GSEB Std 8 Gujarati Chapter 4 Ashadhe Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 8 ગુજરાતી (પ્રથમ ભાષા) વિષયના કાવ્ય 4 "અષાઢે" (ઉશનસ્) ના સંપૂર્ણ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (પ્રશ્ન ૧ થી ૧૧ ના સચોટ જવાબો), ચાલો યાદ કરીએના ઉત્તરો તેમજ એકમનો સારાંશ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ એકમનો સારાંશ (Std 8 Gujarati Ch 4 Summary) ✦
કાવ્ય પરિચય અને પ્રકૃતિદર્શન :
"અષાઢે" એ જાણીતા કવિ નટવરલાલ કુબેરદાસ પંડ્યા ('ઉશનસ્') દ્વારા રચિત એક સુંદર પ્રકૃતિગીત છે. આ કાવ્યમાં અષાઢ મહિનાના આગમન સાથે જ પ્રકૃતિમાં આવતા અદ્ભુત પરિવર્તનો અને જીવન-વ્યવહારની સચોટ વાત કરવામાં આવી છે.
- પ્રકૃતિનું ચેતન : અષાઢ માસ શરૂ થતાં જ ધરતી પર નવું જીવન ફ્લિત થાય છે. કવિ તણખલું ન તોડવાનો અને ઘાસનું જતન કરવાનો સંદેશ આપે છે, કારણ કે તેમાં ધરતીનો શ્વાસ અને કુદરતી જીવંતતા રહેલી છે.
- પરિવર્તન અને સજાગતા : પરોઢિયે પછેડિયું ઓઢીને મોડા સુધી સૂઈ રહેવાની ના પાડી છે, કારણ કે નવા અજવાળા અને તાજો વાયુ આવી ગયા છે. કુદરતના અતિથિ સમાન આ નવા અવસરને તરછોડવો જોઈએ નહીં.
- જીવનમૂલ્યો : અષાઢનું આગમન એટલે ફાગણના ફૂલ જેવો આનંદ. જીવનમાં પ્રથમવાર મળતા અવસરો કે સંબંધોથી ક્યારેય મુખ ફેરવવું નહીં, પણ તેને સ્વીકારીને જીવનને સાર્થક કરવું.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 8 Gujarati Chapter 4 Swadhyay Solution) ✦
૧. વાતચીત :
(૧) આપણે કેમ વહેલા જાગવું જોઈએ?
જવાબ : વહેલા જાગવાથી શુદ્ધ હવા મળે છે, મન પ્રફુલ્લિત રહે છે, સ્વાસ્થ્ય સારું રહે છે અને દિવસભરના કાર્યો સમયસર પૂરા કરવા માટે પૂરતો સમય મળે છે.
(૨) તમારા ઘરે મહેમાન આવવાના હોય તો શી શી તૈયારીઓ થાય છે?
જવાબ : ઘરની સાફસફાઈ કરવામાં આવે છે, મહેમાન માટે બેસવાની સુંદર વ્યવસ્થા કરાય છે, તેમની પસંદગીની રસોઈ તથા નાસ્તાની તૈયારી કરવામાં આવે છે અને સૌ હર્ષોલ્લાસથી તેમનું સ્વાગત કરીએ છીએ.
(૩) સવારના અને સાંજના વાતાવરણમાં શા શા ફેરફાર હોય છે?
જવાબ : સવારના વાતાવરણમાં ઠંડક, પક્ષીઓનો કલરવ, તાજગી અને શાંતિ હોય છે; જ્યારે સાંજના વાતાવરણમાં સૂર્યાસ્ત, દિનભરની થાક અને રાત્રિના આગમનની તૈયારી દેખાય છે.
(૪) અષાઢ મહિનામાં પ્રકૃતિમાં કયા કયા ફેરફાર જોવા મળે છે? કેમ?
જવાબ : અષાઢ મહિનામાં ચારેય બાજુ મેઘધનુષ્ય, કાળા ડિબાંગ વાદળો, ધોધમાર વરસાદ, સૂકી ધરતી પર લીલુંઘાસ અને છોડ ઊગવાથી ચારેય તરફ હરિયાળી જોવા મળે છે.
(૫) તમારા ઘરે કઈ કઈ વનસ્પતિ છે? એની માવજત કોણ કરે છે?
જવાબ : અમારા ઘરે તુલસી, જાસૂદ, મનીપ્લાન્ટ અને ગુલાબ જેવા છોડ છે. તેની માવજત મારી મમ્મી અને હું નિયમિત પાણી પાઈને કરીએ છીએ.
(૬) કાવ્યની કઈ પંક્તિ તમને ગમી? કેમ?
જવાબ : મને કાવ્યની પંક્તિ "અષાઢે તણખલું ના તોડીએ જી, એ જી, એ તો ફૂટતું રે ઘાસ, એમાં ધરતીના શ્વાસ" ખૂબ ગમી; કારણ કે તેમાં નાની વનસ્પતિ પ્રત્યેની સંવેદના સુંદર રીતે પ્રગટ થઈ છે.
(૭) કાવ્યના કયા કયા શબ્દો તમને નવા લાગ્યા?
જવાબ : મને કાવ્યમાંથી પછેડિયું (ઓઢવાની જાડી ચાદર), પીમળ (સુગંધ) અને તરછોડીએ જેવા શબ્દો નવા લાગ્યા.
૨. આપેલી પંક્તિને નજીકનો અર્થ નીચેનામાંથી ક્યો છે?
૧. પ્રભાતે પછેડિયું ના ઓઢીએ જી, એ જી, આવ્યાં અજવાળાં જાય.
(અ) મોડા સુધી ઊંઘવું જોઈએ.
(બ) વહેલા ન ઊઠીએ તો સૂરજના પ્રકાશથી વંચિત રહી જવાય.
(ક) સવારે અજવાળું થાય એટલે ઊઠી જવું જોઈએ.
જવાબ : (ક) સવારે અજવાળું થાય એટલે ઊઠી જવું જોઈએ.
૨. આવ્યા વાયુયે વળી જાય.
(અ) પવનથી આપણે વાળવું હોય એમ વાળી શકીએ.
(બ) આવેલો પવન પાછો વળી જશે.
(ક) પવનને વળવા ન દેશો.
જવાબ : (બ) આવેલો પવન પાછો વળી જશે.
૩. પરથમ મળિયા શું-મુખ ના મોડીએ જી.
(અ) પહેલીવાર કોઈને મળીએ તો મોઢું ન ફેરવી લેવાય.
(બ) પહેલાં મળીએ એમને વારંવાર મળવાનું.
(ક) કોઈને મળીએ તો પહેલાં મોઢું ફેરવીને મળવાનું.
જવાબ : (અ) પહેલીવાર કોઈને મળીએ તો મોઢું ન ફેરવી લેવાય.
૩. કવિતા મુજબ નજીકનો અર્થ ધારો અને એ શબ્દનું વાક્ય બનાવીને લખો:
૧. તણખલું : ઘાસની સળી
વાક્ય : પવનના સપાટાથી ઘાસનું નાનું તણખલું પણ દૂર સુધી ઉડી ગયું.
૨. પછેડી : જાડી ચાદર
વાક્ય : શિયાળાની સવારે દાદાજી તેમની ઓઢવાની પછેડી ઓઢીને બેઠા હતા.
૩. પરથમ : પહેલું
જવાબ : સ્પર્ધામાં પરથમ નંબર લાવનાર વિદ્યાર્થીને ઇનામ આપવામાં આવ્યું.
૪. વાયુ : હવા
વાક્ય : બાગમાં વાતો કરતી વખતે ઠંડો વાયુ વહી રહ્યો હતો.
૪. આપેલી કાવ્યપંક્તિ વાંચો, ચર્ચા કરો અને લખો:
પ્રભાતે પછેડિયું ના ઓઢીએ જી, એ જી, આવ્યાં અજવાળાં જાય, આવ્યા વાયુયે વળી જાય, આવ્યા રે અતિથિ ના તરછોડીએ જી.
ચર્ચા અને અર્થ : સવાર પડતાં જ આપણે ઓસિયાળા થઈને પછેડી ઓઢીને સૂઈ રહેવું ન જોઈએ. સમય ઝડપથી વીતી જાય છે અને સૂરજનો પ્રકાશ તથા તાજી હવા પણ કાયમ માટે રોકાતા નથી. જીવનમાં અચાનક આવી મળેલા અતિથિ કે અવસરને ક્યારેય તરછોડવા ન જોઈએ, પણ તેનો આદર કરવો જોઈએ.
૫. આડાઅવળા થઈ ગયેલા શબ્દોને યોગ્ય સ્થાને મૂકીને વાક્ય ફરીથી લખો:
૧. પત્તીની એની જીરે પોઢીએ પીમળમાં
વાક્ય : એની પત્તીની પીમળમાં પોઢીએ જી.
૨. મોડીએ જી મુખ મળિયા શું પ્રથમ ના
વાક્ય : પરથમ મળિયા-શું મુખ ના મોડીએ જી.
૩. ના ઓઢીએ પ્રભાતે જી પછેડિયું
વાક્ય : પ્રભાતે પછેડિયું ના ઓઢીએ જી.
૬. ઉદાહરણ મુજબ વાક્ય બનાવીને લખો:
ઉદાહરણ : એ તો ફાગણ કેરું ફૂલ ➔ એ તો ફાગણનું ફૂલ
અન્ય વાક્યો :
૧. ડુંગર કેરી ખીણમાં ગાંભુ નામે ગામ ➔ ડુંગરની ખીણમાં ગાંભુ નામે ગામ.
૨. લવિંગ કેરી લાકડીએ રામે સીતાને માર્યા જો... ➔ લવિંગની લાકડીએ રામે સીતાને માર્યા જો...
૭. ઉદાહરણ પ્રમાણે વાક્ય બનાવીને લખો (“યે” પ્રત્યયનો ઉપયોગ):
વાક્યો :
૧. સૂરજ તો સૂરજયે વરસી ગયો.
૨. મિત્ર તો મિત્રયે દગો દઈ ગયો.
૩. સમય તો સમયયે બદલાઈ ગયો.
૪. ફૂલ તો ફૂલયે કરમાઈ ગયું.
૫. વરસાદ તો વરસાદયે મોડો પડ્યો.
૮. આપેલા શબ્દને ઉદાહરણ મુજબ કલાત્મક રીતે લખો:
ઉદાહરણ : અષાઢ ➔ અષાઢ અષાઢ અષાઢ
જવાબ : પવન ➔ પવન પવન પવન | નદી ➔ નદી નદી નદી
૯. ઉદાહરણ મુજબ શબ્દો બનાવો (શરૂઆત અને અંતમાં સ્વર આવતા હોય તેવા શબ્દો):
જવાબ : અજગર, અહિંસા, આબાદી, આંતરડું, ઈજારો, ઈડલી, ઉદધિ, ઊજળું, ઓળંબો, ઔષધી.
૧૦. નીચેના પૈકી કયા શબ્દ સ્વરાંત અને કયા શબ્દ સ્વરાંત નથી એ જુદા પાડો:
શબ્દો: અષાઢ, તણખલું, અતિથિ, સાક્ષાત્, સદ્, પ્રભાત, બલાત્, મહદ્, ફૂલ, ભૂલ.
• સ્વરાંત શબ્દો (જેના અંતમાં સ્વર હોય) : તણખલું, અતિથિ.
• સ્વરાંત ન હોય તેવા શબ્દો (વ્યંજનાંત) : અષાઢ, સાક્ષાત્, સદ્, પ્રભાત, બલાત્, મહદ્, ફૂલ, ભૂલ.
૧૧. પ્રશ્નોના જવાબ લખો:
૧. આવેલાં અજવાળાં જાય એવું કેમ કહેવાયું હશે ?
જવાબ : સમય કોઈ માટે રોકાતો નથી. સવારના અજવાળાં ધીમે ધીમે આગળ વધતાં વધતાં સાંજ તરફ સરકી જાય છે, તેથી અજવાળાં જાય છે તેમ કહ્યું છે.
૨. અતિથિને કેમ ન તરછોડવા જોઈએ?
જવાબ : અતિથિ એ ભગવાનનું સ્વરૂપ છે અને જીવનમાં અચાનક મળતા સુંદર અવસરો કે મહેમાનોને તરછોડવાથી સંબંધો અને ખુશીઓ ગુમાવી પડે છે.
૩. મુખ ફેરવવું અને મુખ ફેરવ્યું એમાં શો ફેર છે?
જવાબ : 'મુખ ફેરવવું' એ ક્રિયાસૂચક ભાવ છે જ્યારે 'મુખ ફેરવ્યું' એ ભૂતકાળની ક્રિયા દર્શાવે છે. કોઈની સાથે રિસાઈને કે અવગણીને મોં ફેરવી લેવાના અર્થમાં આ પ્રયોજાય છે.
૪. કોને ધરતીના શ્વાસ કહ્યા છે ? શા માટે?
જવાબ : ઘાસના નાના તણખલાને ધરતીના શ્વાસ કહ્યા છે, કારણ કે વનસ્પતિ અને ઘાસ જ ધરતીને જીવંત રાખે છે અને શુદ્ધ ઓક્સિજન રૂપે ધરતીનો શ્વાસ ધબકતો રાખે છે.
✦ ચાલો, યાદ કરીએ... (પ્રશ્નોત્તરી) ✦
• તમને કાવ્ય એકલા ગાવાની મજા પડી કે સમૂહમાં?
જવાબ : મને આ પ્રકૃતિગીત સમૂહમાં ગાવાની ખૂબ જ મજા પડી, કારણ કે તેનાથી લય અને તાલે ઉત્સાહ વધારી દીધો.
• કાવ્યના કયા શબ્દો તમને યાદ રહી ગયા?
જવાબ : મને 'તણખલું', 'પછેડિયું', 'પીમળ' અને 'અતિથિ' જેવા શબ્દો સહેલાઈથી યાદ રહી ગયા.
• કાવ્યની કઈ પંક્તિ ગાવાની તમને મજા પડી?
જવાબ : "અષાઢે તણખલું ના તોડીએ જી, એ જી, એ તો ફૂટતું રે ઘાસ, એમાં ધરતીના શ્વાસ" પંક્તિ ગાવાની સૌથી વધુ મજા પડી.
• શબ્દોને લગતા પ્રશ્નો ક્યા હતા ?
જવાબ : શબ્દોના અર્થ શોધવાના, સ્વરાંત-વ્યંજનાંત શબ્દો છૂટા પાડવાના અને આડાઅવળા શબ્દો ગોઠવીને વાક્ય બનાવવાના પ્રશ્નો હતા.
• કયા પ્રશ્નોના ઉત્તર લખવામાં તમારે મદદની જરૂર પડી?
જવાબ : કાવ્યપંક્તિના ભાવાર્થ અને સ્વરાંત શબ્દો નક્કી કરવામાં મારે થોડી મદદ લેવી પડી.
• તમે “અષાઢ” શબ્દને કલાત્મક અક્ષરે લખવા માટે શું કર્યું હતું?
જવાબ : મેં કલર પેન્સિલ અને કેલિગ્રાફી ડિઝાઇનનો ઉપયોગ કરી 'અષાઢ' શબ્દને વરસાદી છાંટના આકારમાં સુંદર રીતે લખ્યો હતો.
Post a Comment