GSEB Std 8 Gujarati Chapter 18 Mandi Amari Vaat Swadhyay Solution: અહીં પાઠ્યપુસ્તક અનુસાર ધોરણ 8 ગુજરાતી (પલાશ) વિષયના એકમ 18 "માંડી અમારી વાત..." ના બંને ભાગોના તમામ સ્વાધ્યાય પ્રશ્નો (માંડવી ભાગના પ્રશ્ન ૧ થી ૮ અને વિકર્ણ ભાગના પ્રશ્ન ૧ થી ૮ ના સંપૂર્ણ સચોટ જવાબો), દ્વિરુક્ત પ્રયોગ અને રવાનુકારી શબ્દોની વ્યાકરણ સમજૂતી, ચાલો યાદ કરીએના ઉત્તરો તેમજ એકમનો સારાંશ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ એકમનો સારાંશ (Std 8 Gujarati Ch 18 Mandi Amari Vaat Summary) ✦
પાઠ પરિચય અને બે પૌરાણિક પાત્રોનું ચિંતન :
પાઠ્યપુસ્તકના આ એકમ "માંડી અમારી વાત" માં ભારતીય સંસ્કૃતિના બે પ્રશિષ્ટ મહાગ્રંથો—રામાયણ અને મહાભારતના બે વિશિષ્ટ અને ઉપેક્ષિત પાત્રોની અંતર્વ્યથા, સમર્પણ અને ન્યાયપ્રિયતાનું બે સુંદર કથાઓ દ્વારા આલેખન કરવામાં આવ્યું છે:
- ૧. માંડવી : માંડવી એ જનકના અનુજ કુશધ્વજની પુત્રી અને ભરતની પત્ની છે. શ્રીરામના વનવાસ બાદ ભરત નંદીગ્રામમાં તપસ્વીનું જીવન જીવે છે, ત્યારે માંડવી પણ અયોધ્યાના રાજમહેલમાં રહીને કોઈપણ ફરિયાદ વિના તપસ્વિનીની જેમ વિરહ વેઠે છે. તેનો આ ત્યાગ સ્ત્રી ગૌરવનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
- ૨. વિકર્ણ : હસ્તિનાપુરની કૌરવ સભામાં દ્રૌપદી વસ્ત્રાહરણ વખતે ભીષ્મ, દ્રોણ જેવા વડીલો જ્યારે મૌન સેવી રહ્યા હતા, ત્યારે સો કૌરવોમાંથી એકમાત્ર વિકર્ણ ઊભો થઈને દુર્યોધન અને દુઃશાસનના અધર્મ સામે અવાજ ઉઠાવે છે. કૌરવ હોવા છતાં સત્ય અને નારી સન્માનનો પક્ષ લેનાર તે સાચો ધર્મવીર હતો.
✦ વાર્તા ૧ : ‘માંડવી’ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન ✦
૧. વાતચીત :
(૧) તમે પહેલાં માંડવી વિશે જાણતા હતા ?
જવાબ : ના, રામાયણમાં શ્રીરામ, સીતા, લક્ષ્મણ અને ભરત વિશે જાણીએ છીએ, પરંતુ ભરતની પત્ની માંડવીના મહાન ત્યાગ અને સમર્પણ વિશે આ એકમ દ્વારા પ્રથમવાર ઊંડાણપૂર્વક જાણવા મળ્યું.
(૨) તમે રામાયણ વિશે શું જાણો છો ?
જવાબ : રામાયણ એ મહર્ષિ વાલ્મીકિ દ્વારા રચાયેલું પવિત્ર આદિકાવ્ય છે, જેમાં મર્યાદા પુરુષોત્તમ શ્રીરામનું જીવનચરિત્ર, પિતૃભક્તિ, ભ્રાતૃપ્રેમ, સત્ય અને અધર્મ પર ધર્મના વિજયની ગાથા છે.
(૩) રામાયણનું કયું પાત્ર તમને ગમે છે ? શા માટે ?
જવાબ : મને ભરતનું પાત્ર ખૂબ ગમે છે; કારણ કે તેમને મળેલું અયોધ્યાનું રાજ્ય તેમણે સ્વીકાર્યું નહીં અને મોટાભાઈ રામની પાદુકાને સિંહાસન પર પધરાવી પોતે તપસ્વી બનીને શાસન સંભાળ્યું.
(૪) રામાયણ સિવાય આપણા અન્ય કયા પ્રાચીન ગ્રંથોનાં નામ સાંભળ્યાં છે ?
જવાબ : મહાભારત, શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા, ચાર વેદો (ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ, સામવેદ, અથર્વવેદ), ઉપનિષદો અને પુરાણો.
(૫) આપણી પૌરાણિક કથાઓ જાણવાથી શો લાભ થાય ?
જવાબ : પૌરાણિક કથાઓ વાંચવાથી આપણને ઉમદા જીવનમૂલ્યો, સંસ્કારો, કર્તવ્યનિષ્ઠા, ત્યાગ અને મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં સદાચારથી જીવવાની પ્રેરણા મળે છે.
(૬) આપણી સાંસ્કૃતિક કથાઓના આધારે કઈ કઈ ટી.વી. ધારાવાહિક બની છે ?
જવાબ : રામાનંદ સાગરની 'રામાયણ', બી. આર. ચોપરાની 'મહાભારત', 'શ્રીકૃષ્ણ', 'દેવોં કે દેવ મહાદેવ' અને 'સિયા કે રામ'.
(૭) તમારે જો માંડવીને સલાહ આપવાની થાય તો શું કહો ?
જવાબ : હું માંડવીને કહું કે તમે તમારા હૃદયની વેદના અને સ્નેહભાવ ભરત સમક્ષ મુક્ત મને વ્યક્ત કરો અને સંકોચ રાખ્યા વિના પોતાના ધર્મ તથા અધિકાર સાથે નંદીગ્રામમાં તેમની સેવા કરો.
૨. વિકલ્પમાંથી શબ્દનો સાચો અર્થ ધારો :
• અંતરાલ : અંતિમ વખતનું / સમયનો ગાળો [ ✓ ] / અંત આવતાં પહેલાં
• તરબોળ : સાવ કોરું / તદ્દન પલળેલું [ ✓ ] / ભીનું-સૂકું
• વિદ્રોહ : ભાગી જવું / સામે થવું [ ✓ ] / સમાધાન કરવું
• નિઃશબ્દ : શબ્દોથી ભરપૂર / શબ્દ વગરનું [ ✓ ] / શબ્દના અર્થવાળું
૩. અર્થના આધારે સાચા વાક્ય સામે (✓) કરો :
૧. તરબોળ – તદ્દન પલળેલું
[ ✓ ] પહેલા વરસાદે જ ધરતી તરબોળ થઈ ગઈ.
[ ] અનાવૃષ્ટિમાં જ ધરતી તરબોળ બની.
[ ] મમ્મીએ કપડાં તરબોળ થઈ ગયાં ત્યાં સુધી સુકાવા દીધાં.
૨. વિદ્રોહ – સામે થવું
[ ✓ ] વિદ્યાર્થીઓએ માંગ પૂરી કરવા વિદ્રોહ કર્યો.
[ ] જીતેલી ટીમે જોરદાર વિદ્રોહ કર્યો.
[ ] અન્યાય થાય ત્યારે વિદ્રોહ ન કરાય.
૩. અંતરાલ – સમયનો ગાળો
[ ✓ ] અમારા ગામમાં છ વર્ષના અંતરાલે ચૂંટણી યોજાઈ.
[ ] અમારે મળવાનું હતું ત્યારે જ અંતરાલ થયો.
[ ] અમે આ કામ કહેતાંની અંતરાલે જ કરી દીધું.
૪. માંડવીને આવું કેમ લાગ્યું હશે ? સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો :
૧. હું ખૂબ જ ખુશ છું.
[ ] મને એકલું રહેવા મળ્યું.
[ ✓ ] વીર અને તેજસ્વી ભરત સાથે લગ્ન થયાં.
[ ] ભરતને રાજગાદી મળી.
૨. શ્રીરામ રાજગાદી સંભાળશે.
[ ✓ ] રામ સૌથી મોટા હતા.
[ ] રામ સમજુ હતા.
[ ] રામ કૌશલ્યાના પુત્ર હતા.
૩. શરીર સુકાતું રહ્યું.
[ ] વધુ પડતાં કામ કરવાથી.
[ ✓ ] પતિની ઉપેક્ષા અને તપના કારણે.
[ ] બીમારી લાગુ પડવાથી.
૫. આપેલાં વાક્યો કયા પાત્રનાં હોઈ શકે ?
૧. “અરે, મારાથી શું મંગાઈ ગયું ? ભરત તને દોષી સમજે એ ન ચાલે. ચાલ મારી હાજરીમાં સ્પષ્ટતા કરીએ.” ➔ કૈકેયી
૨. “મારી દીકરી, ભરત મને રામથીય વધારે વહાલો છે, એ રામની જેમ મારી વાત નહીં ટાળે. તું નિર્દોષ છે એવું હું તેને કહીશ.” ➔ કૌશલ્યા
૩. “પુત્રી, કુળગુરુ તરીકે મારું કર્તવ્ય છે. તને થતા અન્યાય સામે અવાજ ઉઠાવવા દે.” ➔ મહર્ષિ વસિષ્ઠ
૬. પાત્રો માંડવીને થતા અન્યાયની વાત કરતાં હોય તેવાં વાક્યો :
• મંથરા : “જોયું ને રાણીજી ! તમારા પુત્ર ભરતે ત્યાગના નામે પોતાની પત્ની માંડવીની આખી જિંદગી વિરહની આગમાં હોમી દીધી !”
• સુમંત્ર : “અરેરે ! ભરતજીના ત્યાગની દુનિયા પ્રશંસા કરે છે, પરંતુ મહેલમાં રહીને આંસુ સારતી આ નિર્દોષ માંડવીના તપ તરફ કોઈની નજર જ નથી પડતી !”
• સીતા : “વહાલી બહેન માંડવી, હું તો વનમાં પ્રભુ રામની સાથે છું, પણ તું મહેલમાં રહીને પણ એકાકી વિરહ વેઠી રહી છે, તારો ત્યાગ મારા કરતાં પણ મોટો છે.”
૭. પ્રશ્નોના જવાબ એક વાક્યમાં લખો :
૧. કોની આજ્ઞાથી માંડવીનાં લગ્ન ભરત સાથે થયાં હતાં ?
જવાબ : પિતા કુશધ્વજ, મહારાજ જનક અને ગુરુજનોની આજ્ઞાથી માંડવીનાં લગ્ન ભરત સાથે થયાં હતાં.
૨. માંડવીના પિતૃ અને શ્વસુર કુળની પરંપરામાં શું હતું ?
જવાબ : પિતૃકુળ (વિદેહ/જનક વંશ) અને શ્વસુરકુળ (રઘુવંશ) બંનેમાં ત્યાગ, સત્ય, કર્તવ્ય અને ધર્મપાલનની સર્વોચ્ચ પરંપરા હતી.
૩. યુગધર્મ એટલે શું ?
જવાબ : જે તે યુગ અને સમયના સંજોગો અનુસાર સમાજ અને વ્યક્તિ માટે નિર્ધારિત થયેલા કર્તવ્યોનું પાલન કરવું તેને યુગધર્મ કહે છે.
૪. રઘુવંશના કુળગુરુ કોણ હતા ?
જવાબ : રઘુવંશના કુળગુરુ મહર્ષિ વસિષ્ઠ હતા.
૫. માંડવી નંદીગ્રામમાં રહેવા કેમ ગઈ ?
જવાબ : ભરત નંદીગ્રામમાં તપસ્વી બનીને રહેતા હોવાથી માંડવી પણ પતિના સાનિધ્યમાં રહી પત્નીધર્મ નિભાવવા ગઈ હતી.
૬. અયોધ્યા પાછા ફરેલા શ્રીરામને મળવા માંડવી કેમ ન ગઈ ?
જવાબ : કારણ કે માંડવી માનતી હતી કે જ્યાં સુધી તેના પતિ ભરત તેને સાથે ન લઈ જાય ત્યાં સુધી લોકમર્યાદા અને પોતાના સ્વાભિમાન ખાતર જાતે આગળ વધવું યોગ્ય નથી.
૭. પાદુકા રાજ્ય એટલે શું ?
જવાબ : શ્રીરામના પ્રતિનિધિ તરીકે તેમની પવિત્ર ચરણપાદુકાને રાજસિંહાસન પર સ્થાપીને ચલાવવામાં આવતું શાસન એટલે પાદુકા રાજ્ય.
૮. પ્રશ્નોના જવાબ લખો :
૧. સૂર્યવંશનું નામ રઘુવંશ કેમ પડ્યું હશે ?
જવાબ : સૂર્યવંશમાં રાજા રઘુ નામના અત્યંત પરાક્રમી, દાનેશ્વરી અને સત્યવાદી રાજા થઈ ગયા, જેમની અપ્રતિમ કીર્તિને કારણે સમગ્ર વંશ 'રઘુવંશ' તરીકે ઓળખાયો.
૨. ભરતની નજર સામે ન જવાનો નિર્ણય માંડવીએ શા માટે કરવો પડ્યો ?
જવાબ : કારણ કે ભરત કૈકેયીના કૃત્યથી અત્યંત લજ્જિત અને દુઃખી હતા અને પોતાને દોષી માનતા હતા. માંડવી જાણતી હતી કે તેની ઉપસ્થિતિથી ભરતનો સંતાપ અને અપરાધભાવ વધુ ઘેરો બનશે, તેથી તેણે પતિની શાંતિ ખાતર દૂર રહેવાનો નિર્ણય કર્યો.
૩. માંડવી પોતાનો પ્રશ્ન સ્ત્રી જાતિના ગૌરવનો શા માટે ગણાવે છે ?
જવાબ : કારણ કે પુરુષો પોતાના ત્યાગ અને યશની પાછળ સ્ત્રીના હૃદયની લાગણીઓ, તેની સહમતી કે તેના અસ્તિત્વની કોઈ પરવા કર્યા વિના નિર્ણયો લઈ લે છે. સ્ત્રી માત્ર પુરુષના પડછાયા જેવી નથી, તેનું પણ આગવું વ્યક્તિત્વ અને ગૌરવ છે.
૪. માંડવીને બોલાવવા ભરતને જ આજ્ઞા શા માટે કરવામાં આવી હશે ?
જવાબ : જેથી ભરત પોતાની પત્ની પ્રત્યેના કર્તવ્ય અને સ્નેહનો સ્વીકાર કરે તથા માંડવીને સમાજમાં યોગ્ય સન્માન અને પત્ની તરીકેનો અધિકાર પુનઃ પ્રાપ્ત થાય.
૫. માંડવીએ વિદ્રોહ શા માટે ન કર્યો ?
જવાબ : માંડવી સંસ્કારી, ધર્મનિષ્ઠ અને ધીરગંભીર નારી હતી. તે જાણતી હતી કે જાહેર વિદ્રોહ કરવાથી કુળની મર્યાદા અને પરિવારની પ્રતિષ્ઠા ખંડિત થશે, તેથી તેણે આક્રોશ કરવાને બદલે મૌન રહીને તપ આદરવાનું પસંદ કર્યું.
✦ વાર્તા ૨ : ‘વિકર્ણ’ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન ✦
૧. વાતચીત :
(૧) આ એકમને બીજું શીર્ષક આપવું હોય તો કયું આપી શકાય ?
જવાબ : ‘સત્યનો અવાજ: વિકર્ણ’ અથવા ‘અધર્મ સભામાં ધર્મવીર’ આપી શકાય.
(૨) તમારે વિકર્ણ વિશે જાણવું હોય તો કયા ત્રણ પ્રશ્નો પૂછી શકો ?
જવાબ : (૧) ભરી સભામાં વડીલો ચૂપ હતા ત્યારે તમને દુર્યોધન સામે બોલવાનો ડર ન લાગ્યો? (૨) તમે કૌરવોના પક્ષમાં રહીને પણ પાંડવો પ્રત્યે ન્યાયની વાત કેમ કરી? (૩) તમારા આ વિરોધ પછી કૌરવોનું તમારી સાથેનું વર્તન કેવું રહ્યું?
(૩) હસ્તિનાપુરની રાજસભામાં થયેલી ઘટના અંગે જાણકારી મેળવવા ત્રણ પ્રશ્નો તૈયાર કરો.
જવાબ : (૧) યુધિષ્ઠિર દ્રૌપદીને દાવ પર કેમ લગાવવા મજબૂર થયા? (૨) ભીષ્મ પિતામહે દ્રૌપદીના પ્રશ્નનો સ્પષ્ટ ઉત્તર કેમ ન આપ્યો? (૩) વિકર્ણ સિવાય અન્ય કોઈએ દુર્યોધનનો વિરોધ કેમ ન કર્યો?
(૪) તમારી દૃષ્ટિએ વિદુર અને શકુનિનાં પાત્રો કેવાં ગણાય ? બંને વિશે પાંચ પાંચ વાક્યો બોલો.
જવાબ : વિદુરજી પરમ ધર્મનિષ્ઠ, જ્ઞાની, નીતિવાન અને સાચું કહેવાથી ક્યારેય ન ડરનારા મહાત્મા હતા; જ્યારે શકુનિ કપટી, ઈર્ષાળુ, બદલાની ભાવનાથી ભરેલો અને કૌરવ વંશના વિનાશનું મૂળ કારણ હતો.
(૫) તમે ક્યારેય વિકર્ણ વિશે સાંભળ્યું કે જોયું હતું ? ક્યાં ?
જવાબ : હા, બી. આર. ચોપરાની 'મહાભારત' ધારાવાહિકમાં દ્રૌપદી વસ્ત્રાહરણના પ્રસંગ વખતે વિકર્ણનો આ પ્રખર વિરોધ મેં જોયો હતો.
૨. શબ્દનો સાચો અર્થ ધારો :
• પોકાર : પડેલું / બૂમ [ ✓ ] / વિદ્રોહ
• સન્નાટો : હાશકારો / શાંતિ [ ✓ ] / ઘોંઘાટ
• અરણ્ય : જંગલ [ ✓ ] / આરામદાયક / અખંડ
૩. સાચા વાક્ય સામે (✓) કરો :
૧. સન્નાટો – શાંતિ, નીરવતા
[ ] યુધિષ્ઠિર બોલ્યા પછી ભરી સભામાં સન્નાટો છવાઈ ગયો.
[ ✓ ] વિદુરનાં વચનથી સભામાં સન્નાટો વ્યાપી ગયો.
[ ] સન્નાટો શાંત કરવા સભામાં ઉપસ્થિત સૌએ વિનંતી કરી.
૨. પોકાર – બૂમ, આર્તનાદ
[ ] દુર્યોધને યુધિષ્ઠિર સામે રીતસર પોકાર કર્યો.
[ ✓ ] કૃષ્ણએ અર્જુનને બોલાવવા પોકાર પાડ્યો.
[ ] ભીષ્મે ભરી સભામાં એકદમ નીચેથી પોકાર લઈ લીધો.
૪. જોડકાં જોડો :
| વિભાગ ‘અ’ | વિભાગ ‘બ’ (સાચો ઉત્તર) |
|---|---|
| ૧. વિકર્ણ | હું કૌરવ છું |
| ૨. દુર્યોધન અને યુધિષ્ઠિર | દ્યૂત રમી રહ્યા છે |
| ૩. મૌન છે | ભીષ્મ, ગુરુદ્રોણ, કુલગુરુ |
| ૪. નારીનું અપમાન કરવું એ આપણને ન શોભે | વિકર્ણ |
| ૫. ધૃતરાષ્ટ્ર | ડરી ગયા |
૫. વાક્યો સાચાં છે કે ખોટાં તે જણાવો :
૧. દ્રૌપદી બોલે છે ત્યારે આખી સભા હસવા લાગે છે. ➔ ખોટું
૨. કૃષ્ણાદેવીની વાત તાર્કિક છે એવું વિદુર માને છે. ➔ સાચું
૩. દુર્યોધને વિકર્ણને બોલતાં અટકાવી દીધો. ➔ સાચું
૪. ભીષ્મ ચોખ્ખોચોખ્ખો જવાબ આપે છે. ➔ ખોટું
૫. વિકર્ણને બોલતો અટકાવીને બેસાડી દેવામાં આવે છે. ➔ સાચું
૬. આવા સમયે કોણ શું કરે ?
| પરિસ્થિતિ | મોટાભાગના લોકો | વિકર્ણ જેવા સાચા વીર |
|---|---|---|
| ક્યાંક અન્યાય સામે બાથભીડવાની થાય ત્યારે | પીછેહઠ કરે | પ્રતિકાર કરે |
| ઘરમાં જ કોઈ વિકટ સમસ્યા આવે ત્યારે | ગભરાઈ જાય છે | ધૈર્યથી સાચો માર્ગ શોધે છે |
| નજર સામે અત્યાચાર થતો હોય ત્યારે | મૌન સેવે છે / આંખ આડા કાન કરે છે | અન્યાય સામે અવાજ ઉઠાવે છે |
| કોઈ છેતરતું હોય ત્યારે | છેતરાઈ જાય છે / ડરી જાય છે | સામે પ્રશ્નો પૂછી પર્દાફાશ કરે છે |
| ખોટી વાતનો વિરોધ કરવાની સ્થિતિ આવે ત્યારે | સમાધાન કરી લે છે | નિર્ભય બનીને સત્યનો પક્ષ લે છે |
૭. સમાચાર શીર્ષકોને તમારી રીતે ફરીથી લખો :
• મિલકત જાહેરાત : સરકારી કર્મચારીઓએ પોતાની તમામ સ્થાવર-જંગમ મિલકતની વિગતો આપવી ફરજિયાત બની.
• અકસ્માત સમાચાર : રીંગરોડ પર હિટ એન્ડ રન: અજાણ્યા વાહને ટક્કર મારતાં વૃદ્ધા હોસ્પિટલમાં દાખલ.
• બેંકિંગ સમાચાર : બેંકોએ ખેડૂતો અને નાના વેપારીઓની લોન માંડવાળ કરી રાહત આપી.
• ક્રિકેટ સમાચાર : મિડલ ઓર્ડર નિષ્ફળ જતાં ભારતીય ટીમનો પરાજય: પૂંછડિયા બેટ્સમેનો પણ ન ટકી શક્યા.
૮. પ્રશ્નોના જવાબ લખો (વિકર્ણ ભાગ) :
૧. વિકર્ણ વારંવાર સભામાં કેમ ઊભો થઈ જતો હશે ?
જવાબ : ભરી સભામાં કુલવધૂ દ્રૌપદી પર ઘોર અન્યાય અને અધર્મ થઈ રહ્યો હતો અને વડીલો મૌન હતા, તેથી તેનું ન્યાયપ્રિય અંતઃકરણ તેને ચૂપ બેસવા નહોતું દેતું.
૨. વિકર્ણે કયું કર્તવ્ય નિભાવ્યું હતું ?
જવાબ : વિકર્ણે ભાઈઓ કે સત્તાની પરવા કર્યા વિના એક ક્ષત્રિય અને ધર્મનિષ્ઠ માનવી તરીકે નારીગૌરવની રક્ષા અને સત્યનો પક્ષ લેવાનું કર્તવ્ય નિભાવ્યું હતું.
૩. વિકર્ણને દ્યૂત અનર્થનું મૂળ કેમ લાગતું હશે ?
જવાબ : કારણ કે જુગારના કારણે ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર પોતાની વિવેકબુદ્ધિ ગુમાવી બેઠા હતા, રાજ્ય ગયું અને અંતે પોતાની પત્નીને દાવ પર લગાવવી પડી જે સમગ્ર કુળના વિનાશનું કારણ બનવાનું હતું.
૪. યુધિષ્ઠિરને બધું કેમ દાવમાં લગાવવું પડ્યું ?
જવાબ : શકુનિના કપટભર્યા પાસાં અને જુગારના દુર્વ્યસનની લતમાં યુધિષ્ઠિર હારતા ગયા અને હારેલું પાછું મેળવવાની લાલચમાં ક્રમશઃ ધન, રાજ્ય, ભાઈઓ, પોતાને અને છેલ્લે દ્રૌપદીને દાવ પર લગાવી દીધાં.
૫. શકુનિના દ્યૂતનું એક ઉદાહરણ આપો.
જવાબ : શકુનિ પાસે તેના પિતાના હાડકાંમાંથી બનેલા જાદુઈ પાસાં હતા, જે તે જે અંક બોલે તે જ અંક પાડતા હતા. આમ તેણે પાસાંની હાથચાલાકી અને કપટથી યુધિષ્ઠિરને પરાજિત કર્યા હતા.
✦ વ્યાકરણ : દ્વિરુક્ત પ્રયોગ અને રવાનુકારી શબ્દો ✦
દ્વિરુક્ત પ્રયોગ એટલે : 'દ્વિ' એટલે બે અને 'ઉક્ત' એટલે બોલાયેલું. જે શબ્દ બે વાર બોલાય તેને દ્વિરુક્ત કહે છે (દા.ત. ઘેરઘેર, ગરમાગરમ, આટઆટલું, ચોપડીબોપડી).
રવાનુકારી શબ્દ એટલે : 'રવ' એટલે અવાજ. જે શબ્દમાં કોઈ ચોક્કસ ધ્વનિ કે અવાજનું અનુકરણ થતું હોય તેને રવાનુકારી શબ્દ કહે છે (દા.ત. ચીં ચીં, ટપટપ, ઝબઝબ, છમછમ).
• નીચેનાં વાક્યોમાંથી રવાનુકારી અને દ્વિરુક્ત શબ્દો ઓળખી પ્રકાર જણાવો :
૧. રાત્રે દસદસ વાર હું દાદાજીની કાળજી લેવા માટે જાગતો. ➔ સંપૂર્ણ દ્વિરુક્ત પ્રયોગ
૨. ત્રણ-ચાર વાગ્યા ને પવનના સૂસવાટા શરૂ થયા. ➔ રવાનુકારી શબ્દ
૩. કોઈ ભાઈબહેન પાસે માથામાં નાખવાનું તેલબેલ છે ? ➔ પ્રાસવાળો દ્વિરુક્ત પ્રયોગ
૪. થોડું મોડું થયું એટલે કૂતરાંનું ભાઉં-ભાઉં શરૂ થયું. ➔ રવાનુકારી શબ્દ
૫. એ અષાઢી સાંજે વીજળીએ ઝબઝબ શરૂ કર્યું. ➔ રવાનુકારી શબ્દ
૬. વહેલી સવારે ગામડામાં છાશ-વલોણાનો ઘમ્મ ઘમ્મ અવાજ આવી રહ્યો હતો. ➔ રવાનુકારી શબ્દ
• ત્રણ રવાનુકારી અને ત્રણ દ્વિરુક્ત શબ્દોની યાદી :
- રવાનુકારી શબ્દો : ટપટપ, ખળખળ, ઝણઝણ
- દ્વિરુક્ત શબ્દો : ધીમેધીમે, ખાતાંપીતાં, શાકભાક
✦ ચાલો, યાદ કરીએ... (પ્રશ્નોત્તરી) ✦
• આ બંને વાર્તામાં કયું સ્વાધ્યાય કાર્ય ખૂબ અઘરું લાગ્યું ? એ અઘરું ન લાગે એ માટે શું ધ્યાનમાં રાખવું પડે ?
જવાબ : પૌરાણિક પાત્રોની અંતર્વ્યથા અને તર્કબદ્ધ પ્રશ્નોત્તરી થોડી અઘરી લાગી. તેના માટે મૂળ રામાયણ અને મહાભારતના કથાપ્રસંગોનું ઊંડું વાચન કરવું જરૂરી છે.
• માંડવીની વાર્તામાં એવી કઈ વાત હતી જે સાંભળીને તમને નવાઈ લાગી ?
જવાબ : ભરતજીના ત્યાગની પાછળ પત્ની માંડવીએ પણ ૧૪ વર્ષ સુધી કોઈ જ વાંક વગર રાજમહેલમાં એકાકી વિરહ અને તપસ્વિનીનું જીવન વિતાવ્યું હતું તે જાણીને ભારે આશ્ચર્ય થયું.
• વિકર્ણ ભરી સભામાં વારંવાર ઊભો થઈ જતો હતો. તમારા મતે એ યોગ્ય હતું ? કેમ ?
જવાબ : હા, તે સર્વથા યોગ્ય હતું; કારણ કે જ્યારે અધર્મ અને અન્યાય થતો હોય ત્યારે વડીલોના મૌન સામે પણ સત્ય અને નારીરક્ષા માટે અવાજ ઉઠાવવો એ જ સાચો ધર્મ છે.
إرسال تعليق