GSEB Std 8 Social Science Chapter 18 Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 8 સામાજિક વિજ્ઞાન વિષયના પ્રકરણ 18 "સામાજિક ન્યાય અને સામાજિક વિસંગતતા" (Samajik Nyay Ane Samajik Visangata) ના સંપૂર્ણ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન, પાઠના મુખ્ય મુદ્દાઓ (IMP Notes), સામાજિક ન્યાયનો અર્થ, સામાજિક અસમાનતા, માનવ અધિકારો તેમજ બાળ અધિકારો અંગેની વિગતો સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ અગત્યના મુદ્દાઓ (Std 8 Social Science Ch 18 IMP Notes) ✦
- સામાજિક ન્યાય : સમાજના દરેક વ્યક્તિને જાતિ, ધર્મ, જ્ઞાતિ કે લિંગના ભેદભાવ વિના સમાન વિકાસની તકો મળે અને કોઈનું પણ શોષણ ન થાય એવી વ્યવસ્થા એટલે સામાજિક ન્યાય.
- સામાજિક અસમાનતા : સમાજમાં વર્ગ, જ્ઞાતિ, લિંગ કે આર્થિક સ્થિતિના આધારે લોકો વચ્ચે ભેદભાવ રાખવાની પરિસ્થિતિને સામાજિક અસમાનતા કહે છે.
- માનવ-અધિકારો : વ્યક્તિના જન્મજાત સ્વાતંત્ર્ય, સન્માન અને વિકાસ માટે જે અધિકારો અનિવાર્ય છે તેને માનવ-અધિકારો કહેવામાં આવે છે.
- બાળ અધિકારો : બાળકોના યોગ્ય વિકાસ, શિક્ષણ, સ્વાસ્થ્ય અને સુરક્ષા માટે સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘ દ્વારા નિર્ધારિત કરવામાં આવેલા અધિકારોને બાળ અધિકારો કહે છે.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 8 Social Science Chapter 18 Swadhyay Solution) ✦
પ્રશ્ન 1. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર આપો :
(1) સામાજિક ન્યાય એટલે શું ?
જવાબ : સમાજના દરેક નાગરિકને જાતિ, જ્ઞાતિ, લિંગ, ધર્મ કે આર્થિક સ્તરના ભેદભાવ વિના સમાન હકો, સ્વતંત્રતા અને વિકાસની સમાન તકો પ્રાપ્ત થાય અને કોઈનું શોષણ ન થાય તેવી ન્યાયી સમાજવ્યવસ્થા એટલે સામાજિક ન્યાય.
(2) સામાજિક અસમાનતાની પરિસ્થિતિ એટલે શું ?
જવાબ : જ્યારે સમાજમાં અમુક વર્ગ કે સમૂહને વિશેષ અધિકારો મળે અને અન્ય વર્ગોને પાયાની સગવડો તથા વિકાસના અવસરોથી વંચિત રાખવામાં આવે ત્યારે સર્જાતી ભેદભાવયુક્ત સ્થિતિને સામાજિક અસમાનતા કહે છે.
(3) વ્યક્તિને માનવ-અધિકારો કઈ રીતે ઉપયોગી છે ?
જવાબ : માનવ-અધિકારો વ્યક્તિને સ્વતંત્રતા, સન્માનપૂર્વક જીવન જીવવાનો અધિકાર અને સમાનતા પૂરા પાડે છે. તે વ્યક્તિના વ્યક્તિત્વના સર્વાંગી વિકાસ માટે અત્યંત જરૂરી છે.
પ્રશ્ન 2. નીચેના પ્રશ્નોના મુદાસર ઉત્તર આપો :
(1) સામાજિક અસમાનતાની આર્થિક સ્થિતિ પર કેવી અસરો થાય છે ?
જવાબ : સામાજિક અસમાનતાને કારણે ગરીબ અને વંચિત વર્ગોને શિક્ષણ અને રોજગારીની યોગ્ય તકો મળતી નથી. તેનાથી તેમની આર્થિક સ્થિતિ કથળતી જાય છે, ધનિકો વધુ ધનિક અને ગરીબો વધુ ગરીબ બનતા જાય છે, જેનાથી દેશમાં આર્થિક અસમાનતા અને ગરીબી વધે છે.
(2) બાળ અધિકાર એટલે શું ? બાળકોને કયા-કયા બાળ અધિકારો મળે છે ?
જવાબ : બાળકના સ્વાસ્થ્ય, શિક્ષણ, સુરક્ષા અને સર્વાંગી વિકાસ માટે આપવામાં આવેલા વિશેષ અધિકારોને બાળ અધિકાર કહે છે. બાળકોને મળતા મુખ્ય અધિકારો :
1. જીવિત રહેવાનો અને વિકાસનો અધિકાર.
2. ગુણવત્તાયુક્ત મફત અને ફરજિયાત પ્રાથમિક શિક્ષણ મેળવવાનો અધિકાર.
3. હાનિકારક શ્રમ અને શોષણ સામે રક્ષણ મેળવવાનો અધિકાર.
4. પોતાના વિચારો રજૂ કરવાની સ્વતંત્રતા અને રમતગમતનો અધિકાર.
પ્રશ્ન 3. વિચારો અને લખો :
(1) સામાજિક કુરિવાજોથી સમાજમાં કઈ રીતે અસમાનતા ઊભી થાય, કોઈ એક ઉદાહરણ આપી સમજાવો.
જવાબ : સામાજિક કુરિવાજો (જેમ કે અસ્પૃશ્યતા કે જાતિભેદ) સમાજમાં ભાગલા પાડે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ નીચલી જ્ઞાતિના વ્યક્તિને શિક્ષણ કે સાર્વજનિક સ્થળોએ પ્રવેશ આપવામાં ન આવે તો તે વ્યક્તિ અથવા તેનો પૂરો સમૂહ વિકાસથી વંચિત રહે છે, જેનાથી સમાજમાં ગંભીર અસમાનતા ઊભી થાય છે.
(2) ચૌદ વર્ષની ઉંમરના બાળકને રેસ્ટોરન્ટમાં કામ આપવું યોગ્ય ગણાય ? શા માટે ?
જવાબ : ના, 14 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકને રેસ્ટોરન્ટ કે અન્ય કોઈપણ જગ્યાએ કામ આપવું બિલકુલ યોગ્ય નથી. બંધારણના કાનૂન મુજબ બાળમજૂરી એ ગુનો છે. આ ઉંમરે બાળકનો વિકાસ ભણવાની અને રમવાની ઉંમર હોય છે, કામ કરાવવાથી તેના મૂળભૂત અધિકારોનું હનન થાય છે.
(3) શિક્ષણથી વંચિત રહેનાર વ્યક્તિને કેવી-કેવી સમસ્યાઓ નડતી હશે ?
જવાબ : શિક્ષણથી વંચિત રહેનાર વ્યક્તિને સારી રોજગારી મળતી નથી, જેના કારણે તે ગરીબીમાં જીવન વિતાવે છે. તે પોતાના હકો અને કાયદાઓથી અજાણ રહે છે, તેનું સરળતાથી શોષણ થઈ શકે છે અને તે આત્મવિશ્વાસપૂર્વક સમાજમાં આગળ વધી શકતો નથી.
Post a Comment