GSEB Std 6 Gujarati Chapter 14 Ek Idarno Vaniyo Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 6 ગુજરાતી વિષયના પાઠ 14 "એક ઈડરનો વાણિયો" (કથાકાવ્ય - રમણલાલ સોની) ના તમામ સ્વાધ્યાય પ્રશ્નો (પ્રશ્ન ૧ થી ૯ ના સંપૂર્ણ સચોટ જવાબો), કથાકાવ્યનું વાર્તાસ્વરૂપ, પુસ્તકમેળો જાહેરાત પ્રશ્નોત્તરી તેમજ એકમનો સારાંશ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ એકમનો સારાંશ (Std 6 Gujarati Ch 14 Summary) ✦
કાવ્ય પરિચય અને બુદ્ધિચાતુર્યની કથા :
"એક ઈડરનો વાણિયો" એ જાણીતા બાળસાહિત્યકાર રમણલાલ સોની દ્વારા રચિત એક અત્યંત રસપ્રદ, બોધપ્રદ અને હાસ્યસભર કથાકાવ્ય છે. આ કાવ્યમાં વિષમ અને ભયજનક પરિસ્થિતિમાં પણ ડર્યા વગર બુદ્ધિપ્રતિભા, આત્મવિશ્વાસ અને હિંમતથી કેવી રીતે વિજય મેળવી શકાય તેનું સુંદર દૃષ્ટાંત આપવામાં આવ્યું છે.
- જંગલમાં ભૂલા પડવું અને ચોરોનો ભેટો : ઈડર ગામનો ધૂળો નામનો વાણિયો સમી સાંજે કોટડે ગામે જવા નીકળે છે. રસ્તામાં અંધારું થતાં તે બીજી વાટે ચડી જાય છે અને ઘોર જંગલમાં ભૂલો પડે છે. ત્યાં ઝાડીમાંથી ચાર લૂંટારાઓ ધસી આવીને તેને લૂંટવાનો પ્રયાસ કરે છે.
- ધૂળાનું બુદ્ધિબળ અને કાટલાંનો દાવ : ધૂળો જરાય ડર્યા વગર કહે છે કે મારી સાથે બાર જણા છે! જ્યારે બે વિકરાળ ચોરો તેના પર ધસી આવે છે ત્યારે ધૂળો પોતાના કોથળામાં રહેલાં વજન કરવાનાં ચાર કાટલાંવાળો કોથળો જોરજોરથી વીંઝીને ચોરો પર સબોસબ ઘાવ કરે છે. ચોરો ડઘાઈ જાય છે કે આ એકલો આટલો બળવાન છે તો બાકીના બાર છૂટશે તો આપણી ઘોર ખોદાશે, એમ વિચારીને ચોરો ભાગી જાય છે.
- બાર સાથીઓનું રહસ્ય : ગામ પહોંચ્યા પછી બાળકો જ્યારે ધૂળાને તેના બાર સાથીઓ વિશે પૂછે છે, ત્યારે ધૂળો સાચું રહસ્ય ખોલે છે : બે હાથ, બે આંખો, બે પગ (૬) + કોથળાનાં ચાર કાટલાં (૪) = ૧૦, અને સૌથી છેલ્લા તથા સાચા બે સાથી 'હિંમત અને વિશ્વાસ'! આ બે આંતરિક ગુણો વિના બાહ્ય શક્તિઓ નકામી નીવડે છે.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન : ભાગ ૧ (પ્રશ્ન ૧ થી ૫) ✦
૧. વાતચીત :
(૧) કાવ્યમાં શું બન્યું ત્યારે તમને ખૂબ મજા પડી ?
જવાબ : જ્યારે ધૂળાએ કાટલાં ભરેલો કોથળો સબોસબ વીંઝીને ચોરોને ધબોધબ માર્યા અને ચોરો ડરીને જીવ બચાવીને નાસી ગયા ત્યારે ખૂબ મજા પડી.
(૨) તમે ક્યારેક રસ્તો ભૂલી જાઓ તો શું કરો ?
જવાબ : રસ્તો ભૂલી જઈએ ત્યારે ગભરાયા વગર કોઈ દુકાનદાર, સ્થાનિક વડીલ કે પોલીસને સાચો રસ્તો પૂછી લઉં અથવા મોબાઇલ ફોનમાં મેપની મદદ લઉં.
(૩) તમારે અંધારે એકલા નીકળવાનું બને તો તમે શું કરો ?
જવાબ : હું ટોર્ચ સાથે રાખું, મનમાં ઈશ્વરસ્મરણ અને હિંમત રાખું તથા નિર્જન કે અજાણી અંધારી ગલીઓને બદલે મુખ્ય રસ્તા પરથી ઝડપથી ચાલું.
(૪) ધૂળો ડરી ગયો હોત તો શું થાત ?
જવાબ : જો ધૂળો ડરી ગયો હોત તો ચોરો તેને ખૂબ માર મારીને તેનો માલસામાન અને રૂપિયા લૂંટી ગયા હોત.
(૫) તમારો સામનો ચોર સાથે થાય તો તમે શું કરો ?
જવાબ : હું ગભરાયા વિના બૂમાબૂમ કરી આસપાસના લોકોને ભેગા કરું અથવા ધૂળાની જેમ સમયસૂચકતા વાપરી સ્વરક્ષણનો ઉપાય અજમાવું.
(૬) સૂમસામ રસ્તે જવાનું થાય તો શી તૈયારી કરવી પડે ?
જવાબ : ટોર્ચ, લાકડી કે સ્વરક્ષણનું સાધન, પાણી તથા ચાર્જ થયેલો મોબાઇલ ફોન સાથે રાખવો પડે.
(૭) તમારા ખરા સાથી કોણ છે ?
જવાબ : આપણા શરીરનાં અંગો ઉપરાંત આપણી હિંમત, આત્મવિશ્વાસ અને બુદ્ધિ એ આપણા ખરા સાથી છે.
(૮) તમને શું લાગે છે ખરેખર ધૂળા સાથે આવી કોઈ ઘટના બની હશે ?
જવાબ : હા, જૂના જમાનામાં જંગલના રસ્તે વેપારીઓ સાથે લૂંટારાઓની આવી ઘટનાઓ અવારનવાર બનતી અને બહાદુર લોકો બુદ્ધિપૂર્વક બચી જતા.
૨. કથાકાવ્યને વાર્તા સ્વરૂપે લખો :
ઈડર નામના એક ગામમાં ધૂળો નામે એક વાણિયો રહેતો હતો. એક દિવસ સમી સાંજે તે વેપારના કામે બાજુના કોટડે ગામે જવા નીકળ્યો. રસ્તામાં અંધારું થતાં તે ભૂલથી બીજી વાટે ચડી ગયો અને ઘનઘોર જંગલમાં ભૂલો પડ્યો. જંગલ જોઈને તેના દિલમાં ચિંતા થઈ, પણ તેણે હિંમત રાખીને વિચાર્યું કે મારી સાથે મારા બાર સાથીઓ છે.
એવામાં ઝાડી સળવળી અને ચાર ચોરો બહાર આવ્યા. ચોરોએ પડકાર ફેંક્યો કે તારી પાસે જે કંઈ હોય તે આપી દે. ધૂળાએ નીડરતાથી કહ્યું, "હું એકલો નથી, બાર જણા સાથે લઈને નીકળ્યો છું, કાંઈક વિવેક કરો!" આ સાંભળી બે ચોરો તેના પર ધસી આવ્યા. ધૂળાએ પોતાના ખભે લટકતો કોથળો વીંઝવા માંડ્યો. કોથળામાં વજન કરવાનાં લોખંડનાં કાટલાં હતાં, જે ચોરોને ધબોધબ વાગવા લાગ્યાં. ચોરોના ઘાવ રોકતાં રોકતાં ધૂળાએ એવો જોરદાર જંગ ખેલ્યો કે ચોરો ચોંકી ગયા! ચોરોને થયું કે જો આ એકલો આટલો તાકાતવાન છે તો બાકીના બાર જણા છૂટશે તો આપણી ઘોર ખોદાશે. ચોરો બીકના માર્યા ભાગી ગયા.
ધૂળો હરખાતો હરખાતો કોટડે ગામ પહોંચ્યો અને કામ પતાવીને ઘેર આવ્યો. ગામનાં બાળકોએ તેને પૂછ્યું, "તમારી સાથે પેલા બાર જણા કોણ હતા?" ત્યારે ધૂળાએ હસીને જવાબ આપ્યો: "બે હાથ, બે પગ, બે આંખો અને કોથળાનાં ચાર કાટલાં મળીને દસ થાય, અને બાકીના બે ખરા સાથી હિંમત અને વિશ્વાસ! આ બે વિના બાકીનું બધું નકામું છે."
૩. ખરાં વિધાનો સામે [✓] અને ખોટાં સામે [✗] ની નિશાની કરો :
૧. ધૂળા પાસે પહેલા બે સાથી હિંમત અને વિશ્વાસ હતા. ➔ [ ✓ ] ખરું
૨. ધૂળો રસ્તાનો જાણકાર હતો, કદી ભૂલો ન પડે. ➔ [ ✗ ] ખોટું (તે અંધારામાં ભૂલો પડ્યો હતો)
૩. ધૂળામાં આત્મવિશ્વાસ ખૂબ જ હતો. ➔ [ ✓ ] ખરું
૪. ધૂળાને લૂંટવા માટે આવેલા ચોરમાંથી બાર ઝાડીમાં હતા અને બે કૂદીને આવ્યા. ➔ [ ✗ ] ખોટું (કુલ ચાર ચોરો હતા)
૫. ધૂળાને પોતાની મતિ પર માન થયું. ➔ [ ✓ ] ખરું
૬. ચોર સાથે લડવું ન પડે એટલે ધૂળો કોટડાને બદલે ઈડર પાછો ફર્યો. ➔ [ ✗ ] ખોટું (તે કોટડે ગામ ગયો હતો)
૪. પ્રશ્નોના જવાબ લખો :
૧. ધૂળો કેમ ભૂલો પડ્યો ?
જવાબ : ધૂળો સમી સાંજે નીકળ્યો હતો અને રસ્તે અંધારું થઈ જતાં તે બીજી વાટે ચડી ગયો, તેથી જંગલમાં ભૂલો પડ્યો.
૨. ધૂળો કોટડા ગામે જવા કેમ નીકળ્યો હશે ?
જવાબ : ધૂળો વાણિયો હોવાથી પોતાના વેપારધંધાના કામકાજ કે ઉઘરાણી પતાવવા માટે કોટડા ગામે જવા નીકળ્યો હશે.
૩. ચાર ચોરની સામે ધૂળો કેમ બાથ ભીડી શક્યો ?
જવાબ : કારણ કે ધૂળા પાસે અડગ હિંમત અને આત્મવિશ્વાસ હતા, તથા તેણે કોથળામાં રહેલાં કાટલાં વડે બુદ્ધિપૂર્વક શસ્ત્રની જેમ સામનો કર્યો.
૪. ધૂળા પાસે કોથળો ન હોત તો શું થાત ?
જવાબ : જો ધૂળા પાસે કોથળો ન હોત તો ચોરો સામે લડવા તેની પાસે કોઈ સાધન ન રહેત અને ચોરો તેને સહેલાઈથી લૂંટી લેત.
૫. ચોર કેમ નાસી ગયા ?
જવાબ : ધૂળાના એકલાના સબોસબ ઘાવથી ડરી ગયેલા ચોરોને લાગ્યું કે જો એના બાકીના બાર સાથીઓ છૂટશે તો આપણી ઘોર ખોદાશે, તેથી તેઓ નાસી ગયા.
૬. ધૂળાએ પોતાના સાથી કોને-કોને ગણાવ્યાં ?
જવાબ : ધૂળાએ બે હાથ, બે આંખો, બે પગ, કોથળાનાં ચાર કાટલાં તથા હિંમત અને વિશ્વાસને પોતાના બાર સાથી ગણાવ્યાં.
૫. તો શું થાત ? (વિચારીને લખો) :
૧. ધૂળો અંધારામાં સાચે રસ્તે ગયો હોત તો ? : તે કોઈ મુશ્કેલી વગર સીધો કોટડા ગામે પહોંચી જાત અને ચોરો સાથે ભેટો ન થાત.
૨. જંગલમાં ચોરોને બદલે જંગલી પ્રાણીઓ મળ્યાં હોત તો ? : ધૂળાને ઝાડ પર ચડી જવું પડત અથવા જીવ બચાવવા આગ પ્રગટાવવી પડત.
૩. ધૂળો ડરી ગયો હોત તો ? : ચોરો તેને લૂંટી લેત અને કદાચ મારી પણ નાખત.
૪. કોથળામાં કાટલાં છે એ વાત ચોર જાણી ગયા હોત તો ? : ચોરો ધૂળાની ચાલ સમજી જાત અને તેને ઘેરીને પકડી લેત.
૫. ધૂળાને બદલે તમે હોત તો ? : હું પણ ગભરાયા વિના મારી પાસે રહેલી વસ્તુ વડે સ્વરક્ષણ કરત અને બુદ્ધિપૂર્વક ઉપાય શોધી ચોરોને ભગાડત.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન : ભાગ ૨ (પ્રશ્ન ૬ થી ૮) ✦
૬. અર્થ ધરાવતી કાવ્યપંક્તિ કવિતામાંથી શોધીને લખો :
૧. હિંમત અને વિશ્વાસ ન હોય તો બીજું કશું કામ ન લાગે.
➔ "છેલ્લા સાથી બે ખરા હિંમત અને વિશ્વાસ, એ બે વિના બીજાં બધાં થાય નકામાં ખાસ!"
૨. ધૂળાની વાત સાંભળીને બધાં બાળકોએ એને પૂછ્યું.
➔ "ધૂળાની આ વાર્તા, પૂછે બાળ તમામ : 'કોણ બાર તમે હતા? હવે ગણાવો નામ.'"
૩. રાતના અંધારામાં ધૂળો ભૂલો પડ્યો અને ખોટા રસ્તે ચાલવા લાગ્યો.
➔ "રસ્તે અંધારું થયું, ચડ્યો બીજી વાટ, જંગલમાં ભૂલો પડ્યો, દિલમાં થયો ઉચાટ."
૪. ધૂળાએ કહ્યું, “હું એકલો નથી, મારી સાથે બાર જણા છે એટલે સંભાળજો.”
➔ "કહે ધૂળો એ ચોરને : 'અલ્યા નથી હું એક, બાર જણા લઈ નીકળ્યો, કરજો કાંક વિવેક!'"
૫. દોઢ ડાહ્યો થયા વગર તારી પાસે જે કંઈ માલ છે તે અમને આપી દે.
➔ "'કાલે કરજે ટાયલી! આજે દઈ દે માલ' એવું બોલી ઊમટ્યા ચોરો બે વિકરાળ!"
૭. આપેલા શબ્દોનો ઉપયોગ કરી વાર્તાલેખન :
શબ્દો : જંગલ, વૃક્ષ, હરિયાળી, ઝરણું, રાત, બિહામણું
વાર્તા : જંગલની એક સાહસિક રાતગીરના એક ગાઢ જંગલમાં ચારેય બાજુ અદ્ભુત હરિયાળી છવાયેલી હતી. ઘટાદાર ઊંચાં વૃક્ષ અને ખળખળ વહેતું મીઠા પાણીનું ઝરણું પ્રકૃતિની શોભા વધારતાં હતાં. દિવસ દરમિયાન મનમોહક લાગતું આ વન સાંજ ઢળતાં જ બદલાવા લાગ્યું. ધીમે ધીમે અંધારી રાત થઈ અને જંગલ અત્યંત બિહામણું લાગવા માંડ્યું. ઘુવડના અવાજો અને હિંસક પશુઓની ત્રાડ વચ્ચે વટેમાર્ગુએ હિંમત ન હારી. તેણે ઝરણાના કિનારે લાકડાં સળગાવી અજવાળું કર્યું અને આખી રાત જાગીને સાહસપૂર્વક સવારની રાહ જોઈ. સૂર્યોદય થતાં જ તેણે હેમખેમ પોતાનો માર્ગ શોધી લીધો.
બોધ : ભયાનક સંજોગોમાં પણ હિંમત રાખવાથી વિજય મળે છે.
૮. કથાકાવ્યનું ગાન :
✦ પુસ્તકમેળો જાહેરાત પ્રશ્નોત્તરી (પ્રશ્ન ૯) ✦
૧. મોહિતને પુસ્તકમેળાની મુલાકાત દરરોજ લેવી હોય તો તે કેટલા દિવસ જઈ શકશે ?
જવાબ : તારીખ ૨ થી ૯ નવેમ્બર એટલે કે મોહિત કુલ ૮ દિવસ મુલાકાત લઈ શકશે.
૨. કુલદીપ પંચતંત્રની વાર્તાઓનાં ૩ પુસ્તકો ખરીદે છે, જેની છાપેલી કિંમત ₹૧૨૦ છે. ૨૫% વળતર ગણતાં કુલદીપે કેટલા રૂપિયા ચૂકવવા પડશે ?
જવાબ :
• ૩ પુસ્તકોની મૂળ કિંમત = ૩ × ૧૨૦ = ₹૩૬૦
• ૨૫% વળતર = ૩૬૦ × (૨૫/૧૦૦) = ₹૯૦
• ચૂકવવાની રકમ = ૩૬૦ - ૯૦ = ₹૨૭૦ (બસ્સો સિત્તેર રૂપિયા)
૩. કનૈયાલાલ મુનશીની નવલકથા ખરીદવા માટે કયા વિભાગમાં જવું જોઈએ ?
જવાબ : વિભાગ-૧ : કથાસાહિત્ય માં જવું જોઈએ.
૪. પુસ્તકમેળામાં નાસ્તા માટે કૅન્ટીન છે કે કેમ તે જાણવા માટે શું કરશો ?
જવાબ : જાહેરાતમાં આપેલા સંપર્ક નંબર પર સંપર્ક અધિકારી જનકભાઈને ફોન કરીને પૂછીશું.
૫. જો મનીષા ત્રીજી નવેમ્બરે સાંજના ૭:૦૦ કલાકે પુસ્તક ખરીદવા જાય, તો તે કયા વિભાગનાં પુસ્તક ખરીદી શકશે ?
જવાબ : તે એકપણ વિભાગનાં પુસ્તક ખરીદી શકશે નહીં; કારણ કે પુસ્તકમેળાનો સમય સવારે ૯:૩૦ થી સાંજે ૬:૩૦ વાગ્યા સુધીનો જ છે.
૬. 'બાળપણાનું રૂસણું' જેમાં હોય એ પુસ્તક ખરીદવું છે તો કયા વિભાગમાં જવું પડશે ?
જવાબ : વિભાગ-૨ : બાળસાહિત્ય માં જવું પડશે.
૭. ‘ઈડરનો વાણિયો’ શોધવા કયા વિભાગમાં જશો ?
જવાબ : ‘ઈડરનો વાણિયો’ એ બાળ કથાકાવ્ય હોવાથી વિભાગ-૨ (બાળસાહિત્ય) અથવા વિભાગ-૩ (પદ્યસાહિત્ય) માં જવું પડશે.
إرسال تعليق