GSEB Std 8 Gujarati Chapter 13 Chal Majani Aambavadi Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 8 ગુજરાતી વિષયના એકમ 13 "ચાલ મજાની આંબાવાડી" (બાળગઝલ - સુરેશ દલાલ) ના તમામ સ્વાધ્યાય પ્રશ્નો (પ્રશ્ન ૧ થી ૧૦ ના સંપૂર્ણ સચોટ જવાબો), ગઝલ સ્વરૂપ પરિચય, ચાલો યાદ કરીએના ઉત્તરો તેમજ એકમનો સારાંશ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ એકમનો સારાંશ (Std 8 Gujarati Ch 13 Summary) ✦
કાવ્ય પરિચય અને બાળસહજ રમણીયતા :
"ચાલ મજાની આંબાવાડી" એ સુરેશ દલાલ દ્વારા રચિત એક અત્યંત લયબદ્ધ, ગેય અને નિર્દોષ બાળભાવોથી સભર બાળગઝલ છે. આ કાવ્યમાં બાળકોની કલ્પનાશીલતા, કુદરતના ખોળે નિર્દોષ રમતો રમવાનો આનંદ અને ભવિષ્યનાં સુંદર સપનાંઓનું મનોહર આલેખન કરવામાં આવ્યું છે.
- પ્રકૃતિના ખોળે બાળરમત : કવિ બાળકોને લીલીછમ આંબાવાડીમાં જઈ આવળ-બાવળ, કાગળની હોડીઓ તરાવવાની અને વહેતા ઝરણાંની સાથે ખળખળ રમતો રમવાનું મનોહર આમંત્રણ આપે છે.
- નિર્દોષ કલ્પનાઓ : બાળસહજ મનમાં ઉદ્ભવતી રમતો—જેમ કે મનને શ્રીફળ પહેરાવવું, છાનામાના સપનાંઓ સંઘરવાં અને સવારના ઝાકળની સાથે હળવેકથી રમવું—એ બાળમાનસની અસીમ ઉમંગને પ્રગટ કરે છે.
- ગઝલની છટા : આ ગઝલમાં 'રમીએ' શબ્દ રદીફ તરીકે વારંવાર આવીને કાવ્યમાં અદભુત લય, રણકાર અને માધુર્ય ઉપજાવે છે, જે બાળકોને ગાન કરવા માટે ખૂબ જ પ્રિય બની રહે છે.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 8 Gujarati Chapter 13 Swadhyay Solution) ✦
૧. વાતચીત :
(૧) તમને કાવ્યની કઈ પંક્તિ ગમી ? યાદ કરીને ગાઓ.
જવાબ : મને "ચાલ મજાની આંબાવાડી, આવળબાવળ રમીએ; બાળસહજ હોડી જેવું પાછળ વહેતું આવે જીવન" પંક્તિ ખૂબ જ ગમી.
(૨) ક્યા શબ્દો બોલવાની/ગાવાની મજા પડી ? બોલો.
જવાબ : મને 'આવળબાવળ', 'ખળખળ', 'ઝાકળ-ઝાકળ' અને 'મૃગજળ' જેવા પ્રાસવાળા શબ્દો બોલવાની અને ગાવાની ખૂબ મજા પડી.
(૩) આવા અન્ય બીજા શબ્દો બોલો.
જવાબ : સડસડાટ, ખડખડાટ, ટપટપ, ઝરમર, ઝગમગ અને છમછમ.
(૪) તમે આંબો/આંબાવાડી જોઈ છે ? ક્યાં ?
જવાબ : હા, મેં અમારા ગામડે ખેતરમાં અને ગીર-તાલાળા પ્રવાસ દરમિયાન વિશાળ આંબાવાડી જોઈ છે.
(૫) આંબાવાડીમાં તમે શું શું કર્યું હતું ?
જવાબ : આંબાવાડીમાં અમે મિત્રો સાથે સંતાકૂકડી રમ્યા હતા, આંબાની ઘટામાં હીંચકા ખાધા હતા અને કાચી કેરીઓ પાડીને ખાધી હતી.
(૬) તમે કાગળમાંથી હોડી બનાવો છો ? કેવી રીતે ? કહો.
જવાબ : હા, ચોરસ કાગળને વચ્ચેથી વાળીને ખૂણાઓ ત્રિકોણાકાર વાળીને, નીચેનો ભાગ ઉલટાવીને સુંદર કાગળની હોડી બનાવું છું અને વરસાદના પાણીમાં તરાવું છું.
(૭) શ્રીફળ વિશે તમે શું જાણો છો તે કહો.
જવાબ : શ્રીફળ એટલે નાળિયેર. તે શુભ અને પવિત્ર ફળ ગણાય છે. પૂજા-અર્ચના, નવા કામના શુભારંભે અને મહેમાનોના સન્માનમાં શ્રીફળ વધેરવામાં કે અર્પણ કરવામાં આવે છે.
(૮) તમે જીવનમાં શું બનવાનું સ્વપ્ન સેવ્યું છે ? કહો.
જવાબ : મેં જીવનમાં મોટા થઈને એક આદર્શ શિક્ષક / દેશપ્રેમી વૈજ્ઞાનિક બનીને સમાજની સેવા કરવાનું સ્વપ્ન સેવ્યું છે.
(૯) એ સ્વપ્ન સાકાર કરવા તમે શું કરશો ?
જવાબ : હું નિયમિત મન લગાવીને અભ્યાસ કરીશ, પુસ્તકો વાંચીશ, સદ્ગુણો કેળવીશ અને કઠોર પરિશ્રમ કરીશ.
(૧૦) તમને સૂરજ ગમે કે ઝાકળ ? કેમ ?
જવાબ : મને ઝાકળ વધારે ગમે છે; કારણ કે સવારના સમયે ઘાસના પાંદડાં પર ચમકતાં મોતી જેવાં શીતળ ઝાકળબિંદુઓ મનને અપાર શાંતિ અને તાજગી આપે છે.
૨. આપેલી વિગતને આધારે કાવ્યમાંથી શોધીને શબ્દ લખો:
૧. ચાર અક્ષરનો શબ્દ. પહેલા બે અક્ષરમાં કેરી આપતા વૃક્ષનું નામ અને બીજા બે અક્ષરનો અર્થ બગીચો ➔ આંબાવાડી (આંબો + વાડી)
૨. કાંટાળા વૃક્ષનું નામ છુપાયેલું છે. કુલ ત્રણના બે ગણા (૬) અક્ષરનો શબ્દ ➔ આવળબાવળ
૩. એકના ત્રણ ગણા (૩) અક્ષર છે. પાછળના બે અક્ષરનો અર્થ જંગલ થાય છે ➔ કાનન / મૃગજળ (કાવ્ય સંદર્ભે : મૃગજળ)
૪. પહેલો અક્ષર ‘મંગળ’ સૂચક છે, પછીના બે અક્ષર ‘પરિણામ’ સૂચક છે ➔ શ્રીફળ (શ્રી + ફળ)
૫. ગોકુળ આઠમ તહેવાર આ મહિનામાં ઉજવાય છે ➔ શ્રાવણ
૬. બેના બે ગણા (૪) અક્ષરનો શબ્દ. જેમાં પાછળના બે અક્ષરથી બનતા શબ્દનો અર્થ ‘રેતીનું મેદાન’ થાય ➔ મરુભૂમિ / ઝાંઝવાં
૩. ઉખાણાં બનાવી જવાબ લખો (જૂથકાર્ય):
૧. લીલોછમ મારો દેહ, અંદર મીઠો રસ અપાર; પાકે ત્યારે પીળો થાઉં, ફળોનો રાજા કહેવાય. ➔ જવાબ : કેરી
૨. કાગળનું મારું અંગ, પાણીમાં તરું સંગ; પવન આવે તો ડોલું, કહો હું કોણ? ➔ જવાબ : કાગળની હોડી
૩. સવારે મોતી બની ચમકે, સૂરજ આવતાં ઊડી જાય; ઠંડક આપે ઘાસને, બોલો એ શું કહેવાય? ➔ જવાબ : ઝાકળ
૪. કાચું હોય તો લીલું ને પાકે ત્યારે લાલ; તીખું તીખું લાગે પણ સ્વાદ વધારે દાળ. ➔ જવાબ : મરચું
૪. બંધબેસતો શબ્દ કૌંસમાંથી શોધી નવું વાક્ય બનાવો:
(નાહક, હેલી, સંઘરવું, સરીખું, મર્મર, અડધીપડધી)
ઉદાહરણ : કલ્પેશભાઈએ થોડી ઘણી ચા પીધી. ➔ અડધીપડધી
૧. બાળકોને લખોટી, છાપો, સિક્કા વગેરે એકઠાં કરી સાચવવાં ખૂબ ગમે. ➔ સંઘરવું
➔ તમારું વાક્ય : દાદીમા જૂની સોના-ચાંદીની વસ્તુઓ પટારામાં સંઘરી રાખતાં હતાં.
૨. અરે વાહ શ્રેયા ! તારું હાસ્ય અદ્દલ તારી મમ્મી જેવું જ છે. ➔ સરીખું
➔ તમારું વાક્ય : આ નાનું બાળક ફૂલ સરીખું કોમળ અને સુંદર દેખાય છે.
૩. છેલ્લા કેટલાય દિવસોથી વરસાદ સતત વરસી રહ્યો છે. ➔ હેલી
➔ તમારું વાક્ય : ચોમાસામાં શ્રાવણ મહિનામાં અવિરત વરસાદની હેલી મંડાણી.
૪. કેયુર, તું વગર કારણે કેમ ડોક્યા કરે છે ? ➔ નાહક
➔ તમારું વાક્ય : કોઈની વાતમાં નાહક માથું મારીને પોતાનો સમય ન બગાડવો જોઈએ.
૫. પવનમાં પાંદડાંનો મંદમંદ ઝીણો અવાજ સંભળાઈ રહ્યો છે. ➔ મર્મર
➔ તમારું વાક્ય : રાત્રિના નીરવ શાંત વાતાવરણમાં પીપળાના પાનનો મર્મર ધ્વનિ સંભળાતો હતો.
૫. સમાન અર્થ ધરાવતી વાક્યજોડ અને શબ્દ:
| વિભાગ ‘અ’ | વિભાગ ‘બ’ | જોડકું | શબ્દ |
|---|---|---|---|
| ૧. તેણે મને મળવા માટે અમથું કારણ આપ્યું... | ૪. તારું વ્યર્થ વિચારવું છોડ અને કામ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર. | ૧ - ૪ | અમસ્તું / નાહક |
| ૨. પ્રોજેક્ટના અંતિમ તબક્કે ટેકનિકલ અડચણ આવી... | ૧. તેણે પોતાના માણસોમાં છેતરપિંડીને રોકવા માટે કડક પગલાં લીધાં. | ૨ - ૧ | અડચણ / ખામી |
| ૩. તેના મીઠા શબ્દો પાછળ કપટ છુપાયેલું હતું. | ૫. સરકારે પ્લાસ્ટિકના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ લગાવવાનો નિર્ણય લીધો. | ૩ - ૫ | કપટ / છળ |
| ૪. કમનસીબે, વરસાદના કારણે અમારી યાત્રા રદ કરવી પડી. | ૩. એ અભાગિયો ક્યારેય એવરેસ્ટ ચઢવાનું સ્વપ્ન પૂરું ન કરી શક્યો. | ૪ - ૩ | કમનસીબ / અભાગિયો |
| ૫. કમજોર નસીબ હોવા છતાં, તેણે હાર માનવાને બદલે... | ૨. ભાગ્યે તેમના વિલાસપૂર્ણ જીવનમાં ઘણાં ઉતારચઢાવ જોવા મળ્યા. | ૫ - ૨ | ઉતારચઢાવ / સંઘર્ષ |
૬. ઉદાહરણ મુજબ સ્વરચિત પંક્તિ ઉમેરો:
ઉદાહરણ : ચાલ મજાની નદી કાંઠે ! આવળ બાવળ રમીએ.
(૧) ચાલ બનાવી નાની નાવડી, કંઈ કાગળ કાગળ રમીએ.
(૨) દોડી જઈએ પવન સંગાથે, આગળ આગળ રમીએ.
(૩) રણની રેતી વચ્ચે જઈને, મૃગજળ મૃગજળ રમીએ.
(૪) વાતોના વડાં કરવા મૂકી, પોકળ પોકળ રમીએ.
(૫) ઝરણાં કાંઠે બેસી હળવે, ખળ ખળ ખળ ખળ રમીએ.
(૬) સવારના કુમળા તડકામાં, ઝાકળ ઝાકળ રમીએ.
૭. સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો:
૧. ‘સાવઅમસ્તું’ એટલે...
➔ (iii) અમથું એમ જ [ ✓ ]
૨. ‘બાળસહજ હોડી જેવું’ એટલે કેવું ?
➔ (ii) બાળકની જેમ કાગળની હોડી બનાવવા જેવું. [ ✓ ]
૩. ‘તરસ તણાવી’ એટલે શું થવું ?
➔ (i) તરસ છીપાઈ જાય છે. [ ✓ ]
૪. ‘સંઘરીએ સ્વપ્નાંઓ’ એટલે...
➔ (ii) સ્વપ્નાંનું જતન કરવું. [ ✓ ]
૮. પ્રશ્નોના જવાબ લખો:
૧. કવિ આંબાવાડીએ જવાનું કેમ કહે છે ?
જવાબ : આંબાવાડીમાં ઘટાદાર વૃક્ષોની છાયા, પક્ષીઓનો કલરવ અને પ્રકૃતિની મોકળાશ હોય છે, જ્યાં નિર્દોષ બાળરમતો રમવાનો અને આનંદ માણવાનો અનેરો લહાવો મળે છે.
૨. ‘પાછળ વહેતું આવે જીવન’ એટલે શું ?
જવાબ : જેમ કાગળની નાની હોડી વહેતા પાણીમાં આગળ સરકે તેમ આપણું બાળપણ અને જીવન પણ સમયના પ્રવાહમાં સહજ રીતે આગળ ધપતું રહે છે.
૩. મનને શું પહેરાવવાનું કહ્યું છે ? કેમ ?
જવાબ : મનને શ્રીફળ પહેરાવવાનું કહ્યું છે; કારણ કે શ્રીફળ પવિત્રતા અને મંગલતાનું પ્રતીક છે, જેથી મનમાં શુભ અને સુંદર વિચારો પ્રગટે.
૪. છાનામાના શું રમવાનું કહ્યું છે ? કેમ ?
જવાબ : છાનામાના સપનાંઓ સંઘરવાની રમત રમવાનું કહ્યું છે; જેથી કોઈની નજર લાગ્યા વગર ભવિષ્યની સુંદર આકાંક્ષાઓનું જતન કરી શકાય.
૫. સ્વપ્નાં સંઘરવાની શી/શાથી જરૂર છે ?
જવાબ : સ્વપ્નાં એ જીવનમાં આગળ વધવાની પ્રેરણા અને આશા આપે છે. સપનાં વિના જીવન ધ્યેયવિહોણું બની જાય છે, તેથી તેને હૃદયમાં સંઘરવાની જરૂર છે.
૬. ઝાકળ ઝાકળ કયા સમયે રમવાનું છે ? કેમ ?
જવાબ : વહેલી સવારે ઝાકળ ઝાકળ રમવાનું છે; કારણ કે એ સમયે વાતાવરણ શીતળ, તાજગીસભર હોય છે અને ઘાસ પર મોતી જેવાં ચમકતાં ઝાકળબિંદુઓ જોવા મળે છે.
૯. વિચારો અને લખો (કાગળકામ):
• સૌથી વધુ શું બનાવવું ગમે ? : કાગળની હોડી અને ઊડતું વિમાન.
• કઈ સામગ્રી જોઈશે ? : રંગબેરંગી ક્રાફ્ટ પેપર, કાતર અને ગુંદર.
• કેટલો સમય લાગશે ? : આશરે પાંચથી દસ મિનિટ.
• હોડી બનાવવાની રીત : ચોરસ કાગળને અડધો વાળી, તેના ચાર ખૂણાઓમાંથી ત્રણ ખૂણા એક તરફ અને ચોથો ખૂણો બીજી તરફ વાળી, વચ્ચેથી ખોલીને ખેંચતાં સુંદર હોડી તૈયાર થાય છે.
૧૦. સરખામણી અને સાહિત્ય સ્વરૂપ:
મિત્રોની સરખામણી : મારા એક મિત્ર રોહને કાગળમાંથી આકાશમાં ઊડતું વિમાન બનાવ્યું, જ્યારે સુમિરે સુંદર રંગબેરંગી પંખો બનાવ્યો. બંને રમકડાં ખૂબ જ આકર્ષક અને બાળસહજ સર્જનાત્મકતા દર્શાવતાં હતાં.
✦ સાહિત્ય સ્વરૂપ : ગઝલ પરિચય ✦
• ગઝલનો ઉદ્ભવ : ગઝલ એ મૂળ ફારસી (પર્શિયન) કાવ્યપ્રકાર છે. તેમાં પ્રેમ, વિરહ, પ્રકૃતિ અને પ્રભુભક્તિ મુખ્ય વિષયો હોય છે.
• શેર : ગઝલમાં બે પંક્તિઓનો એક 'શેર' બને છે. ગઝલનો દરેક શેર એક સ્વતંત્ર કાવ્યપંક્તિ જેવો અર્થ ધરાવે છે.
• મતલા અને મકતા : ગઝલનો પહેલો શેર 'મતલા' કહેવાય છે અને કવિના તખલ્લુસવાળો છેલ્લો શેર 'મકતા' કહેવાય છે.
• રદીફ અને કાફિયા : દરેક શેરની બીજી પંક્તિના અંતે પુનરાવર્તિત થતા શબ્દને રદીફ કહે છે (જેમ કે આ કાવ્યમાં 'રમીએ'). રદીફ પહેલાં આવતા પ્રાસવાળા શબ્દોને કાફિયા કહે છે.
• ગુજરાતી ગઝલના પિતા : બાલાશંકર કંથારિયા ગુજરાતી ગઝલના પિતા ગણાય છે.
✦ ચાલો, યાદ કરીએ... (પ્રશ્નોત્તરી) ✦
• આ કાવ્યનાં ચિત્ર અને કવિતામાં શી સમાનતા છે ?
જવાબ : કાવ્યના ચિત્રમાં દર્શાવેલ આંબાવાડી, વહેતું ઝરણું, કાગળની હોડી અને રમતાં બાળકો કવિતાના ભાવ સાથે પૂર્ણપણે મેળ ખાય છે.
• કાવ્યમાં કયા કયા શબ્દો વારંવાર આવે છે ? કેમ ?
જવાબ : કાવ્યમાં 'રમીએ' શબ્દ રદીફ તરીકે વારંવાર આવે છે; કારણ કે તે ગઝલની પ્રાસરચના અને બાળરમતોના આનંદનો મુખ્ય ભાવ દર્શાવે છે.
• કાવ્યમાં સ્વપ્નાં વિશેની વાત કઈ પંક્તિમાં આવે છે ? ગાઓ.
જવાબ : "ચાલ મજાની આંબાવાડી, છાનામાના સંઘરીએ સ્વપ્નાંઓ, રમીએ."
• સ્વાધ્યાયની કઈ પ્રવૃત્તિમાં તમારે શિક્ષક / મિત્રોની મદદની જરૂર પડી ?
જવાબ : પ્રશ્ન ૨ માં ઉખાણાં જેવા અક્ષરકોયડા ઉકેલવામાં અને ગઝલના છંદ-રદીફ સમજવામાં શિક્ષકની મદદ લેવી પડી.
• કાવ્યનો આધાર લીધા વિના તમે કઈ પ્રવૃત્તિ કરી શક્યા ? પ્રવૃત્તિનાં નામ કહો.
જવાબ : કાગળમાંથી હોડી અને અન્ય વસ્તુઓ બનાવવાની ક્રાફ્ટ પ્રવૃત્તિ તથા સ્વરચિત ઉખાણાં બનાવવાની પ્રવૃત્તિ કરી શક્યા.
Post a Comment