GSEB Std 7 Gujarati Chapter 11 Vage Chhe Re Vage Chhe Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 7 ગુજરાતી વિષયના પાઠ 11 "વાગે છે રે વાગે છે" (મીરાંબાઈ - ભક્તિપદ) ના તમામ સ્વાધ્યાય પ્રશ્નો (પ્રશ્ન ૧ થી ૧૦ ના સંપૂર્ણ સચોટ જવાબો), અંગવિસ્તારક પ્રત્યયો વ્યાકરણ, ચાલો યાદ કરીએના ઉત્તરો તેમજ એકમનો સારાંશ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ એકમનો સારાંશ (Std 7 Gujarati Ch 11 Summary) ✦
કાવ્ય પરિચય અને ભક્તિભાવ :
"વાગે છે રે વાગે છે" એ સંતકવયિત્રી મીરાંબાઈ દ્વારા રચિત એક અત્યંત મધુર અને ભાવસભર ભક્તિપદ છે. આ પદમાં વૃંદાવનની કુંજગલીઓમાં વાંસળી વગાડતા અને રાસ રચતા શ્રીકૃષ્ણ (ગિરિધર) ના દિવ્ય સ્વરૂપ તથા તેમના અલૌકિક દર્શનની વાત કરવામાં આવી છે.
- શ્રીકૃષ્ણનું દિવ્ય સંગીત : વૃંદાવનમાં વાગી રહેલી મોરલીનો નાદ આકાશમાં ગુંજી રહ્યો છે. કાનુડો માર્ગમાં જતાં દહીં અને દાણ માગે છે તથા રાસમંડળમાં બિરાજે છે.
- સુંદર પહેરવેશ : શ્રીકૃષ્ણના શણગારનું સુંદર વર્ણન કરતાં મીરાંબાઈ કહે છે કે તેમણે પીળા રંગનાં પીતાંબર, જરકસી જામો અને પીળો પટકો ધારણ કર્યો છે. કાને કુંડળ, મસ્તક પર મોરપિચ્છવાળો મુગટ શોભી રહ્યો છે.
- ભક્તિનો મહિમા : કવયિત્રી મીરાંબાઈ કહે છે કે પ્રભુ ગિરિધરના ગુણગાન અને તેમના દર્શન માત્રથી જ સંસારના તમામ દુઃખો નાશ પામે છે અને પરમ શાંતિ પ્રાપ્ત થાય છે.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 7 Gujarati Chapter 11 Swadhyay Solution) ✦
૧. વાતચીત :
(૧) સંગીત વાગતું હોય ત્યારે તમને કયાં કયાં કામ કરવાં ગમે છે ?
જવાબ : સંગીત વાગતું હોય ત્યારે મને ચિત્રકામ કરવું, પુસ્તક વાંચવું, ગૃહકાર્ય કરવું અથવા શાંતિથી તેના તાલે લય મિલાવવો ગમે છે.
(૨) દૂર વાગતા સંગીતને સાંભળો ત્યારે તમને કયા કયા વિચારો આવે ?
જવાબ : દૂર વાગતું સંગીત સાંભળીને મને પ્રકૃતિના સૌંદર્ય વિશે, કોઈ શાંત જગ્યાએ બેસવાના વિચારો અથવા સંગીતકારની કલા વિશે વિચારો આવે છે.
(૩) તમે કોઈ રસ્તે જતા હો અને તે રસ્તે જવાની કિંમત ચૂકવવી પડે એવું કદી બન્યું છે ? ક્યારે ?
જવાબ : હા, હાઇવે પર મુસાફરી કરતી વખતે ટોલનાકા પર ગાડીનો ટોલટેક્સ (વેરો) ચૂકવવો પડે છે તથા પાર્કિંગ લોટમાં જતી વખતે પાર્કિંગ ફી ચૂકવવી પડે છે.
(૪) તમે ક્યારે ક્યારે રાસગરબા રમો છો ?
જવાબ : અમે નવરાત્રિના તહેવાર દરમિયાન તથા શાળાના વાર્ષિકોત્સવ કે સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમોમાં ઉત્સાહથી રાસગરબા રમીએ છીએ.
(૫) કોઈને જોતાંવેંત આપણું દુઃખદર્દ ગાયબ થઈ જાય એવું બને ખરું ? કોને કોને જોઈને ?
જવાબ : હા, જ્યારે આપણે આપણા મનપસંદ વ્હાલા વ્યક્તિ (જેમ કે મમ્મી-પપ્પા, દાદા-દાદી કે પ્રિય મિત્ર) ને જોઈએ ત્યારે આપણો થાક અને દુઃખદર્દ પળભરમાં ગાયબ થઈ જાય છે.
(૬) તમને આવી બીજી કોઈ કવિતા યાદ આવે છે ? કઈ ?
જવાબ : હા, નરસિંહ મહેતાનું ભજન "વાષ્ણવ જન તો તેને રે કહીએ" તથા મીરાંબાઈનું "પાયોજી મેને રામરતન ધન પાયો" યાદ આવે છે.
૨. કવિતા મુજબ નજીકના અર્થ ધારો અને (✓) કરો:
૧. નાદ ➔ અવાજ (ઘોંઘાટ, અવાજ, બૂમ) [ ✓ ]
૨. મારગ ➔ રસ્તો (દિશા, પગદંડી, રસ્તો) [ ✓ ]
૩. દાણ ➔ જકાત (જકાત, દાન, પૈસા) [ ✓ ]
૪. વેરણ ➔ વેરાયેલું (વેરાયેલું, વેરી, વાવેલું) [ ✓ ]
૩. કૌંસમાં આપેલા શબ્દોનો ઉપયોગ કરી વાક્ય પૂર્ણ કરો:
(જરકસી, મારગ, નાદ, દર્શન)
૧. ખેતરમાં જવાનો મારગ ઘણો સાંકડો છે.
૨. કાનુડો જરકસી જામો પહેરીને નાચે છે.
૩. મને ઢોલક કરતાં વાંસળીનો નાદ વધારે ગમે છે.
૪. ભગવાનનાં દર્શન કરીને મનને શાંતિ મળી.
૪. ઉદાહરણ પ્રમાણે બીજા શબ્દો બનાવો:
ઉદાહરણ : ગિરિને ધારણ કરનાર ➔ ગિરિધર
• ધનુષ્યને ધારણ કરનાર ➔ ધનુર્ધર
• બંસીને ધારણ કરનાર ➔ બંસીધર
• ચક્રને ધારણ કરનાર ➔ ચક્રધર
• ગદાને ધારણ કરનાર ➔ ગદાધર
૫. સંવાદ વાંચો અને પ્રશ્નોના સાચા વિકલ્પ પસંદ કરો (અક્ષય અને પાર્થ):
૧. “શાળાએ જવાનું મોડું થશે” – એમ પાર્થ શા માટે કહે છે?
➔ (બ) નેહાને ઈજા થવાથી (અથવા સમયસર શાળાએ પહોંચવા) [ ✓ ]
૨. અક્ષયે નેહાના ઘરે સમાચાર આપવાનું કહ્યું, કારણ કે...
➔ (ક) નેહાની ઈજાની જાણ ઘરના લોકોને કરવી જરૂરી છે. [ ✓ ]
૩. પાર્થની જગ્યાએ તમે હો તો શું કરો?
➔ (અ) અક્ષયની વાત સાંભળું અને નેહાને મદદ કરું. [ ✓ ]
૬. પાઠ્યપુસ્તકમાંથી પ્રત્યય લાગીને બનેલા શબ્દો લખો:
• ડી-ડો-ડું : બેનડી, કાનુડો, નાનકડું
• ઈય : પારેવડું / ઘોડિયાળ
• ઈક : નાયિકા / ધાર્મિક
• ઈયો : કાળિયો, બાવળિયો
૭. ખોટો શબ્દ તારવીને ખાનામાં લખો:
| પ્રત્યય | પ્રત્યય લાગી બનતા શબ્દો | ખોટો શબ્દ |
|---|---|---|
| ઈ | સાવરણી, રેવડી, માનવી, રેશમી | રેવડી |
| ઈક | સામાજિક, ધાર્મિક, આર્થિક, પુસ્તક | પુસ્તક |
| ઈય | પક્ષીય, રાષ્ટ્રીય, પ્રાંતીય, કલમ | કલમ |
| કી-કું | નાનકું, પડીકું, ઢોલકી, ચોપડી | ચોપડી |
| ડી-ડો-ડું | કાનુડો, નાનકડું, બેનડી, ટેબલ | ટેબલ |
| ઈયો | કાળિયો, બાવળિયો, ભાણિયો, ખુરશી | ખુરશી |
૮. વિદ્યાર્થીઓના પ્રશ્નો (શ્રીકૃષ્ણ અને મીરાંબાઈ વિશે):
૨. શ્રીકૃષ્ણ ગોપીઓ પાસે દહીંનાં દાણ કેમ માગતા હતા? (લીલા અને પ્રેમભાવના પ્રતીક રૂપે)
૯. કાવ્યના આધારે વર્ણન કરો:
૧. વૃંદાવન :
વૃંદાવન એ શ્રીકૃષ્ણની વિચરણભૂમિ છે. ત્યાં કુંજગલીઓમાં મોરલીનો નાદ ગુંજે છે, રાસમંડળ રચાય છે અને કુદરતી વાતાવરણ ભક્તિમય બની રહે છે.
૨. શ્રીકૃષ્ણનો પહેરવેશ અને શણગાર :
શ્રીકૃષ્ણે પીળા રંગનાં પીતાંબર, જરકસી જામો અને પીળો પટકો પહેર્યો છે. કાને કુંડળ, મસ્તક પર મુગટ અને મુખ પર મોરલી શોભી રહી છે.
૧૦. પ્રશ્નોના જવાબ લખો:
૧. આ કાવ્યમાં શાની શાની વાત કરવામાં આવી છે ?
જવાબ : આ કાવ્યમાં વૃંદાવનમાં વાગતી મોરલીના નાદ, શ્રીકૃષ્ણના દિવ્ય પહેરવેશ, કુંજગલીમાં થનગનાટ કરતા નૃત્ય અને તેમના દર્શનથી દુઃખો દૂર થવાની વાત કરવામાં આવી છે.
૨. આકાશમાં શાનો અવાજ ગાજી રહ્યો છે ?
જવાબ : આકાશમાં વૃંદાવનમાં વાગતી મોરલીનો મધુર નાદ ગાજી રહ્યો છે.
૩. શ્રીકૃષ્ણ વૃંદાવનને રસ્તે જનાર પાસે શા માટે દાણ માગે છે ?
જવાબ : વૃંદાવનની વાટે જતા ગોપીઓ અને લોકો પાસે શ્રીકૃષ્ણ પ્રેમલીલા અને મસ્તીના સ્વરૂપે દહીંનાં દાણ (કર) માગે છે.
૪. મીરાંબાઈ કોના ગુણ ગાવાનું કહે છે ?
જવાબ : મીરાંબાઈ પ્રભુ ગિરિધર (શ્રીકૃષ્ણ) ના ગુણ ગાવાનું કહે છે.
૫. શ્રીકૃષ્ણનાં દર્શનથી શો લાભ થાય છે ?
જવાબ : શ્રીકૃષ્ણનાં દિવ્ય દર્શન કરવાથી સંસારના તમામ દુઃખો અને સંતાપો નાશ પામે છે.
✦ વ્યાકરણ : અંગવિસ્તારક પ્રત્યયો ✦
અંગવિસ્તારક પ્રત્યય એટલે શું ?
મૂળ અંગમાં ફેરફાર કર્યા વિના, માત્ર અંગનો વિસ્તાર કરતા પ્રત્યયોને અંગવિસ્તારક પ્રત્યયો કહે છે. તે મૂળ અંગની પાછળ લાગે છે. તેના લાગવાથી શબ્દના મુખ્ય અર્થમાં કોઈ ફેરફાર થતો નથી, પણ લાડ, સ્નેહ, તિરસ્કાર કે નમણાશ જેવા ભાવો પ્રગટ થાય છે.
• ડુંગર ➔ ડુંગરો (મોટાપણું)
• પારેવું ➔ પારેવડું (નમણાશ)
• તારા ➔ તારલિયા (સુંદરતા)
• છોડ ➔ છોડવો (તિરસ્કાર/નાનું)
• મેહુલો ➔ મેહુલિયો (સ્નેહ, લાડ)
✦ ચાલો, યાદ કરીએ... (પ્રશ્નોત્તરી) ✦
• એકમમાં એવા ક્યા શબ્દો હતા જે તમે પહેલી વખત સાંભળ્યા હોય ?
જવાબ : મેં 'જરકસી', 'કુંજગલી', 'પીતાંબર' અને 'ગિરિધર' જેવા શબ્દોનો વિશેષ અભ્યાસ કર્યો.
• નવો શબ્દ આવે તો તેનો અર્થ સમજવા તમે શું કરશો ?
જવાબ : નવો શબ્દ આવે ત્યારે શિક્ષકને પૂછીશું, શબ્દકોશ (ડિક્શનરી) નો ઉપયોગ કરીશું અથવા વાક્યના સંદર્ભ પરથી તેનો અર્થ તારવીશું.
• આ કાવ્ય સાંભળતી વખતે તમને કઈ કવિતા યાદ આવી ગઈ ?
જવાબ : આ કાવ્ય સાંભળતી વખતે નરસિંહ મહેતાના પ્રભાતિયાં અને શ્રીકૃષ્ણ ભક્તિનાં અન્ય પદો યાદ આવી ગયાં.
Post a Comment