GSEB Std 6 Social Science Chapter 2 Mahasagaro Ane Khando Swadhyay Solution: અહીં નવા અભ્યાસક્રમ મુજબ ધોરણ 6 સામાજિક વિજ્ઞાન વિષયના પ્રકરણ 2 "મહાસાગરો અને ખંડો" (Oceans and Continents) ના પાઠ્યપુસ્તકના અસલ સ્વાધ્યાય પ્રમાણે સંપૂર્ણ પ્રશ્નોત્તરો, અગત્યના મુદ્દાઓ (Key Notes), ખંડો અને મહાસાગરોની સમજ, નકશા પ્રવૃત્તિ તેમજ શબ્દસંધાન પ્રવૃત્તિનું સરળ સોલ્યુશન આપેલ છે.
✦ અગત્યના મુદ્દાઓ (Std 6 Social Science Ch 2 IMP Notes) ✦
- વાદળી ગ્રહ (Blue Planet) : પૃથ્વીની સપાટીનો લગભગ ત્રણ-ચતુર્થાંશ (3/4) ભાગ પાણીથી ઘેરાયેલો હોવાથી અવકાશમાંથી જોતાં તે વાદળી દેખાય છે, તેથી પૃથ્વીને 'વાદળી ગ્રહ' કહેવામાં આવે છે.
- મહાસાગરો : પૃથ્વી પર આવેલા સૌથી વિશાળ જળવિસ્તારને મહાસાગર કહે છે. પૃથ્વી પર મુખ્ય પાંચ મહાસાગરો આવેલા છે: (૧) પેસિફિક મહાસાગર, (૨) એટલાન્ટિક મહાસાગર, (૩) હિંદ મહાસાગર, (૪) દક્ષિણ (એન્ટાર્કટિક) મહાસાગર અને (૫) આર્કટિક મહાસાગર.
- સૌથી મોટો અને નાનો મહાસાગર : પેસિફિક મહાસાગર પૃથ્વી પરનો સૌથી મોટો મહાસાગર છે, જ્યારે આર્કટિક મહાસાગર સૌથી નાનો મહાસાગર છે.
- ખંડો : જમીનના વિશાળ અને સળંગ ભૂમિભાગને ખંડ કહે છે. સામાન્ય રીતે વિશ્વમાં સાત ખંડો ગણવામાં આવે છે: (૧) એશિયા, (૨) આફ્રિકા, (૩) ઉત્તર અમેરિકા, (૪) દક્ષિણ અમેરિકા, (૫) એન્ટાર્કટિકા, (૬) યુરોપ અને (૭) ઓસ્ટ્રેલિયા.
- સૌથી મોટો અને નાનો ખંડ : એશિયા વિસ્તારની દૃષ્ટિએ વિશ્વનો સૌથી મોટો ખંડ છે અને ઓસ્ટ્રેલિયા સૌથી નાનો ખંડ છે. એન્ટાર્કટિકા સૌથી ઠંડો અને બરફાચ્છાદિત ખંડ છે.
- દ્વીપ (ટાપુ) : ચારે બાજુથી પાણીથી ઘેરાયેલા નાના જમીનભાગને ટાપુ કહે છે. ગ્રીનલેન્ડ એ પૃથ્વી પરનો સૌથી મોટો ટાપુ છે. ભારતના બે મુખ્ય ટાપુ સમૂહો લક્ષદ્વીપ (અરબી સમુદ્રમાં) અને અંદમાન-નિકોબાર (બંગાળના ઉપસાગરમાં) છે.
- પૃથ્વીનાં ફેફસાં : વિશ્વનો અડધાથી વધુ ઓક્સિજન મહાસાગરોમાં રહેલી વનસ્પતિ (શેવાળ વગેરે) દ્વારા ઉત્પન્ન થતો હોવાથી મહાસાગરોને 'પૃથ્વીનાં ફેફસાં' કહેવાય છે.
- વિશ્વ મહાસાગર દિવસ : દર વર્ષે ૮ જૂનના દિવસને 'વિશ્વ મહાસાગર દિવસ' તરીકે ઊજવવામાં આવે છે.
- ભારતીય નૌકાદળનું સૂત્ર : ભારતીય નૌકાદળનું આદર્શ વાક્ય 'शं नो वरुणः' છે, જેનો અર્થ 'હે વરુણ ! અમારે માટે કલ્યાણકારી થાઓ' એવો થાય છે.
✦ પ્રશ્નો, પ્રવૃત્તિઓ અને પ્રોજેક્ટ (Swadhyay Solution) ✦
1. નીચેના શબ્દો સમજાવો :
(a) ખંડ
જવાબ : પૃથ્વીની સપાટી પર આવેલા જમીનના વિશાળ, સળંગ અને વિસ્તૃત ભૂમિભાગને 'ખંડ' કહેવામાં આવે છે. પૃથ્વી પર કુલ સાત મુખ્ય ખંડો આવેલા છે (જેમ કે એશિયા, આફ્રિકા, યુરોપ વગેરે).
(b) મહાસાગર
જવાબ : પૃથ્વીની સપાટી પર આવેલા વિશાળ, ઊંડા અને ખારા પાણીના જળરાશિ ધરાવતા ભાગોને 'મહાસાગર' કહે છે. પૃથ્વી પર પાંચ મહાસાગરો આવેલા છે, જેમાં પેસિફિક મહાસાગર સૌથી મોટો છે.
(c) દ્વીપ
જવાબ : ચારે બાજુથી પાણીથી ઘેરાયેલા જમીનના નાના ભૂભાગને 'દ્વીપ' (ટાપુ) કહેવામાં આવે છે. દાખલા તરીકે, ગ્રીનલેન્ડ, લક્ષદ્વીપ અને અંદમાન-નિકોબાર ટાપુઓ.
2. ચાલો આપણે દોરીએ - આ પ્રકરણના નકશાઓ જોયા વિના, ખંડોને કોરા કાગળ પર દોરો અને તેમાં રંગ પૂરો. પછી તમારા ચિત્રને પ્રકરણમાંના મહાસાગરો અને ખંડોના નકશા સાથે સરખાવો.
જવાબ :
આ પ્રવૃત્તિ વિદ્યાર્થીઓએ કોરા ડ્રોઇંગ પેપર પર જાતે કરવાની રહેશે:
(૧) કાગળ પર પેન્સિલ વડે સાતેય ખંડો (એશિયા, આફ્રિકા, ઉત્તર અમેરિકા, દક્ષિણ અમેરિકા, એન્ટાર્કટિકા, યુરોપ અને ઓસ્ટ્રેલિયા) ના આશરે આકાર દોરો.
(૨) જમીન ભાગમાં પીળો કે કથ્થઈ રંગ અને આસપાસના મહાસાગર વિસ્તારમાં વાદળી રંગ પૂરો.
(૩) ત્યારબાદ પાઠ્યપુસ્તકના પાના નં. 32 પર આપેલા નકશા સાથે સરખામણી કરી ભૂલો સુધારો.
3. ચાલો આપણે કરીએ - નીચે આપેલા વિશ્વના રેખાંકિત નકશા પર તમામ ખંડો અને મહાસાગરોનાં નામ નિર્દેશ કરો.
જવાબ : વિશ્વના રેખાંકિત નકશામાં નીચે મુજબ યોગ્ય સ્થાને નામ નિર્દેશ કરવા:
• ખંડોનાં નામ :
૧. એશિયા : વિશ્વનો સૌથી મોટો ખંડ (ભારત સહિતનો ઉત્તર-પૂર્વ ભૂભાગ).
૨. યુરોપ : એશિયાની પશ્ચિમે આવેલો ખંડ.
૩. આફ્રિકા : યુરોપની દક્ષિણે અને હિંદ મહાસાગરની પશ્ચિમે આવેલો ખંડ.
૪. ઉત્તર અમેરિકા : એટલાન્ટિક અને પેસિફિક મહાસાગર વચ્ચે ઉત્તર ગોળાર્ધમાં.
૫. દક્ષિણ અમેરિકા : ઉત્તર અમેરિકાની નીચે દક્ષિણ ગોળાર્ધમાં આવેલો ખંડ.
૬. ઓસ્ટ્રેલિયા : દક્ષિણ-પૂર્વ ગોળાર્ધમાં આવેલો સૌથી નાનો ખંડ.
૭. એન્ટાર્કટિકા : દક્ષિણ ધ્રુવ પર બરફથી ઢંકાયેલો દક્ષિણતમ ખંડ.
• મહાસાગરોનાં નામ :
૧. પેસિફિક મહાસાગર : એશિયા/ઓસ્ટ્રેલિયા અને અમેરિકા ખંડ વચ્ચેનો સૌથી વિશાળ જળવિસ્તાર.
૨. એટલાન્ટિક મહાસાગર : અમેરિકા અને યુરોપ-આફ્રિકા વચ્ચે 'S' આકારનો જળવિસ્તાર.
૩. હિંદ મહાસાગર : ભારતની દક્ષિણે, આફ્રિકા અને ઓસ્ટ્રેલિયા વચ્ચેનો મહાસાગર.
૪. દક્ષિણ મહાસાગર : એન્ટાર્કટિકા ખંડની ચારે બાજુ આવેલો મહાસાગર.
૫. આર્કટિક મહાસાગર : ઉત્તર ધ્રુવની આસપાસ આવેલો સૌથી નાનો મહાસાગર.
4. આપેલ શબ્દચોરસમાં તેની સાથે આપેલા ગુજરાતી વિવરણ વાળા અંગ્રેજી શબ્દ તેની નીચે આપેલા કૌંસમાંથી શોધી, શબ્દસંધાન પ્રવૃત્તિ કરો :
(અંગ્રેજી શબ્દો : EURASIA, PLASTIC, OXYGEN, ANTARCTICA, CONTINENT, TSUNAMI, PACIFIC, GREENLAND, ISLAND, AUSTRALIA)
આડી ચાવીઓ (Across) :
1. મહાસાગરોમાંથી પુષ્કળ પ્રમાણમાં ઉત્પન્ન થાય છે ➔ OXYGEN
3. જમીનનો વિશાળ ભૂભાગ ➔ CONTINENT
6. એક મોટો ખંડ, જેનો ભારત એક ભાગ છે ➔ EURASIA
8. મહાસાગરોમાં સૌથી વધુ પ્રદૂષણ શાનું છે ➔ PLASTIC
10. સૌથી ઠંડો ખંડ ➔ ANTARCTICA
ઊભી ચાવીઓ (Down) :
2. પૃથ્વી પરનો સૌથી મોટો ટાપુ ➔ GREENLAND
4. સમુદ્રમાં આવતું એક વિશાળ વિનાશક મોજું ➔ TSUNAMI
5. સૌથી નાનો ખંડ ➔ AUSTRALIA
7. પૃથ્વી પરનો સૌથી મોટો મહાસાગર ➔ PACIFIC
9. સમુદ્ર અથવા મહાસાગરથી ઘેરાયેલી જમીન (પરંતુ ખંડ નહીં) ➔ ISLAND
Post a Comment