GSEB Std 6 Gujarati Chapter 3 Chomasama Srushtisaundarya Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 6 ગુજરાતી (પ્રથમ ભાષા - પલાશ) વિષયના પાઠ 3 "ચોમાસામાં સૃષ્ટિસૌંદર્ય" (ગિજુભાઈ બધેકા) ના તમામ પ્રશ્નો (પ્રશ્ન ૧ થી ૧૨ ના સંપૂર્ણ સચોટ જવાબો), ચાલો યાદ કરીએના ઉત્તરો તેમજ એકમનો સારાંશ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ એકમનો સારાંશ (Std 6 Gujarati Ch 3 Summary) ✦
પાઠ પરિચય અને પ્રકૃતિની રમણીયતા :
"ચોમાસામાં સૃષ્ટિસૌંદર્ય" એ જાણીતા બાળકેળવણીકાર 'મૂછાળી મા' ગિજુભાઈ બધેકા દ્વારા રચિત એક અત્યંત જીવંત અને નયનરમ્ય પ્રકૃતિનિબંધ છે. આ પાઠમાં વર્ષાઋતુના આગમન સાથે સમગ્ર ધરતી પર પથરાતી હરિયાળી, પશુ-પંખીઓ અને જીવજંતુઓની ચેતના તથા બાળકો માટે પ્રકૃતિના ખોળે રમવાની અદ્ભુત તકોનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે.
- ધરતીનો નવો શણગાર : ચોમાસું બેસતાં જ કાળાં ડિબાંગ વાદળો અને ગાજવીજ સાથે વરસાદ તૂટી પડે છે. સૂકી ધરતી જાણે લીલી સાડી ધારણ કરી લે છે. દેડકાં, તમરાં અને પક્ષીઓના કલરવથી સમગ્ર વાતાવરણ સંગીતમય બની જાય છે.
- વર્ષામાં પ્રાણીજગતની ચેષ્ટાઓ : ધોધમાર વરસાદમાં ધરાઈને નાહતી ભેંસો, કંટાળીને ઊભેલાં ગધેડાં, આનંદથી દોડતાં કૂતરાં અને પલળતાં પક્ષીઓ કુદરતની વિવિધતા દર્શાવે છે. વરસાદ પછી ખળખળ વહેતાં ઝરણાં, નાની નદીઓ અને ઇન્દ્રધનુષનું સૌંદર્ય મન મોહી લે છે.
- કુદરતને ખોળે ખેલવાનું આહ્વાન : લેખક બાળકોને બંધ રૂમ કે નિશાળના ઓરડામાંથી બહાર નીકળીને પ્રકૃતિના સાન્નિધ્યમાં જવા પ્રેરણા આપે છે. ઇન્દ્રગોપ જેવાં જીવડાં જોવા, ઘાસના નવા અંકુર નિહાળવા, સક્કરખોરા પક્ષીને જોવું અને ખેતરમાં જુવારની હારો વચ્ચે મોરના કળા-નૃત્યને માણવાનું સુંદર આહ્વાન કરવામાં આવ્યું છે.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 6 Gujarati Chapter 3 Swadhyay Solution) ✦
૧. વાતચીત :
(૧) આ નિબંધ સાંભળવામાં તમને ક્યારે ક્યારે મજા આવી? આંખો બંધ રાખીને સાંભળીએ તો શો ફરક પડે?
જવાબ : વરસાદનાં પાણી વહેતાં જોવાની, ભેંસોના નાહવાની અને ઇન્દ્રધનુષના વર્ણનની વાતો સાંભળવામાં ખૂબ મજા આવી. આંખો બંધ રાખીને સાંભળીએ તો આપણા મનમાં એ બધાં જ દૃશ્યો અને પ્રકૃતિનું સુંદર ચિત્ર જીવંત બનીને તરવરવા લાગે છે.
(૨) વીજળી કેમ થતી હશે? તમારા વિજ્ઞાનના શિક્ષકને પૂછીને કહેજો.
જવાબ : વાદળોમાં રહેલા ધન (+) અને ઋણ (-) વીજભારના કણો વચ્ચે ઘર્ષણ થવાથી અને પરસ્પર અથડાવાથી પ્રચંડ વીજળી ઉત્પન્ન થાય છે.
(૩) આપણે “વરસાદ ગાજે છે.” એમ કહીએ છીએ ત્યારે ખરેખર શું થઈ રહ્યું હોય છે?
જવાબ : આકાશમાં વીજળી ચમક્યા પછી વાદળોના પરસ્પર ટકરાવાથી અને હવાના અચાનક વિસ્તરણથી આકાશમાં મોટો ધડાકો અને ગડગડાટ થાય છે, જેને આપણે વાદળોનું ગર્જન કે વરસાદ ગાજવો કહીએ છીએ.
(૪) એવાં ક્યાં જંતુઓ/જીવો છે જે તમને ચોમાસામાં જ જોવા મળે છે?
જવાબ : ચોમાસામાં આપણને ખાસ કરીને લાલ મખમલી ઇન્દ્રગોપ (ગોકળગાય), દેડકાં, તમરાં, પાંખાળા મંકોડા, અળસિયાં અને કાનખજૂરા જોવા મળે છે.
(૫) તમે પૂર આવ્યું હોય તે સમયની નદી કે પછી ધોધ પરથી પડતું પાણી જોયું છે? જો જોયું હોય તો તમારો તે અનુભવ બધાંને કહો.
જવાબ : હા, મેં ચોમાસામાં નર્મદા નદીમાં પૂર જોયું હતું. નદીનું પાણી ઘસમસતું લાલ-ડહોળા વેગથી વહેતું હતું, બંને કાંઠે પાણી ફરી વળ્યાં હતાં અને તેનો પ્રચંડ અવાજ સાચે જ રૂંવાડાં ઊભાં કરી દે તેવો ભયાનક અને ભવ્ય હતો.
(૬) જાનીવાલીપીનારા! કહો કે મેઘધનુષમાં કયા કયા રંગો હોય છે?
જવાબ : મેઘધનુષમાં સાત રંગો હોય છે: જાંબલી, નીલો, વાદળી, લીલો, પીળો, નારંગી અને રાતો (લાલ).
(૭) ચોમાસામાં વાદળના આકાર કેવા કેવા જોવા મળે છે? અલગ અલગ આકારનાં પાંચ વાદળ ચીતરો.
જવાબ : ચોમાસામાં વાદળો ક્યારેક હાથી જેવા, ક્યારેક પહાડ જેવા, ક્યારેક દોડતા ઘોડા જેવા, ક્યારેક પક્ષીની પાંખ જેવા તો ક્યારેક રૂના ઢગલા જેવા વિવિધ આકારોમાં જોવા મળે છે.
(૮) વરસાદ પડે ત્યારે તમને કઈ જગ્યાએ જવું ગમે? કેમ?
જવાબ : વરસાદ પડે ત્યારે મને ઘરના ધાબા પર કે ખુલ્લા બગીચામાં જવું ગમે છે; કારણ કે ત્યાં વરસાદનાં તાજાં ફોરાંમાં નાહવાની અને ઠંડા પવનમાં કાગળની હોડી તરાવવાની ખૂબ મજા આવે છે.
૨. આપેલા એક-એક શબ્દ/શબ્દસમૂહ વાંચો અને તેને લાગુ પડતા વિભાગમાં લખો:
૧. ચોમાસાને લગતા : જળ, ગર્જના, મેઘ, ઇંદ્રધનુષ, મેઘધનુષ, વરસાદ.
૨. ચોમાસુ જીવો : દેડકા, કાનખજૂરા, વીંછી, ફૂદડાં, પાંખાળા મંકોડા.
3. જગ્યા કે વસ્તુની વિશેષતા દર્શાવતા : લીલું, તીણું, ઝીણું, ધોળું, કાળું, મોટું, નાનું, નીતર્યું, ચોખ્ખું, આખું, જાડું, ઊંચુંનીચું, રંગબેરંગી.
૪. નદીને લગતા : પૂર, રેતી, કાંકરા, તળિયું, છીપલાં, શંખલા, ભેખડ, કાંઠો, તણાવું, વહેવું, વહેતું.
૫. પક્ષીઓને લગતા : સક્કરખોરો, મોર, પીંછાં, કાગડો, માળો, મધ ચૂસવું.
૬. ક્રિયાની વિશેષતા : વારંવાર, આમતેમ, સહજ, સરસર, આજુબાજુ, નાચવું, કરડવું, હમણાં.
૩. શબ્દ અને તેના અર્થ વાંચો. અર્થના આધારે સાચાં વાક્યો સામે ખરું (✓) કરો:
૧. તરવરિયાં – ચંચળ, ચપળ, અધીરાં
[ ] માછલાં પાણીમાં તરતાં હોય છે માટે તેમને તરવરિયાં કહેવાય.
[ ✓ ] નાનાં બાળકો બહુ તરવરિયાં હોય છે, એક ઘડી પણ શાંત બેસે નહીં.
[ ] જિયા અને ઉર્વીશા એવાં તરવરિયાં છે કે તરવાની હરીફાઈમાં બીજા કોઈને જીતવા જ ન દે.
૨. વેગ – ઝડપ
[ ✓ ] ઢાળ પર સાઈકલ સડસડાટ સરકે. તેનો વેગ રોકવા બ્રેક લગાવવી પડે.
[ ✓ ] ચિત્તો પૃથ્વી પરનું સૌથી વધુ વેગથી દોડતું પ્રાણી છે.
[ ✓ ] સ્કૂટર ચાલુ કર્યા પછી વેગ વધારવા એક્સિલરેટર આપવું પડે.
૩. નાજુક – કોમળ, મૃદુ
[ ✓ ] આ ગાદલું તો રૂ જેવું નાજુક છે.
[ ✓ ] નાનાં બાળકોનાં હાડકાં નાજુક હોય છે.
[ ] લાકડું નાજુક હોવાથી પાણીમાં તરે છે.
૪. હર્ષ – આનંદ
[ ✓ ] આ પ્રવૃત્તિ વિદ્યાર્થીઓએ પોતાની જાતે કરી તે જોઈને શિક્ષકને હર્ષ થયો.
[ ✓ ] ખો-ખોમાં અમારી ટીમ જીતી એટલે અમે હર્ષથી કિકિયારીઓ કરી ઊઠયાં.
[ ] આનંદ અને ખુશી બંને હર્ષની ટીમમાં છે.
૫. સૌંદર્ય – સુંદરતા, મનોહર
[ ✓ ] સૂર્યાસ્ત સુંદર જ હોય. તેમાં વળી વાદળાના રંગ સૌંદર્ય વધારી દે.
[ ] મારી પાસે ખૂબ જ સૌંદર્યવાળાં કપડાં છે.
[ ✓ ] મીનાક્ષી દેખાવે તો સુંદર છે જ. તેનો સારો સ્વભાવ તેના સૌંદર્યમાં વધારો કરે છે.
૪. ગિજુભાઈને આવું કેમ લાગ્યું હશે? યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:
૧. ઝાડ આખો દિવસ હલે છે :
જવાબ : b. પવનથી ઝાડનાં ડાળી-પાંદડાંનું હલવું.
૨. ધરતીએ લીલી સાડી ધારણ કરી છે :
જવાબ : b. બધે લીલું ઘાસ ઊગી નીકળ્યું છે.
૩. નદીનાં પાણી ફૂલોને નચાવે છે :
જવાબ : b. ચોમાસામાં ઊછળતાં નદીનાં પાણી સાથે ફૂલ ઊછળે છે.
૫. કૌંસમાંથી યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરી ખાલી જગ્યા પૂરો:
(મોટેથી, શાંતિથી, સાચવીને, ઘસીઘસીને, ધરાઈને, રડતાં રડતાં, ઝડપથી, ઓછું, ગુસ્સે થઈને, રમતાં રમતાં)
૧. મેં દોડની હરીફાઈમાં ભાગ લીધો છે. હું ઝડપથી દોડીશ.
૨. વરસાદ પડવાથી રસ્તાની માટી ચીકણી થઈ ગઈ છે. હું સાચવીને ચાલીશ.
૩. હાથમાં રંગ લાગી ગયો છે. હું હાથ ઘસીઘસીને ધોઈશ.
૪. મંજુલા ખૂબ આગળ પહોંચી ગઈ છે. તેને ઊભી રાખવા હું મોટેથી બૂમ પાડીશ.
૫. મામીએ લાપસી રાંધી છે. હું ધરાઈને જમીશ.
૬. દાદાને હવે ઓછું સંભળાય છે એટલે તે મોટેથી બોલે છે.
૭. ગ્રાહક ગુસ્સે થઈને બોલતા હતા પણ વેપારીએ શાંતિથી જવાબ આપ્યો.
૮. નાનાં છોકરાં તો રમતાં રમતાં લડી પડે ને હસતાં હસતાં હસી પડે.
૬. કૌંસમાંથી શબ્દ પસંદ કરી સરખામણી કરો:
૧. થાળી / દૂધ / લાડવા જેવો ચાંદો
૨. લખોટી / મોતી / ચકોર જેવી આંખ
૩. કુંભકર્ણ જેવી નીંદર
૪. ગુલાબ / ઢીંગલા જેવું બાળક
૫. થાળી / ચાંદો જેવું મોઢું
૬. નેપ્કિન / મસોતું જેવો રૂમાલ
૭. રેખાંકિત શબ્દો યોગ્ય સ્થાને મૂકી ફકરો ફરીથી લખો:
એક પહેલવાન છોકરો હતો. એ મજબૂત ઊભો રહ્યો. એનાથી હલકો હતો તે છોકરો પહેલવાનના ખભા ઉપર ચડી ગયો. એનાથીય હલકો હતો તે બીજા છોકરાના ખભા પર ચડી ગયો. ચારેયમાં સૌથી હલકો (ટીણકો) હતો તે ત્રીજાના ખભા ઉપર ચડી ગયો. એ તો ઘણેઊંચે પહોંચી ગયો. એના હાથમાં પાકી કેરી આવી ગઈ. તે સુગંધીદાર પણ હતી. ટીણકો તો ત્રીજા છોકરાના ખભા ઉપર જ કેરી ખાવા માંડ્યો.
૮. “ચોમાસામાં સૃષ્ટિસૌંદર્ય” દૃશ્યલેખન / ચિત્ર પ્રવૃત્તિ:
૯. ઉદાહરણ મુજબ યોગ્ય જોડ બનાવી વાક્ય લખો (નામ અને વિશેષણ):
• ભાષણ - લાંબુંલચક : લાંબુંલચક ભાષણ સાંભળવાનો કંટાળો આવ્યો.
• ટેબલ - લંબચોરસ : અમારા વર્ગખંડમાં એક સુંદર લંબચોરસ ટેબલ છે.
• ફોન - નવો : પપ્પાએ મારા જન્મદિવસ પર નવો ફોન ખરીદ્યો.
• દાળ - તીખી : હોટલમાં આજે ખૂબ જ તીખી દાળ બની હતી.
• છોકરી - હોશિયાર : સીમા ભણવામાં ખૂબ જ હોશિયાર છોકરી છે.
• ચા - ઠંડી : વાતો કરવામાં મારી ચા સાવ ઠંડી થઈ ગઈ.
૧૦. કૌંસમાં આપેલ શબ્દનો ઉપયોગ કરીને ખાલી જગ્યા પૂરો:
(વારેઘડીએ, કોઈક વાર, અવારનવાર, થોડી વાર, નિયમિત)
૧. દાંતમાં સડો ન થાય તે માટે હાર્દિક સવારે ઊઠ્યા પછી અને રાત્રે સૂતાં પહેલાં નિયમિત બ્રશ કરે છે.
૨. મીનલને નવી નવી વાનગીઓ શીખવી ગમે છે. તે અવારનવાર જાતભાતની રસોઈ બનાવે છે.
૩. મોટાભાગે તો રેખા જ રશ્મિના ઘરે જાય. રશ્મિ તો રેખાના ઘરે કોઈક વાર જ જાય.
૪. નાની રિસેસ હોય ત્યારે વિદ્યાર્થીઓ થોડી વાર રમે, મોટી રિસેસમાં વધારે.
૫. સલીમના મામાનું ઘર નજીક છે. તે તો મામાને ત્યાં વારેઘડીએ પહોંચી જાય.
૧૧. નામ-વિશેષતા અને ક્રિયા-વિશેષતાના આધારે વાક્યો બનાવો:
• નામ-વિશેષતા :
૧. લાંબું ભાષણ : લાંબું ભાષણ સાંભળવાનો કંટાળો આવે.
૨. લંબચોરસ ટેબલ : શિક્ષકે લંબચોરસ ટેબલ પર પુસ્તકો ગોઠવ્યાં.
૩. નવો મોબાઇલ : નવો મોબાઇલ સાચવીને વાપરવો જોઈએ.
૪. તીખી દાળ : રસોઈયાએ આજે ખૂબ તીખી દાળ બનાવી.
૫. હોશિયાર છોકરી : રાધા વર્ગમાં સૌથી હોશિયાર છોકરી છે.
૬. ઠંડી ચા : મહેમાનોએ ઠંડી ચા પીવાની ના પાડી દીધી.
• ક્રિયા-વિશેષતા :
૧. ઉતાવળે પીરસવું : મહેમાનોને મોડું થતું હતું એટલે ઉતાવળે ભોજન પીરસ્યું.
૨. સાચવીને રમવું : કાચના વાસણો પાસે બાળકોએ સાચવીને રમવું જોઈએ.
૩. ખડખડાટ હસવું : જોક્સ સાંભળીને બધા મિત્રો ખડખડાટ હસી પડ્યા.
૪. ઝડપથી વાંચવું : પરીક્ષા નજીક હોવાથી વિદ્યાર્થી ઝડપથી વાંચવા લાગ્યો.
૫. ધ્યાનથી સાંભળવું : વર્ગખંડમાં ગુરુજીનો ઉપદેશ સૌએ ધ્યાનથી સાંભળવો જોઈએ.
૬. ધીમેથી જમવું : સ્વાસ્થ્ય સારું રાખવા માટે ખોરાક ચાવીને ધીમેથી જમવો જોઈએ.
૧૨. પ્રશ્નોના જવાબ લખો:
૧. નદીનું પાણી ચોખ્ખું હતું કે ગંદું? તમને કેવી રીતે ખબર પડી?
જવાબ : નદીનું પાણી કાચ જેવું ચોખ્ખું (નીતર્યું) હતું; કારણ કે પાણીની અંદર રહેલી ઝીણી રેતી, પથરા અને નાની માછલીઓ સ્પષ્ટપણે નજરે પડતાં હતાં.
૨. બાવળનું ઝાડ હલતું હતું? કેમ ખબર પડી?
જવાબ : હા, વહેતા પવન અને ઝંઝાવાતને લીધે બાવળની પાતળી ડાળીઓ અને કાંટા પવનની લહેરો સાથે આમતેમ ડોલતાં હતાં પરથી ખબર પડી.
૩. કાગળની હોડી બનાવનારા નિશાળિયા જ હશે એમ ગિજુભાઈને કેમ લાગ્યું હશે?
જવાબ : કારણ કે નોટબુકના ચોરસ કાગળોમાંથી હોડીઓ બનાવીને વરસાદી ખાબોચિયાં કે નાળાઓમાં વહેતી મૂકવાની નિર્દોષ રમત મોટેભાગે શાળાએ જતાં બાળકો જ રમતાં હોય છે.
૪. “સક્કરખોરો” પક્ષીનું બે-ત્રણ વાક્યમાં વર્ણન કરો.
જવાબ : સક્કરખોરો એ નાનું અને ચંચળ પક્ષી છે. તેની છાતી પીળા રંગની હોય છે અને તેની વચ્ચે કાળો લાંબો પટ્ટો હોય છે. તે ફૂલોની આસપાસ ઊડીને પોતાની લાંબી ચાંચ વડે મધ ચૂસવાનું કામ કરે છે.
૫. ગિજુભાઈ બાળકોને શી સલાહ આપે છે?
જવાબ : ગિજુભાઈ બાળકોને આળસ છોડીને જાગૃત થવાની, ઘર અને નિશાળનાં બારણાં ખુલ્લાં મૂકીને છત્રી લઈને બહાર નીકળવાની તથા ચોમાસાના અદ્ભુત કુદરતી સૌંદર્યને મનભરીને માણવાની સલાહ આપે છે.
Post a Comment