહિનામાં પ્રકૃતિમાં શો ફેરફાર જોવા મળે છે ?
જવાબ : ફાગણ માસમાં વસંત ઋતુ પૂરબહારમાં ખીલે છે. કેસૂડાં લાલચોળ ખીલે છે, આંબા પર મોર (મંજરી) ફૂટે છે અને વાતાવરણમાં મધુર સુગંધ તથા મસ્ત પવન લહેરાય છે.
(૫) તમે દરિયાકિનારો જોયો છે ? ત્યાં શું શું જોવા મળે ?
જવાબ : હા, મેં સોમનાથ અને દીવનો દરિયાકિનારો જોયો છે. ત્યાં ઘૂઘવતાં વિશાળ મોજાં, રેતીના ઢૂવા, શંખ-છીપલાં, નાળિયેરીનાં વૃક્ષો અને સૂર્યાસ્તનું મનોરમ્ય દૃશ્ય જોવા મળે છે.
(૬) વરસાદ કઈ કઈ રીતે વરસે છે ? કહો.
જવાબ : વરસાદ ધીમી ધારે ઝરમર ઝરમર વરસે છે, ક્યારેક પવનના સુસવાટા સાથે સાંબેલાધારે ધોધમાર વરસે છે તો ક્યારેક અમીછાંટણા રૂપે હેલી બનીને વરસે છે.
(૭) સંધ્યા ટાણે શું શું જોવા મળે છે ?
જવાબ : સંધ્યાટાણે આકાશમાં પંખીઓનાં ટોળાં માળા તરફ ઊડતાં દેખાય છે, સીમમાંથી પાછાં વળતાં ગાયોના ધણની ધૂળની ડમરીઓ ઊડે છે અને મંદિરોમાં આરતીના દીવા પ્રગટે છે.
(૮) નદી, સરોવર અને દરિયામાં શો તફાવત છે ?
જવાબ : નદી એ પર્વતમાંથી નીકળીને સતત વહેતો મીઠા પાણીનો પ્રવાહ છે; સરોવર એ ચારે બાજુ જમીનથી ઘેરાયેલો સ્થિર જળાશય છે; જ્યારે દરિયો એ અતિ વિશાળ અને ખારા પાણીનો અગાધ જળરાશિ છે.
૨. કાવ્યમાંથી પ્રાસવાળા શબ્દો શોધો અને નવા શબ્દો ઉમેરો:
• કાવ્યમાં વપરાયેલા પ્રાસવાળા શબ્દો : માળો, ગાળો, વાળો, ઢાળો
• તમારા શબ્દો (નવા ઉમેરેલા) : ટાળો, ફાળો, કાળો, ભાળો
૩. ઉદાહરણ મુજબ શબ્દજોડની રચના કરો:
ઉદાહરણ : સાંજ – અંધારી સાંજ | વરસાદ – ધોધમાર વરસાદ
૧. વાયરો ➔ મખમલિયો વાયરો
૨. ડાળી ➔ લીલુડી ડાળી
૩. તાન ➔ અલબેલું તાન
૪. ગાન ➔ નવરંગી ગાન
૪. શબ્દો સાથે જોડાયેલા અન્ય સંબંધિત શબ્દો:
• દરિયો ➔ મોજાં, વહાણ, રેતી, શંખ, માછીમાર
• વાયરો ➔ પવન, લહેરખી, સુસવાટો, શીતળતા
• ચોમાસું ➔ વાદળ, વીજળી, છત્રી, રેઈનકોટ, હરિયાળી
૫. શબ્દોનો ઉપયોગ કરી પંક્તિઓ બનાવો:
ઉદાહરણ : અંધારી સાંજના આભમાંથી અંધકારના ઓળા ઊતરે !
૧. વરસાદ : આભેથી વરસી પડ્યો ધોધમાર વરસાદ, ધરતીએ ઓઢી લીલી ચાદર આજ !
૨. લીલુડી : વસંત આવતાં જ વૃક્ષો પર ફૂટી લીલુડી ડાળી, ખીલી ઊઠી ઉપવન કેરી ક્યારી !
૩. મંજરી : આંબાની ડાળે ડાળે મહોરી મધુર મંજરી, કોયલડી બોલે મીઠી કુંજ કુંજ મહીં !
૪. કંસાર : શુભ પ્રસંગે પ્રેમભાવથી વહેંચ્યો કંસાર, હૈયે હૈયે છલકાયો સ્નેહ અપાર !
૫. સંધ્યા : પશ્ચિમ ગગને ઢળી મનોરમ્ય સોનેરી સંધ્યા, નીરવ શાંતિમાં પોઢી ગઈ વસુંધરા !
૬. રેખાંકિત શબ્દને સ્થાને કૌંસનો શબ્દ વાપરી નવી પંક્તિ બનાવો:
૧. અંધારી સાંજનો વાવી ઉજાગરો... (સંધ્યાનો)
➔ અંધારી સંધ્યાનો વાવી ઉજાગરો બાર-બાર ગાઉ મેં બાંધ્યો છે માળો !
૨. ફૂલમાં શણગારી મખમલિયા વાયરે... (પુષ્પમાં)
➔ પુષ્પમાં શણગારી મખમલિયા વાયરે તેર-તેર ગાઉનો રાખ્યો છે ગાળો !
૩. આંગણામાં ગેલતી હળવી સુગંધ જોઈ... (મહેક)
➔ આંગણામાં ગેલતી હળવી મહેક જોઈ...
૪. પાદર થઈ મંજરીને મ્હોર્યું ! ... (મોરને)
➔ પાદર થઈ મોરને મ્હોર્યું ! લાખ ! લાખ ! શબ્દોમાં શ્વાસોના રંગ ભરી ગામ આખું ફાગણ શું ફોર્યું !
૫. વરસે છે વાયરોને ધોધમાર ચોમાસું... (પવનને)
➔ વરસે છે પવનને ધોધમાર ચોમાસું - ખાલીખમ સરવરમાં વાળો !
૭. જોડકાંનો ઉપયોગ કરી અર્થપૂર્ણ વાક્યો બનાવો:
• વાક્ય ૧ (ઉદાહરણ) : અંધારી સાંજનો ઉજાગરો વાવી, મેં બાર ગાઉ માળો બાંધ્યો છે !
• વાક્ય ૨ : ફૂલોમાં શણગારી મખમલિયા વાયરો, તેર-તેર ગાઉનો રાખ્યો છે ગાળો !
• વાક્ય ૩ : પગલાંમાં પ્રગટેલું અલબેલું તાન, પછી લાગણીએ વહેંચ્યો કંસાર !
• વાક્ય ૪ : દરિયામાં છલકાયાં છે નવરંગી ગાન, અને વાવણીએ ઢોળ્યો વરસાદ !
• વાક્ય ૫ : વરસે છે વાયરોને ધોધમાર ચોમાસું, ખાલીખમ સરવરમાં વાળો !
૮. કાવ્ય વાંચી પ્રશ્નોના ઉત્તર લખો:
૧. વસંત ઋતુનું આગમન થઈ રહ્યું છે, એવું કવિ શાના આધારે કહે છે ?
જવાબ : વૃક્ષોની ડાળીઓ પર ખીલેલાં પુષ્પો, મલય પર્વત પરથી આવતો સુગંધિત શીતળ વાયરો અને આંબા પર મહોરેલી મંજરીઓના આધારે કવિ વસંતના આગમનની વાત કરે છે.
૨. કવિ ફૂલો વિશે શું કહે છે ?
જવાબ : કવિ કહે છે કે ફૂલો એ બીજું કંઈ નથી, પણ ધરતી પર પડેલાં સાક્ષાત્ વસંત ઋતુનાં પાવન પગલાં છે.
૩. મલય પર્વત ઉપરથી આવતા સુગંધીદાર પવન માટે કાવ્યમાં કયો શબ્દ વપરાયો છે ?
જવાબ : કાવ્યમાં તેના માટે 'મલયાનિલ' (મલય + અનિલ) શબ્દ વપરાયો છે.
૪. આ કાવ્યમાં પ્રકૃતિનાં ક્યાં ક્યાં તત્ત્વોની વાત કહેવામાં આવી છે ?
જવાબ : કાવ્યમાં વૃક્ષની ડાળીઓ, રંગબેરંગી ફૂલો, મલયાનિલ (સુગંધિત પવન), આકાશના તારા, ચમન (બગીચો), આંબા અને આમ્રમંજરી જેવાં તત્ત્વોની વાત છે.
૯. પ્રશ્નોના જવાબ લખો:
૧. ‘તેર તેર ગાઉનો રાખ્યો છે ગાળો’ એટલે શું ? કાવ્યના સંદર્ભે જણાવો.
જવાબ : પ્રકૃતિ અને જીવનમાં વિશાળ મોકળાશ હોવી જોઈએ. બંધિયારપણાને બદલે દિલમાં વ્યાપકતા અને આઝાદીનો અહેસાસ હોવો જોઈએ તેવો ભાવ અહીં વ્યક્ત થયો છે.
૨. આ કાવ્યમાંથી આપણને પ્રકૃતિ અને માનવજીવન વિશે શો સંદેશો મળે છે ?
જવાબ : પ્રકૃતિની જેમ માનવીએ પણ પોતાના જીવનમાં ઉદાસી છોડી ઉત્સાહ, સ્નેહ અને તાજગી સાથે જીવવું જોઈએ અને દરેક ઋતુના આનંદને મનભરીને માણવો જોઈએ.
૩. “ગામ આખું ફાગણ શું ફોર્યું” પંક્તિનો ભાવાર્થ જણાવો.
જવાબ : ફાગણ મહિનો આવતાં જ વસંતની કેસરી છાંટ અને ફૂલોની સુવાસથી સમગ્ર ગામ ઉત્સવ, આનંદ અને ઉલ્લાસના વાતાવરણથી મહેકી ઊઠ્યું છે.
૪. “જીવતરના ઝાડવાને ફૂટ્યાં છે પાંદ અને ફૂટી છે લીલુડી ડાળો” – આ કાવ્યપંક્તિ દ્વારા કવિ શું કહેવા માગે છે ?
જવાબ : કવિ કહે છે કે નિરાશા અને સંઘર્ષના દિવસો પછી જીવનમાં નવી આશા, નવો ઉત્સાહ અને સુખ-સમૃદ્ધિનો નવો સૂર્યોદય થયો છે.
૧૦. ચિત્રના આધારે પ્રકૃતિની સુંદરતાનું વર્ણન:
આપેલા ચિત્રમાં સોનેરી સૂર્યપ્રકાશ વચ્ચે એક ઘટાદાર, વિશાળ વૃક્ષ પૂરબહારમાં ખીલેલું નજરે પડે છે. વૃક્ષ પર ગુલાબી અને લાલ રંગના મનોહર ફૂલોની ચાદર પથરાયેલી છે. આસપાસ રંગબેરંગી પતંગિયાં આનંદથી ઊડી રહ્યાં છે. પૃષ્ઠભૂમિમાં હરિયાળી પર્વતમાળાઓ અને નીચે રંગબેરંગી જંગલી ફૂલો ખીલેલાં છે. વૃક્ષની ડાળીઓમાંથી ગળાઈને આવતાં સોનેરી સૂર્યકિરણો સમગ્ર વનરાજીને સ્વર્ગસમું દિવ્ય અને રમણીય રૂપ અર્પે છે.
✦ પુનરાવર્તન : ‘પૂર્ણ કરતાં પહેલાં...’ સોલ્યુશન ✦
૧. વાતચીત (પુનરાવર્તન) :
૧. યંત્રમાનવ દ્વારા ઉદ્યોગોમાં ભારે સામાનની હેરફેર, હોસ્પિટલમાં જટિલ સર્જરી અને જોખમી કામો સચોટ રીતે થઈ શકે છે.
૨. “સમડી પેઠે ઝટ ઝડપી લેવું તે” ➔ ચીલઝડપ
૩. આંબાવાડીમાં જવાનું થાય તો અમે કેરીઓ પાડીશું, હીંચકા ખાઈશું અને પ્રકૃતિની મોકળાશ માણીશું.
૪. મને 'તારે ઝમીન પર' ફિલ્મ ખૂબ ગમે છે જે બાળકની પ્રતિભાને ઓળખવાનો સંદેશ આપે છે.
૫. લોકો મનની શાંતિ, પુણ્યપ્રાપ્તિ અને ધાર્મિક શ્રદ્ધા સંતોષવા માટે જાત્રાએ જાય છે.
૨. પુસ્તક સારાંશ અને ૩. કલાત્મક અક્ષરાંકન :
• પુસ્તક સારાંશ ('સત્યના પ્રયોગો' - ગાંધીજી) : આ પુસ્તકમાં ગાંધીજીએ પોતાના બાળપણથી લઈને આફ્રિકાના સત્યાગ્રહ સુધીના જીવનના સત્ય, અહિંસા, સાદગી અને બ્રહ્મચર્યના પ્રયોગો નિખાલસપણે આલેખ્યા છે. તે આત્મસુધારણાનું ઉત્તમ પ્રેરક પુસ્તક છે.
• કલાત્મક અક્ષરાંકન : « ગમે અમને ગુજરાતી » (વિદ્યાર્થીઓએ નોટબુકમાં ડિઝાઇનવાળા અક્ષરે લખવું).
૪. એકોક્તિ અને ૫. વાચન ઝડપ :
• એકોક્તિ : વિકર્ણનો અભિનય રજૂ કરી ભરી સભામાં દ્રૌપદીના અપમાન સામે સિંહગર્જના કરવાનો ડાયલોગ બોલવો.
• વાચન ઝડપ : વિદ્યાર્થીઓએ ફકરા (૧), (૨) અને (૩) નું મુખર વાચન કરી સમય નોંધવો (સરેરાશ ૭૦ થી ૮૦ શબ્દો પ્રતિ મિનિટ).
૬. ફકરાને આધારે પ્રશ્નોના ઉત્તર :
૧. ફકરામાં કઈ બાબતનું મહત્ત્વ સમજાવવામાં આવ્યું છે ?
જવાબ : વિચારોને કાગળ પર ઉતારવા, દૈનિક પ્રવૃત્તિઓની નોંધ રાખવી અને ક્રિટિકલ થિંકિંગ (ઊંડાણપૂર્વક વિચારવું) નું મહત્ત્વ સમજાવવામાં આવ્યું છે.
૨. વિદ્યાર્થીએ પોતાનો આત્મવિશ્વાસ વધારવા માટે શું કરવું જોઈએ ?
જવાબ : રોજિંદી પ્રવૃત્તિઓની લેખિત નોંધ રાખવી જોઈએ અને દિવસભરના કાર્યોનું સમયસર આયોજન કરી અમલ કરવો જોઈએ.
૩. વિદ્યાર્થીજીવન દરમિયાન વિદ્યાર્થીઓ કઈ કઈ મૂંઝવણ અનુભવે છે ?
જવાબ : અભ્યાસક્રમ યાદ રાખવાની ચિંતા, સમયનું વ્યવસ્થાપન, પરીક્ષાનો ડર અને ભવિષ્યના લક્ષ્ય અંગે મૂંઝવણ અનુભવે છે.
૪. દૈનિક નોંધપોથી રાખવાથી શો ફાયદો થાય છે ?
જવાબ : મગજને આરામ મળે છે, ચિંતા અને ડિપ્રેશન ઘટે છે, સમયનો સદુપયોગ થાય છે અને શિસ્ત તથા આત્મવિશ્વાસ વધે છે.
૫. પરીક્ષામાં સફળતા મેળવવા માટે વિદ્યાર્થીએ શું શું કરવું જોઈએ ?
જવાબ : ઊંડાણપૂર્વક વિચારીને અભ્યાસ કરવો જોઈએ, રોજિંદી નોંધ રાખી રિવિઝન કરવું જોઈએ અને મનોબળ મજબૂત રાખવું જોઈએ.
૭. ‘પુસ્તક પરબ’ પેમ્ફલેટ આધારિત પ્રશ્નોના ઉત્તર :
૧. પુસ્તકમેળામાંથી તમે કઈ કઈ ભાષાનાં પુસ્તકોની ખરીદી કરી શકશો ?
જવાબ : ગુજરાતી, હિન્દી અને અંગ્રેજી ભાષાનાં પુસ્તકોની ખરીદી કરી શકાશે.
૨. પુસ્તકમેળામાં બાળકો માટેનાં ક્યાં ક્યાં પુસ્તકો ઉપલબ્ધ છે ?
જવાબ : રંગીન બાળવાર્તાઓ, સાહસકથાઓ, વિજ્ઞાન, સામાન્ય જ્ઞાન, એક્ટિવિટી બુક્સ અને સ્ટોરી બુક્સ ઉપલબ્ધ છે.
૩. ૨૧ એપ્રિલથી ૩૦ એપ્રિલ સુધીમાં પુસ્તક ખરીદનારને શો લાભ મળશે ?
જવાબ : પુસ્તકોની ખરીદી પર ફ્લેટ ૧૫% (15%) વળતર (ડિસ્કાઉન્ટ) મળશે.
૪. પુસ્તકમેળા માટે ‘ભવ્ય’ શબ્દ શા માટે વપરાયો છે ?
જવાબ : કારણ કે તેમાં તમામ વિષયોના સેંકડો પુસ્તકો, વિશાળ શ્રેણી અને આખા પરિવાર માટેનો પુસ્તક ખજાનો એક જ સ્થળે ઉપલબ્ધ છે.
૫. પુસ્તકમેળામાં આબાલવૃદ્ધ માટે પુસ્તકો ઉપલબ્ધ છે. આ વિધાન સાચું છે કે ખોટું ?
જવાબ : સાચું વિધાન છે.
૬. તમારાં દાદા-દાદી આ પુસ્તકમેળામાંથી ધાર્મિક પુસ્તકો ખરીદી શકશે ? અનુમાન કરો કે ક્યાં પુસ્તકો ખરીદશે ?
જવાબ : હા, તેઓ રામાયણ, ભગવદ્ ગીતા, શિવપુરાણ કે સંતચરિત્રો જેવાં ધાર્મિક-આધ્યાત્મિક પુસ્તકો ખરીદશે.
૭. પલકને પુસ્તકમેળામાં જવું છે. પલકને પુસ્તકપરબ સુધી પહોંચવાનો રસ્તો બતાવો.
જવાબ : શોપ નં. B-4431, શારદા ભવન, સરસ્વતી એપાર્ટમેન્ટ સામે, લક્ષ્મીનગર, ગાંધીનગર.
૮. પુસ્તક સમીક્ષા (બુક રિવ્યૂ) :
• પુસ્તકનું શીર્ષક : સત્યના પ્રયોગો અથવા આત્મકથા
• લેખક : મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી (મહાત્મા ગાંધી)
• પ્રકાશક : નવજીવન ટ્રસ્ટ, અમદાવાદ
• પુસ્તકનો વિષય : ગાંધીજીના જીવનના સત્ય, અહિંસા અને આત્મનિરીક્ષણના આધ્યાત્મિક તેમજ સામાજિક પ્રયોગોની આત્મકથા.
Post a Comment