ધોરણ-6 [ગુજરાતી] 1. પર્વત તારા | std-6 [gujarati] 1. parvat tara

GSEB Std 6 Gujarati Chapter 1 Parvat Tara Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 6 ગુજરાતી (પ્રથમ ભાષા - પલાશ) વિષયના કાવ્ય 1 "પર્વત તારા" (સુરેશ દલાલ) ના સંપૂર્ણ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (પ્રશ્ન ૧ થી ૧૦ ના સચોટ જવાબો), ચાલો યાદ કરીએના ઉત્તરો તેમજ એકમનો સારાંશ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.

ઝડપી નેવિગેશન (Quick Links) :

• ✦ એકમનો સારાંશ (Summary)
• ✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (પ્રશ્ન ૧ થી ૧૦)
• ▶ વિડીયો સમજૂતી (Video Explanation)
• ▶ સ્વાધ્યાય વિડીયો સોલ્યુશન

✦ એકમનો સારાંશ (Std 6 Gujarati Ch 1 Summary) ✦

કાવ્ય પરિચય અને પ્રકૃતિમાં ઈશ્વરદર્શન :

"પર્વત તારા" એ જાણીતા કવિ સુરેશ દલાલ દ્વારા રચિત એક અત્યંત સુંદર અને ભક્તિભાવસભર પ્રાર્થનાગીત છે. આ કાવ્યમાં કવિ સમગ્ર કુદરતના વિવિધ અંશોમાં સર્વવ્યાપી પરમેશ્વરના વિરાટ સ્વરૂપનાં દર્શન કરે છે.

• કુદરતના તત્ત્વોમાં પ્રભુ : કવિ પર્વતોને ઈશ્વરના પહોળા ખભા, સરોવરને પ્રભુની નેત્ર (આંખ) અને વિશાળ દરિયાને પ્રભુનું મોટું હૃદય માને છે. વૃક્ષો દ્વારા પ્રભુ વાતો કરે છે અને મેઘધનુષ્યના સપ્તરંગી રંગોમાં ઈશ્વર રમણીય બની રમી રહ્યો છે.
• જીવમાત્રનો આધાર : ભગવાન સામાન્ય તણખલાનો પણ તારણહાર છે અને ઝરણાંના મીઠા અવાજમાં ઈશ્વરનો જ નાદ સંભળાય છે. ફૂલોના અવનવા રંગ અને સુગંધ એ પ્રભુએ આપણને આપેલી દિવ્ય ભેટ (સોગાદ) છે.
• સર્વવ્યાપકતા : સિંહ, વાઘ, કોયલ, બુલબુલ અને તમરાં જેવાં જીવોમાં તેમજ આકાશમાં સૂર્ય, ચંદ્ર, તારા અને ધરતી પરના આગિયા-ભમરામાં પણ પરમાત્મા જ તેજસ્વી રૂપે વ્યાપેલા છે.
• જીવનરૂપી નૌકા : સુખ અને દુઃખ રૂપી અજવાળા-અંધારાની નદી વચ્ચે વહેતી આપણી જીવનરૂપી હોડીને માત્ર ને માત્ર પરમકૃપાળુ પરમેશ્વર જ હંકારી રહ્યા છે તેવી અતૂટ શ્રદ્ધા આ કાવ્યમાં પ્રગટ થાય છે.

✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 6 Gujarati Chapter 1 Swadhyay Solution) ✦

૧. વાતચીત :

(૧) આપણે પ્રાર્થના કેમ કરીએ છીએ?
જવાબ : પ્રાર્થના એ આત્માનો ખોરાક છે. ઈશ્વર પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવા, મનની શાંતિ મેળવવા અને આપણામાં સદ્વિચારો તથા પવિત્ર ભાવનાઓ જાગૃત કરવા આપણે પ્રાર્થના કરીએ છીએ.

(૨) તમને ક્યાં-ક્યાં કુદરતી સ્થળોએ જવું ગમે છે? કેમ?
જવાબ : મને નદીકિનારે, પર્વતીય વિસ્તારોમાં, દરિયાકાંઠે અને લીલાછમ જંગલોમાં જવું ગમે છે; કારણ કે ત્યાં શાંતિ, તાજી હવા અને કુદરતની અદ્ભુત સુંદરતા માણવા મળે છે.

(૩) મેઘધનુષ્ય વિશે તમે શું જાણો છો?
જવાબ : ચોમાસામાં વરસાદ પડ્યા પછી સૂર્યની વિરુદ્ધ દિશામાં આકાશમાં અર્ધગોળાકાર સપ્તરંગી પટ્ટો રચાય છે, જેને મેઘધનુષ્ય કહે છે. તેમાં જાંબલી, નીલો, વાદળી, લીલો, પીળો, નારંગી અને રાતો (જાનીવાલીપીનારા) એમ સાત રંગો હોય છે.

(૪) નદી, સરોવર, દરિયો, પર્વત વગેરે કેવી રીતે બન્યા હશે?
જવાબ : પૃથ્વીના નિર્માણ સમયે થયેલી ભૌગોલિક હિલચાલ, ભૂકંપ, જ્વાળામુખી અને લાખો વર્ષો સુધી વરસેલા વરસાદના પાણી ખાડાઓમાં ભરાવાથી નદી, સરોવર, દરિયા અને પર્વતો બન્યા હશે.

(૫) આપણે ઈશ્વરને “તું” કહીને કેમ સંબોધી શકીએ છીએ?
જવાબ : ઈશ્વર આપણા પિતા, માતા અને પરમ સખા છે. તેમની સાથે આપણો અત્યંત ગાઢ, નિકટનો અને પ્રેમભર્યો આત્મીય સંબંધ હોવાથી આપણે તેમને આદર સાથે "તું" કહીને સંબોધી શકીએ છીએ.

૨. ઉદાહરણ મુજબ જોડો અને વાક્ય બનાવો:

ઉદાહરણ : ક-૨-ઉ ➔ વિશાળ દરિયાની ખારાશની મદદથી આપણે ખૂબ મીઠું પકવીએ છીએ.

• ખ - ૪ - અ (સૂર્ય - કાંઠો/આકાશ - ગરમી) :
   ➔ આકાશમાં તપતા સૂર્યની ગરમીથી સમગ્ર પૃથ્વી પર જીવન ધબકે છે.
• ગ - ૧ - ઈ (મેઘધનુષ્ય - રંગ - વરસાદ) :
   ➔ ચોમાસામાં વરસાદ પછી આકાશમાં સાત રંગોવાળું સુંદર મેઘધનુષ્ય દેખાય છે.
• ઘ - ૩ - ઇ (સિંહ - ત્રાડ - કેશવાળી) :
   ➔ કેશવાળી ધરાવતો જંગલનો રાજા સિંહ જ્યારે ત્રાડ પાડે છે ત્યારે આખું જંગલ ધ્રૂજી ઊઠે છે.
• ચ - ૪ - આ (નદી - કાંઠો - પ્રવાહ) :
   ➔ નદીના કાંઠે બેસીને તેના ખળખળ વહેતા નિર્મળ પ્રવાહને જોવાની ખૂબ મજા આવે છે.

૩. ઉદાહરણ મુજબ શબ્દરચના કરો:

ઉદાહરણ : તારે તે ➔ તારણહાર

• સર્જન કરે તે ➔ સર્જનહાર
• પાલન કરે તે ➔ પાલનહાર
• રક્ષણ કરે તે ➔ રક્ષણહાર
• જુએ / દેખે તે ➔ દેખણહાર
• ખેડે તે ➔ ખેડણહાર

૪. નજીકનો અર્થ શોધી ખરાની (✓) નિશાની કરો:

૧. ફૂલફૂલની રંગસુગંધે તારી છે સોગાદ...
[   ] (અ) ફૂલો જ સુગંધીદાર હોય છે.
[ ✓ ] (બ) ફૂલોની સુવાસ અને રંગ એ કુદરતી ભેટ છે.
[   ] (ક) ફૂલોના રંગ મનમોહક હોય છે.

૨. તું તરણાંનો તારણહારો, ઝરણાંનો તું નાદ
[   ] (અ) તરણાંને અને ઝરણાંને હલકું બનાવનાર તું જ છે.
[   ] (બ) તણખલામાં અવાજ આપનાર ઈશ્વર તું જ છે.
[ ✓ ] (ક) તણખલાંને તારનાર અને ઝરણાંના અવાજમાં ઈશ્વર તું જ છે.

૩. એમાં મારી હોડીને આ કોણ હંકારે?
[ ✓ ] (અ) મારી જીવનનૈયાને કોણ ચલાવતું હશે?
[   ] (બ) હોડીને દરિયામાં કોણ ચલાવતું હશે?
[   ] (ક) મને ખબર છે મારી હોડી કોણ હંકારે છે?

૫. ખોટા વિકલ્પો છેકી સાચું વાક્ય બનાવો:

૧. લોકો જુદાં જુદાં કામ કરીને આજીવિકા મેળવે છે.
૨. ગુજરાતમાં દિવસે દિવસે ઉદ્યોગોનો વિકાસ થયો.
3. ભગવાને સૃષ્ટિનું સર્જન કર્યું.
૪. પરીક્ષા નજીક આવતાં તેણે તૈયારી આરંભી.

૬. કૌંસમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરી ખાલી જગ્યા પૂરો (શ, ષ, સ):

૧. નુકસાન (સા, શા)
૨. સમસ્યા (શ્યા, સ્યા)
૩. શીવણ (શી, સી)
૪. શિકાર (શિ, સિ)
૫. સરોવર (શ, સ)
૬. શાબાશી (સા, શા)
૭. રિસેસ (શે, સે)
૮. વિશેષ (ષે, શે)

૭. નીચેની પંક્તિ સમજાવો:

"રાડ, ત્રાડ ને લાડની સાથે મોરપીંછનો સૂર,
સંતાકૂકડી રમતો રમતો રહે નજીક ને દૂર."

સમજૂતી : ઈશ્વર આપણી સાથે વાત્સલ્યપૂર્વક પ્રકૃતિના વિવિધ અવાજો રૂપે સંતાકૂકડી રમી રહ્યો છે. ક્યારેક તે બાળકના નિર્દોષ અવાજ (રાડ), ક્યારેક સિંહની ગર્જના (ત્રાડ), ક્યારેક સ્નેહભર્યા વાત્સલ્ય (લાડ) તો ક્યારેક મોરના ટહુકારના મધુર સૂર રૂપે ક્ષણમાં પ્રત્યક્ષ પાસે લાગે છે તો ક્ષણમાં અગોચર દૂર જણાય છે.

૮. આપેલા શબ્દોને લાગુ પડતા શબ્દો ઉદાહરણ મુજબ લખો:

ઉદાહરણ : દરિયો – પાણી, હોડી, મોજાં, મીઠું, માછલી, દીવાદાંડી, શંખ

• વૃક્ષ : ડાળી, પાંદડાં, મૂળ, થડ, ફળ, ફૂલ, છાંયડો, માળો.
• પર્વત : પથ્થર, ખડક, શિખર, ગુફા, ખીણ, ઝરણું, ટેકરી.
• આકાશ : સૂર્ય, ચંદ્ર, તારા, વાદળ, વીજળી, મેઘધનુષ્ય, પંખી.
• નદી : પાણી, કાંઠો, પ્રવાહ, રેતી, પૂર, નાવ, પથરા.

૯. પ્રશ્નોના જવાબ લખો:

૧. કવિ પ્રકૃતિમાં કોનાં દર્શન કરે છે?
જવાબ : કવિ પ્રકૃતિના સઘળા અંશો જેવા કે પર્વત, નદી, સરોવર, દરિયો, વૃક્ષો, સૂર્ય અને તારામાં સર્વવ્યાપી પરમેશ્વરનાં દર્શન કરે છે.

૨. કવિ કોને ભગવાનની આંખ ગણે છે?
જવાબ : કવિ કુદરતી રીતે બનેલા વિશાળ સરોવર (સરવર) ને ભગવાનની આંખ ગણે છે.

૩. “વિશાળ દિલ” હોવું એટલે શું?
જવાબ : "વિશાળ દિલ" હોવું એટલે અત્યંત ઉદાર, પરોપકારી અને ક્ષમાશીલ હોવું તથા સૌ જીવો પ્રત્યે નિઃસ્વાર્થ પ્રેમ રાખવો.

૪. મેઘધનુષ્ય અને મોરપીંછમાં શી સમાનતા હોય છે?
જવાબ : મેઘધનુષ્ય અને મોરપીંછ બંનેમાં કુદરતના મનોહર, નયનરમ્ય અને આકર્ષક વિવિધ રંગોની સુંદર ચમક જોવા મળે છે.

૫. સૂર્ય અને ચંદ્ર એકબીજા સાથે સંતાકૂકડી રમતાં હોય એવું કેમ લાગે છે?
જવાબ : દિવસ દરમિયાન સૂર્ય પ્રકાશે ત્યારે ચંદ્ર અદ્રશ્ય થઈ જાય છે અને રાત્રે ચંદ્ર શીતળ પ્રકાશ ફેલાવે ત્યારે સૂર્ય છુપાઈ જાય છે, આ અવિરત ક્રમને લીધે તેઓ સંતાકૂકડી રમતા હોય તેવું લાગે છે.

૧૦. તો શું થાય? વિચારો અને લખો:

૧. જો નદી આપણને પાણી આપવાની ના કહી દે તો...
જવાબ : પીવાના શુદ્ધ પાણીની વિકટ સમસ્યા સર્જાય, ખેતી માટે સિંચાઈ બંધ થઈ જાય અને પશુ-પંખીઓ તથા માનવજાત તરસથી વ્યાકુળ થઈને નાશ પામે.

૨. જો વૃક્ષો જ ન હોય તો...
જવાબ : પૃથ્વી પર ઓક્સિજન ખૂટી જાય, વરસાદનું પ્રમાણ ઘટીને રણવિસ્તાર વધી જાય, પક્ષીઓ આશ્રયવિહોણા બને અને પૃથ્વી પર જીવસૃષ્ટિનું અસ્તિત્વ જ જોખમાઈ જાય.

૩. જો સૂર્ય સાવ ઠંડો થઈ જાય તો...
જવાબ : પૃથ્વી પર ચારે તરફ અંધકાર અને હાડ થીજવતી અસહ્ય ઠંડી પ્રસરી જાય, વનસ્પતિનો પ્રકાશસંશ્લેષણ અટકી જાય અને ખોરાક તથા ઊર્જાના અભાવે સૃષ્ટિ થીજીને નાશ પામે.

૪. જો બધાં જીવજંતુઓ આપણી પૃથ્વી પરથી ગાયબ થઈ જાય તો...
જવાબ : કુદરતી આહારશૃંખલા તૂટી જાય, ફૂલોમાં પરાગનયન ન થતાં નવા છોડ ન ઊગે, જમીનની ફળદ્રુપતા ઘટી જાય અને પર્યાવરણનું સંતુલન સાવ ખોરવાઈ જાય.

---

✦ નીચે ધોરણ - 6 ના બધા વિષયોની link આપેલી છે. તેની મુલાકાત લેવી. ✦

ગુજરાતી હિન્દી સંસ્કૃત અંગ્રેજી ગણિત વિજ્ઞાન સામાજિક વિજ્ઞાન