GSEB Std 8 Gujarati Chapter 1 Aa To Ish Tano Aavas Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 8 ગુજરાતી (પ્રથમ ભાષા) વિષયના કાવ્ય 1 "આ તો ઈશ તણો આવાસ" (કરસનદાસ માણેક) ના સંપૂર્ણ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (પ્રશ્ન ૧ થી ૧૦ ના સચોટ જવાબો), ચાલો યાદ કરીએના ઉત્તરો તેમજ એકમનો સારાંશ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ એકમનો સારાંશ (Std 8 Gujarati Ch 1 Summary) ✦
કાવ્ય પરિચય અને મહિમા :
"આ તો ઈશ તણો આવાસ" એ કવિ કરસનદાસ માણેક ('વૈશંપાયન') દ્વારા રચિત સુંદર પ્રાર્થના અને આધ્યાત્મિક કાવ્ય છે. આ કાવ્યમાં સમગ્ર વિશ્વને ઈશ્વરનું નિવાસસ્થાન (આવાસ) ગણાવવામાં આવ્યું છે.
- માનવીની સ્થિતિ : આ સૃષ્ટિમાં મનુષ્ય કોઈ માલિક (સ્વામી) કે ગુલામ (દાસ) નથી, પરંતુ ઈશ્વરનો આમંત્રિત અતિથિ (મહેમાન) છે.
- સંતોષ અને સમર્પણ : પરમાત્મા જે કંઈ પરિસ્થિતિ આપે તેમાં સંતોષથી રહેવું, તે જે પીરસે તે પ્રેમ અને રસપૂર્વક સ્વીકારવું અને સૌ જીવોને પોતાના સ્વજન ગણી પ્રેમ વહેંચવો.
- કર્મનો સંદેશ : સંસારરૂપી 'બ્રહ્મચિચોડો' સતત અવિરત ચાલે છે. મનુષ્યે આળસુ કે નવરા બેસી રહેવાને બદલે પોતાની શક્તિ અને ક્ષમતા મુજબ કર્તવ્યની ધૂંસરી વહન કરવી જોઈએ અને કામમાં ક્યારેય કચાશ રાખવી ન જોઈએ.
- સહકાર અને સમભાવ : સંસારમાંથી વિદાય થવા માટે ઉતાવળા કે અધીરા ન થવું અને અહીં કાયમી રહેવા માટે મોહ-માયામાં ચોંટી પણ ન રહેવું. ભગવાનની આપેલી રોટી વહેંચીને ખાવી અને સહિયારી છાશને પણ અમૃત સમાન માની સંતોષપૂર્વક જીવન જીવવું.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 8 Gujarati Chapter 1 Swadhyay Solution) ✦
૧. વાતચીત :
(૧) કાવ્યની જે પંક્તિ તમને યાદ રહી ગઈ હોય તે ગાઓ.
જવાબ : "આ તો ઈશ તણો આવાસ, તું આમંત્રિત અતિથિ એનો નહિ સ્વામી નહિ દાસ; આ તો ઈશ તણો આવાસ."
(૨) ઈશ્વરનું આપેલું તમને શું ગમે છે? શાથી?
જવાબ : મને ઈશ્વરે આપેલો આ સુંદર માનવદેહ, પ્રકૃતિની સુંદરતા, સૂર્યપ્રકાશ, નદીઓ અને માતાપિતાનો સ્નેહ ખૂબ ગમે છે; કારણ કે તેના થકી જીવનમાં પ્રેમ અને આનંદ અનુભવી શકાય છે.
(૩) તમને નવરું રહેવું ગમે? કેમ?
જવાબ : ના, મને નવરું રહેવું ગમતું નથી. નવરા રહેવાથી મનમાં આળસ અને નકારાત્મક વિચારો આવે છે, જ્યારે પ્રવૃત્ત રહેવાથી ઉત્સાહ અને નવી શક્તિ મળે છે.
(૪) નવરાશના સમયમાં તમને શું શું કરવું ગમે?
જવાબ : નવરાશના સમયમાં મને પુસ્તકો વાંચવાં, ચિત્રો દોરવાં, વૃક્ષોને પાણી પાવું અને મિત્રો સાથે નવી રમતો રમવી ગમે છે.
(૫) તમે મિત્રો સાથે શું શું વહેંચીને ખાઓ છો?
જવાબ : અમે શાળામાં રિસેસ દરમિયાન નાસ્તો, ફળો, ચોકલેટ અને ઘરે બનાવેલી મીઠાઈઓ મિત્રો સાથે વહેંચીને પ્રેમથી ખાઈએ છીએ.
૨. ઉદાહરણ વાંચો, સમજો અને બંધબેસતા શબ્દોની જોડ બનાવો:
કૌંસમાં આપેલા શબ્દો: (આવાસ, ધૂરા, ઉતાવળું, દાસ, મહેમાન, ક્ષમતા, ઘર, સેવક, અતિથિ, અધીરું, ધૂંસરી, ગજું)
ઉદાહરણ : દાસ : સેવક
જવાબ :
• આવાસ : ઘર
• અતિથિ : મહેમાન
• અધીરું : ઉતાવળું
• ધૂંસરી : ધૂરા
• ગજું : ક્ષમતા
૩. વાક્યોમાંના રેખાંકિત શબ્દોથી વાક્યોનો અર્થભેદ સમજો. આપેલા શબ્દોનો ઉપયોગ કરી આવાં બીજાં વાક્યો બનાવો:
ઉદાહરણ : ટીમ ઈન્ડિયાએ આજની T20 મેચમાં મહેમાન ટીમને ધૂળ ચટાડી. / મહેમાન ટીમ સામે યજમાન ટીમે જોરદાર પ્રદર્શન કરી ટ્રોફી પર કબજો કર્યો.
૧. દાસ - સ્વામી :
વાક્ય ૧ : ઈશ્વરની આગળ પ્રત્યેક ભક્ત પોતાને નમ્ર દાસ માને છે.
વાક્ય ૨ : સમગ્ર બ્રહ્માંડના સર્જનહાર અને સાચા સ્વામી પરમેશ્વર છે.
૨. હાસ્ય - રુદન :
વાક્ય ૧ : બાળકની કાલીઘેલી વાતો સાંભળી સૌના મુખ પર નિર્દોષ હાસ્ય રેલાઈ ગયું.
વાક્ય ૨ : સ્વજનના વિયોગથી માતાનું રુદન જોઈ સૌની આંખો ભીની થઈ ગઈ.
૩. ધીરજ - ઉતાવળ :
વાક્ય ૧ : મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં પણ ધીરજ રાખનાર માણસ અંતે સફળ થાય છે.
વાક્ય ૨ : કોઈપણ કામમાં વધુ પડતી ઉતાવળ કરવાથી કામ બગડી શકે છે.
૪. અખંડ - ખંડિત :
વાક્ય ૧ : ભારતના વીર જવાનો દેશની અખંડ એકતા અને સુરક્ષા માટે કુરબાની આપે છે.
વાક્ય ૨ : પૂજા દરમિયાન ભૂલથી મૂર્તિ ખંડિત થઈ જતાં તેને વિસર્જિત કરવામાં આવી.
૪. કાવ્યને આધારે એક શબ્દમાં જવાબ આપો :
૧. કોણ સ્વામી કે દાસ નથી? ➔ અતિથિ (મનુષ્ય)
૨. આનંદથી શું ખાવાનું છે? ➔ ઈશ્વરે પીરસેલું (ભોજન)
૩. કોને પોતાનાં ગણવાનાં છે? ➔ ઈશ્વરના જનને (સૌ માનવોને)
૪. ઈશ્વર પ્રત્યેક ક્ષણે હેતનું શું વેરે છે? ➔ હાસ (હાસ્ય/પ્રેમ)
૫. અખંડ શું ચાલે છે? ➔ બ્રહ્મચિચોડો (સંસારચક્ર)
૬. શક્તિ મુજબ શું ઉપાડવાનું છે? ➔ ધૂંસરી (જવાબદારી/કર્મ)
૭. સૌ સાથે વહેંચીને શું ખાવાનું કહ્યું છે? ➔ રામની દીધેલ રોટી
૮. અમૃત જેવું શું છે? ➔ સહિયારી છાશ
૫. આ કાવ્યનું સમૂહગાન કરો.
૬. આપેલા શબ્દોનો અર્થ દર્શાવતી કાવ્યપંક્તિ શોધીને લખો:
ઉદાહરણ : જગત : આ તો ઈશ તણો આવાસ
૧. સંતોષ : "એ પીરસે તે ખા તું રસથી, એ આપે તે લે;"
૨. સમભાવ : "એનાં જનને તારાં ગણીને, એ રાખે તેમ રહે."
૩. પ્રવૃત્ત : "તું નવરો નવ રે'જે વહેજે, ધૂંસરી ગજા પ્રમાણે."
૪. ધીરજ : "તું અથરો નવ થાજે જાવા નવ રે'જે વળી ચોંટી;"
૫. સંપ : "સૌ સાથે વહેંચીને ખાજે રામની દીધેલ રોટી."
૭. આપેલા ભાવાર્થને લાગુ પડતી પંક્તિ કાવ્યમાંથી શોધીને લખો:
૧. તું એનો આમંત્રેલ મહેમાન છે.
➔ "તું આમંત્રિત અતિથિ એનો નહિ સ્વામી નહિ દાસ;"
૨. આ તો ઈશ્વરનું ઘર છે.
➔ "આ તો ઈશ તણો આવાસ."
૩. એનાં માણસોને તું પોતાનાં સમજ.
➔ "એનાં જનને તારાં ગણીને, એ રાખે તેમ રહે."
૪. તું હંમેશાં કામ કરતો જ રહેજે.
➔ "તું નવરો નવ રે'જે વહેજે, ધૂંસરી ગજા પ્રમાણે."
૫. કામમાં કોઈ કસર ન આવવી જોઈએ.
➔ "કામમાં ના'વે કદીય કચાશ; આ તો ઈશ તણો આવાસ."
૮. પ્રશ્નોના જવાબ લખો:
૧. ઈશ તણો આવાસ શાને કહ્યો હશે ? શાથી?
જવાબ : સમગ્ર સૃષ્ટિ કે આ જગતને ઈશ તણો આવાસ કહ્યો છે, કારણ કે આ સૃષ્ટિના કણેકણમાં ઈશ્વરનો વાસ છે અને તેનું સર્જન, પાલન તથા સંચાલન પરમાત્મા પોતે કરે છે.
૨. ઈશ્વરની કઈ કૃપાની વાત કરી છે?
જવાબ : ઈશ્વર આપણને સંસારમાં આમંત્રિત મહેમાન તરીકે લાવ્યો છે, પ્રત્યેક પળે પ્રેમપૂર્વક હેતનું હાસ્ય વેરતો રહે છે અને જીવનનિર્વાહ માટે રોટી અને પોષણ પૂરું પાડે છે તે કૃપાની વાત કરી છે.
૩. ઈશ્વર પીરસે તે રસથી ખાવાનું શાથી કહ્યું હશે?
જવાબ : ઈશ્વરે આપણને જે કંઈ સુખ-દુઃખ કે પરિસ્થિતિ આપી છે, તેમાં સંતોષ માનીને ફરિયાદ કર્યા વિના પ્રેમ અને કૃતજ્ઞતાપૂર્વક સ્વીકાર કરવો જોઈએ, એટલા માટે રસથી ખાવાનું કહ્યું છે.
૪. કામ કરવા બાબતે શું કહ્યું છે ?
જવાબ : કામ કરવા બાબતે કહ્યું છે કે ક્યારેય નવરા કે આળસુ બેસી ન રહેવું. પોતાની શક્તિ અને સામર્થ્ય (ગજા) પ્રમાણે સતત કર્તવ્યની ધૂંસરી ઉપાડવી અને કામમાં ક્યારેય કચાશ ન આવવા દેવી.
૫. વહેંચીને ખાવાનું શાથી કહ્યું હશે?
જવાબ : સંસારમાં સૌ ઈશ્વરનાં જ સંતાનો છે. વહેંચીને ખાવાથી પરસ્પર પ્રેમ, સહકાર, ભાઈચારો અને સમાનતાની ભાવના વધે છે તથા સ્વાર્થભાવ દૂર થાય છે, માટે વહેંચીને ખાવાનું કહ્યું છે.
૬. છાશને સુધા જેવી કેમ કહી હશે?
જવાબ : જો પ્રેમ અને ભાઈચારાથી સૌ સાથે મળીને સહિયારું ભોજન લે તો સામાન્ય સાદી છાશ પણ દેવોના અમૃત (સુધા) સમાન મીઠી અને પવિત્ર બની જાય છે.
૯. કવિતાને આગળ વધારો. સ્વરચિત પંક્તિ ઉમેરો. (જૂથકાર્ય) :
૧. આ તો ઈશ તણો આવાસ.
૨. તું નવરો નવ રે'જે વહેજે...
સુખ-દુઃખ તડકી-છાંયડી સરખા, હરખે વહેજે શ્વાસ;
માનવતાનો દીવડો બનીને, જગમાં ફેલાવ ઉજાસ;
પ્રેમ પ્રગટાવ સૌના અંતરમાં, મટાડ ભય-ત્રાસ;
આ તો ઈશ તણો આવાસ.
૧૦. પુસ્તકાલય અથવા ટૅકનોલોજીની મદદથી ‘વસુધૈવ કુટુમ્બકમ્’ વિશે લખો :
'વસુધૈવ કુટુમ્બકમ્' (वसुधैव कुटुम्बकम्) એ પ્રાચીન ભારતીય સંસ્કૃતિ અને ઉપનિષદનો ઉદાત્ત વૈશ્વિક વિચાર છે. તેનો સરળ અર્થ થાય છે: "સમગ્ર પૃથ્વી જ એક વિશાળ પરિવાર છે."
સંકુચિત મન ધરાવતા લોકો 'આ મારું છે અને આ પારકું છે' એવી ભેદભાવભરી ગણતરી કરે છે, પરંતુ ઉદાર ચરિત્રવાળા સજ્જનો માટે તો આખી દુનિયા પોતાના કુટુંબ સમાન હોય છે. આ સિદ્ધાંત વિશ્વશાંતિ, ભાઈચારો, જીવદયા, પરસ્પર સહકાર અને વૈશ્વિક એકતાનો પાયો છે. કવિ કરસનદાસ માણેકના કાવ્ય "આ તો ઈશ તણો આવાસ" માં પણ સૌ માનવોને ઈશ્વરના સંતાન ગણી વસુધૈવ કુટુમ્બકમ્ ની ભાવના જ ચરિતાર્થ કરવામાં આવી છે.
✦ ચાલો, યાદ કરીએ... (પ્રશ્નોત્તરી) ✦
• આ કાવ્ય ગાતાં તમને કયું કાવ્ય યાદ આવ્યું ?
જવાબ : આ કાવ્ય ગાતાં મને ધોરણ ૭ નું પ્રાર્થના કાવ્ય તેમજ કવિ દયારામનું "ચિત્ત તું શીદને ચિંતા ધરે? કૃષ્ણને કરવું હોય તે કરે" કાવ્ય યાદ આવ્યું.
• વાતચીત સમયે થયેલી કઈ ચર્ચા તમને યાદ છે?
જવાબ : "મિત્રો સાથે વહેંચીને ખાવું" અને "નવરા બેસી રહેવાને બદલે પ્રવૃત્ત રહેવું" એ વિષય પર વર્ગમાં થયેલી રોચક ચર્ચા મને સૌથી વધુ યાદ છે.
• કયા પ્રશ્નનો જવાબ તમે સરળતાથી આપી શક્યા ?
જવાબ : પ્રશ્ન ૪ માં પૂછાયેલા કાવ્ય આધારિત એક-એક શબ્દના જવાબો હું ખૂબ જ સરળતાથી આપી શક્યો.
• કયા પ્રશ્નનો જવાબ આપવા તમારે બીજા કોઈની મદદ લેવી પડી?
જવાબ : પ્રશ્ન ૧૦ 'વસુધૈવ કુટુમ્બકમ્' વિશે વિગતે નોંધ લખવા માટે મારે પુસ્તકાલય અને શિક્ષકની મદદ લેવી પડી.
• તમે કાવ્યમાંથી કયા નવા શબ્દો જાણ્યા?
જવાબ : મેં કાવ્યમાંથી ઈશ (પરમેશ્વર), આવાસ (ઘર), અથરું (અધીરું/અસ્થિર), બ્રહ્મચિચોડો (સંસારચક્ર), ધૂંસરી (ધૂરા/જવાબદારી), ગજું (ક્ષમતા) અને સુધા (અમૃત) જેવા સુંદર નવા શબ્દો જાણ્યા.
Post a Comment