GSEB Std 6 Gujarati Chapter 4 Drushti Parni Srushti Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 6 ગુજરાતી (પ્રથમ ભાષા - પલાશ) વિષયના પાઠ 4 "દૃષ્ટિ પારની સૃષ્ટિ" (ડૉ. જયંત નારલીકર) ના તમામ પ્રશ્નો (પ્રશ્ન ૧ થી ૧૨ ના સંપૂર્ણ સચોટ જવાબો), ચાલો યાદ કરીએના ઉત્તરો તેમજ એકમનો સારાંશ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ એકમનો સારાંશ (Std 6 Gujarati Ch 4 Summary) ✦
પાઠ પરિચય અને રોમાંચક વિજ્ઞાનકથા :
"દૃષ્ટિ પારની સૃષ્ટિ" એ વિશ્વવિખ્યાત ખગોળ ભૌતિકશાસ્ત્રી ડૉ. જયંત નારલીકર દ્વારા રચાયેલી એક અત્યંત રોમાંચક અને કલ્પનાપ્રચુર વિજ્ઞાનકથા છે. આ વાર્તામાં મંગળ ગ્રહની સપાટી નીચે ભૂગર્ભમાં વસતી એક કાલ્પનિક અદ્યતન વસાહત અને પૃથ્વી પરથી આવેલા માનવરહિત અવકાશયાન વચ્ચેના સંબંધનું રોચક આલેખન કરવામાં આવ્યું છે.
- ભૂગર્ભ વસાહત અને છોટુની ઉત્સુકતા : મંગળ પર વાતાવરણ અનુકૂળ ન હોવાથી લોકો જમીનની નીચે કૃત્રિમ વાતાવરણમાં વસે છે. પિતાના સિક્યોરિટી પાસની ચોરી કરીને છોટુ જમીન પર જવાનો પ્રયત્ન કરે છે, પરંતુ સુરક્ષા યંત્રો તેને પકડી પાડે છે. તેના પિતા તેને સમજાવે છે કે સપાટી પર ઓક્સિજન નથી અને અતિશય ઠંડી હોવાથી ખાસ સ્પેસસૂટ વિના જઈ શકાતું નથી.
- અવકાશયાનનું આગમન : પૃથ્વી પરની સંસ્થા 'નાસા' (NASA) દ્વારા મોકલાયેલું માનવરહિત યાન 'વાઇકિંગ-૧' મંગળની જમીન પર ઊતરે છે. મંગળના વિજ્ઞાનીઓ પોતાની હયાતી ગુપ્ત રાખવા માટે યાન સાથે છેડછાડ ન કરવાનો નિર્ણય લે છે.
- છોટુની ભૂલ અને પરિણામ : કંટ્રોલરૂમમાં ગયેલા છોટુથી નિયંત્રણ બોર્ડનું લાલ બટન દબાઈ જતાં યાનનો યાંત્રિક હાથ ખોટકાઈ જાય છે. જોકે નાસાના વિજ્ઞાનીઓ રિમોટ કંટ્રોલથી તેને સુધારી માટીના નમૂના એકત્ર કરે છે. અંતે પૃથ્વીના વિજ્ઞાનીઓને મંગળ પર જીવસૃષ્ટિ હોવાનો કોઈ પુરાવો મળતો નથી અને તે પ્રયાસ નકારાત્મક સાબિત થાય છે.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 6 Gujarati Chapter 4 Swadhyay Solution) ✦
૧. વાતચીત :
(૧) તમને વાર્તામાં ક્યાં નવાઈ લાગી? શાની?
જવાબ : જ્યારે ખબર પડી કે આખી વસાહત મંગળ ગ્રહની સપાટી નીચે બોગદાં અને કૃત્રિમ વાતાવરણમાં વસતી હતી અને પૃથ્વીનું યાન ત્યાં ઊતર્યું ત્યારે મને સૌથી વધુ નવાઈ લાગી.
(૨) બીજા ગ્રહો પર જીવો હોય તો કેવા હોઈ શકે? તમારા વિચારો કહો.
જવાબ : જો બીજા ગ્રહો પર જીવો હોય તો કદાચ તેઓ આપણા કરતાં અલગ શારીરિક રચના ધરાવતા હોય, વિચિત્ર વાતાવરણ સહન કરી શકતા હોય અથવા આપણા કરતાં વધુ અદ્યતન તકનીકી બુદ્ધિ ધરાવતા હોય.
(૩) છોટુની જગ્યાએ તમે હોત તો તમે શું કર્યું હોત?
જવાબ : જો હું છોટુની જગ્યાએ હોત તો પિતાજીની પરવાનગી વગર સિક્યોરિટી પાસ ન લેત અને કંટ્રોલરૂમમાં જઈને કોઈપણ બટનને અડક્યા વગર માત્ર શાંતિથી નિરીક્ષણ કરત.
(૪) તમે બીજાને આ વાર્તા વાંચવા માટે ભલામણ કરશો? શું કહેશો?
જવાબ : હા, હું મારા મિત્રોને કહીશ કે આ ખૂબ જ રસપ્રદ સાયન્સ ફિક્શન વાર્તા છે, જે વાંચવાથી અવકાશયાન, મંગળ ગ્રહ અને અન્ય ગ્રહની કાલ્પનિક દુનિયા વિશે અદ્ભુત રોમાંચ અનુભવાય છે.
(૫) આ ઘટના વાસ્તવિક લાગે છે કે કાલ્પનિક? કેમ?
જવાબ : આ ઘટના કાલ્પનિક લાગે છે; કારણ કે મંગળ પર વાઇકિંગ-૧ યાન ઊતર્યું તે ઐતિહાસિક વાસ્તવિકતા છે, પરંતુ મંગળની નીચે માણસો જેવી બુદ્ધિશાળી વસાહત રહેતી હોવાની વાત લેખકની વૈજ્ઞાનિક કલ્પના છે.
(૬) કોઈ વાહન ન ધરતી પર ચાલતું હોય, ન આકાશમાં ઊડતું હોય કે ન પાણીમાં તરતું હોય - તેવું વાહન હોય? વિચારો.
જવાબ : હા, અવકાશમાં શૂન્યાવકાશ વચ્ચે મુસાફરી કરતું 'અવકાશયાન' (Spacecraft) અથવા જમીનની અંદર બોગદું ખોદીને ચાલતું ટનલ બોરિંગ વ્હીકલ આવું હોઈ શકે.
(૭) તમારાં માતાપિતા કે વડીલો તમને કેવી કેવી સાવચેતી રાખવા સલાહ આપે છે?
જવાબ : વડીલો અજાણી જગ્યાએ એકલા ન જવું, અજાણી વ્યક્તિ સાથે વાત ન કરવી, વીજળીના ઉપકરણોથી દૂર રહેવું અને રસ્તો ઓળંગતી વખતે સાવચેત રહેવાની સલાહ આપે છે.
૨. પાઠમાંથી વાંચી પ્રશ્નોના એક શબ્દમાં જવાબ આપો:
૧. ભોંયરાના રસ્તે કેવા માણસોને જવાની છૂટ હતી? ➔ ખાસ (પસંદગીના)
૨. છોટુને મોટા થઈને કોના જેવું કામ કરવું છે? ➔ પપ્પા જેવું (વિજ્ઞાની)
૩. નિરીક્ષક યંત્રો કેવી પરિસ્થિતિના ફોટા પાડે? ➔ શંકાસ્પદ
૪. છોટુનો પરિવાર કેવા વાતાવરણમાં જીવે છે? ➔ કૃત્રિમ (ભૂગર્ભ)
૫. માણસ સ્પેસસૂટ વિના મંગળની જમીન પર જાય તો શું થાય? ➔ મૃત્યુ (શ્વાસ ન લઈ શકે)
૩. વાર્તા અનુસાર ફકરાની કઈ વાતો સાચી નથી તે ઓળખો:
• યાનમાંથી રોબોટ ઊતર્યો.
• ત્યાં નજીકમાં એક ઝરણું હતું.
• જમીન પર પીળા રંગના ફૂલછોડ લહેરાઈ રહેલા.
• કાળા-સફેદ રંગનાં પક્ષીઓ જેવા જીવો ઊંચે-નીચે થઈ રહ્યાં હતાં.
(નોંધ : વાર્તા મુજબ મંગળ પર કોઈ ઝરણું, ફૂલછોડ કે પક્ષીઓ નહોતાં, માત્ર પથરાળ અને લાલ માટીની વેરાન સપાટી હતી.)
૪. નજીકના અર્થવાળા શબ્દ પર ગોળ કરો (સાચો અર્થ):
૧. રજમાત્ર ➔ બિલકુલ નહિ
૨. વસાહત ➔ રહેવા માટેની જગ્યા (વસતિ)
૩. યથાસ્થાન ➔ જ્યાં હોય ત્યાં (યોગ્ય જગ્યાએ)
૪. જીવસૃષ્ટિ ➔ જીવતું જગત (સજીવો)
૫. વહારે આવવું ➔ મદદ કરવી
૬. નિરીક્ષણ ➔ ધ્યાનથી જોવું (અવલોકન)
૫. “અ”ને “બ” સાથે જોડીને અર્થપૂર્ણ વાક્ય બનાવો:
૧. જેણે સ્પેસસૂટ પહેર્યો હોય ➔ f. તે અવકાશમાં/જમીન પર જઈ શકે.
૨. અવકાશયાન પર કાબૂ ➔ b. નિયંત્રણકળની મદદથી રખાય.
૩. કાર્યક્રમ પૂરો થતાં બધી સામગ્રી ➔ d. યથાસ્થાને મૂકવામાં આવશે.
૪. વસાહતનો રજમાત્ર પુરાવો ➔ g. નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે.
૫. જોખમી કારખાનાંઓમાં ઠેરઠેર ➔ c. ભયસૂચક ઘંટડી મૂકેલી હોય છે.
૬. સચિવાલય જેવી જગ્યાએ પ્રવેશ માટે ➔ a. સિક્યૉરિટી પાસ જરૂરી હોય છે.
૭. પાઈલટ બનવા માટે ➔ e. વિમાનના તંત્રજ્ઞ થવું જરૂરી છે.
૬. ઉદાહરણ મુજબ શબ્દો બનાવો:
ઉદાહરણ : ઉતરાણ ➔ ઊતરવું
• લખાણ ➔ લખવું
• ચઢાણ ➔ ચઢવું
• વહાણ / વહેણ ➔ વહેવું
• દબાણ ➔ દાબવું
• ખેડાણ ➔ ખેડવું
• લંબાણ ➔ લંબાવવું
• ધોવાણ ➔ ધોવાવું
૭. નજીકના અર્થ દર્શાવતા વિકલ્પ સામે ખરાની (✓) નિશાની કરો:
૧. સામાન્ય માણસોને ભોંયરાના રસ્તે જવાની મનાઈ હતી કારણ કે તે રસ્તો જ્યાં ખૂલતો ત્યાં...
[ ✓ ] રહેવા સ્પેસસૂટની જરૂર પડતી.
[ ✓ ] સુરક્ષાનું જોખમ હતું.
[ ] સામાન્ય માણસ માટે અનુકૂળ હતું.
૨. નિરીક્ષકયંત્રે ગણવેશધારી સુરક્ષા કર્મચારીઓને શંકાસ્પદ પરિસ્થિતિની સૂચના આપી કારણ કે...
[ ] કીડીઓ હતી.
[ ✓ ] નાનો છોકરો ત્યાં હતો.
[ ] બીજા ગ્રહની વ્યક્તિઓ હતી.
૩. મંગળની જમીન પર જનારે સ્પેશિયલ સૂટ પહેરવો પડે કારણ કે...
[ ✓ ] અતિશય ઠંડી અને ગરમી સામે રક્ષણ જોઈએ.
[ ✓ ] ત્યાંના વાતાવરણમાં પૂરતો પ્રાણવાયુ નથી.
[ ] એ જ ત્યાંનો યુનિફોર્મ છે.
૮. પ્રશ્નોના જવાબ લખો:
૧. છોટુ માટે ભોંયરામાં જવાનો શા માટે પ્રતિબંધ હતો?
જવાબ : ભોંયરાનો રસ્તો મંગળની જમીન ઉપર ખૂલતો હતો, જ્યાં અતિશય ઠંડી અને ઓક્સિજનનો અભાવ હતો. સામાન્ય માણસ ખાસ તાલીમ અને સ્પેસસૂટ વગર ત્યાં જીવી શકે તેમ નહોતો, તેથી પ્રતિબંધ હતો.
૨. મંગળના ભોંયરામાંથી સપાટી પર જનારે કઈ કઈ તૈયારી કરવી પડે?
જવાબ : પ્રાણવાયુ આપતો અને ઠંડી સામે રક્ષણ આપતો ખાસ સ્પેસસૂટ પહેરવો પડે, સપાટી પર ચાલવા માટેના ખાસ બૂટ પહેરવા પડે અને ત્યાં હરવા-ફરવાની ખાસ તાલીમ લેવી પડે.
૩. મંગળ પરના લોકોનું જીવન જમીનની નીચે સરળતાથી કેમ ચાલે છે?
જવાબ : યંત્રવિદ્યાની સહાયથી તેમણે જમીનની નીચે કૃત્રિમ વાતાવરણ ઊભું કર્યું હતું અને સપાટી પર ગોઠવેલાં યંત્રો સૂર્યપ્રકાશ તથા ઊર્જા મેળવીને જીવન સરળ બનાવતાં હતાં.
૪. માંગલિકની વસાહત પર સંરક્ષણ કરનાર અવકાશયાન વિશે શી માહિતી આપે છે?
જવાબ : સંરક્ષણ વડા (નંબર એક) માહિતી આપે છે કે યાનની અંદર માત્ર યંત્રો જ છે, તેમાં કોઈ સજીવ કે જીવ નથી.
૫. મંગળના વિજ્ઞાનીઓને અવકાશયાનને નકામું બનાવવામાં શું જોખમ લાગે છે?
જવાબ : જો યાનને નકામું બનાવી દેવામાં આવે, તો તેના મોકલનારાઓને મંગળ પર બુદ્ધિશાળી જીવો વસે છે તેની જાણ થઈ જાય અને તેમની ગુપ્તતા જોખમાય.
૬. વાઈકિંગ-1 મંગળ પર શા માટે આવે છે? તેનું શું પરિણામ આવે છે?
જવાબ : વાઇકિંગ-૧ મંગળની માટીના નમૂના એકત્ર કરીને ત્યાં જીવસૃષ્ટિ છે કે નહીં તેની તપાસ કરવા આવ્યું હતું. પરિણામે મંગળ પર જીવસૃષ્ટિ હોવાનો કોઈ પુરાવો ન મળતાં પરિણામ નકારાત્મક આવ્યું.
૭. તમે પૃથ્વી પરના વિજ્ઞાનીઓની સમિતિમાં હોત તો વાઇકિંગ-1ના અભિયાન બાબતે શું જુદું કર્યું હોત?
જવાબ : હું માત્ર માટીના નમૂના લેવાને બદલે મંગળની જમીન નીચે ઊંડું ડ્રિલિંગ કરીને ભૂગર્ભ સ્તરનું પણ પરીક્ષણ કરવાનું આયોજન કરત.
૮. આ વાર્તાના આધારે મંગળ વિશે પાંચ વાક્યો લખો.
જવાબ : મંગળ લાલ રંગનો પથરાળ ગ્રહ છે. તેની સપાટી પર અતિશય ઠંડી હોય છે. તેના વાતાવરણમાં જીવવા માટે પૂરતો પ્રાણવાયુ (ઓક્સિજન) નથી. સપાટી પર સીધું જીવન જીવવું અશક્ય છે. પૃથ્વીના વૈજ્ઞાનિકો માટે મંગળ સદાય સંશોધનનું કેન્દ્ર રહ્યો છે.
૯. વાર્તાના આધારે ઘટનાઓને યોગ્ય ક્રમમાં ગોઠવો:
સાચો ઘટનાક્રમ :
[ ૧ ] વાઇકિંગ-૧ મંગળ પર ઉતરાણ કરે છે.
[ ૨ ] મંગળ પરના વિજ્ઞાનીઓ પોતાની હાજરી ગુપ્ત રાખવાનું નક્કી કરે છે.
[ ૩ ] મંગળ પરના વિજ્ઞાનીઓ આવેલા અવકાશયાનને છંછેડતા નથી.
[ ૪ ] છોટુની ભૂલથી વાઇકિંગ-૧ યાનનો હાથ ખોટકાય છે.
[ ૫ ] નાસાના વિજ્ઞાનીઓને લાગે છે કે વાઇકિંગ-૧નો યાંત્રિક હાથ તેમણે રિપેર કર્યો છે.
[ ૬ ] યાન મંગળ પરની માટી એકત્ર કરે છે.
[ ૭ ] પૃથ્વી પરના વિજ્ઞાનીઓ જાહેર કરે છે કે મંગળ પર જીવસૃષ્ટિ નથી.
૧૦. વિરામચિહ્નોને ધ્યાનમાં લઈને વાક્ય આરોહ-અવરોહથી વાંચો:
માર્ગદર્શન : વિદ્યાર્થીઓએ પ્રશ્નાર્થચિહ્ન, ઉદ્ગારચિહ્ન અને પૂર્ણવિરામ મુજબ અવાજના આરોહ-અવરોહ સાથે વાક્યો મોટેથી વાંચવાના રહેશે (જેમ કે આશ્ચર્ય, પૂછપરછ અને સાદા કથનનો લય).
૧૧. ઉદાહરણ પ્રમાણે કોઠામાં વિગતો ભરો:
| ક્રમ | વાક્ય | કયો ભાવ/માહિતી/પૂછપરછ | કયા શબ્દથી | કયું વિરામચિહ્ન |
|---|---|---|---|---|
| ૧. | કેટલું મોટું ઘર | નવાઈ | કેટલું મોટું | ઉદ્ગાર (!) |
| ૨. | પ્રિયા બજારમાંથી રંગો અને પીંછી ખરીદીને લાવી | માત્ર માહિતી | - | પૂર્ણવિરામ (.) |
| ૩. | નીલેશને ચિત્રકામ કેમ ગમતું નથી | પૂછપરછ | કેમ | પ્રશ્નાર્થ (?) |
| ૪. | મીના રવિવારે આવશે કે સોમવારે | પૂછપરછ (સંશય) | કે | પ્રશ્નાર્થ (?) |
| ૫. | જયેશે રંગોનું શું કર્યું હશે | પૂછપરછ / વિચાર | શું | પ્રશ્નાર્થ (?) |
| ૬. | ઓહ દિવ્યા તો થાકીને જમ્યા વિના જ સૂઈ ગઈ | આશ્ચર્ય / દુઃખ | ઓહ | ઉદ્ગાર (!) |
| ૭. | શું બધા સાપ ઝેરી હોય | પૂછપરછ | શું | પ્રશ્નાર્થ (?) |
| ૮. | પ્રજાસત્તાક દિન ક્યારે છે | પૂછપરછ | ક્યારે | પ્રશ્નાર્થ (?) |
૧૨. વાક્યમાં યોગ્ય વિરામચિહ્ન મૂકો અને કૌંસમાં તેનો ભાવ લખો:
૧. અરર! છોકરું પડી ગયું. ➔ (દુઃખ કે આઘાત + માહિતી)
૨. અમે પ્રવાસે જવાના છીએ. ➔ (માત્ર માહિતી)
૩. કંઈ ખબર જ નથી પડતી ને! ➔ (મૂંઝવણ કે આશ્ચર્ય)
૪. મારા ઘરે મહેમાન આવ્યા છે. ➔ (માત્ર માહિતી)
૫. અહા! આવ્યું વેકેશન. ➔ (આનંદ કે ખુશી)
૬. અરે વાહ! તું તો બહુ મીઠું મીઠું ગાય છે. ➔ (પ્રશંસા કે ખુશી)
૭. સુપ્રભાત! હું મજામાં છું. ➔ (શુભેચ્છા + માહિતી)
૮. ઓહ! મને તો આજે ખબર પડી. ➔ (આશ્ચર્ય કે નવાઈ)
Post a Comment