ધોરણ-8 [સામાજિક વિજ્ઞાન ] 12. ઉદ્યોગ | std-8 [social science] 12. udyog

GSEB Std 8 Social Science Chapter 12 Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 8 સામાજિક વિજ્ઞાન વિષયના પ્રકરણ 12 "ઉદ્યોગ" (Udyog - Industry) ના સંપૂર્ણ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન, પાઠના મુખ્ય મુદ્દાઓ (IMP Notes), ઉદ્યોગનો અર્થ, ઉદ્યોગોનું વર્ગીકરણ (કદ, કાચો માલ અને માલિકીના આધારે), સ્થાનીકરણને અસર કરતા પરિબળો તેમજ લોખંડ-પોલાદ અને માહિતી ટેકનોલોજી ઉદ્યોગ અંગેની વિગતો સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.

ઝડપી નેવિગેશન (Quick Links) :

• ✦ પાઠના અગત્યના મુદ્દાઓ (Key Notes)
• ✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Swadhyay Solution)
• ✦ પ્રવૃત્તિ અને વિશેષ માહિતી (Activities)
• ▶ વિડીયો સમજૂતી (Video Explanation)
• ▶ સ્વાધ્યાય વિડીયો સોલ્યુશન

✦ અગત્યના મુદ્દાઓ (Std 8 Social Science Ch 12 IMP Notes) ✦

• ઉદ્યોગનો અર્થ : કોઈપણ કાચા માલનું યાંત્રિક સહાય દ્વારા સ્વરૂપ બદલીને તેની ઉપયોગિતામાં વધારો કરનાર પ્રવૃત્તિને ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન અથવા ઉદ્યોગ કહેવામાં આવે છે.
• ઉદ્યોગના સ્થાનીકરણને અસર કરતા પરિબળો : કાચો માલ, જમીન, પાણી, વીજળી, શ્રમ, મૂડી, પરિવહન અને બજાર.
• ઉદ્યોગોનું વર્ગીકરણ :
  • કાચા માલના આધારે: કૃષિ આધારિત, પશુ આધારિત, સમુદ્ર આધારિત, વન આધારિત અને ખનિજ આધારિત.
  • કદના આધારે: ગૃહઉદ્યોગ, ટચૂકડા ઉદ્યોગો, નાના કદના ઉદ્યોગો, મધ્યમ કદના ઉદ્યોગો અને મોટા કદના ઉદ્યોગો.
  • માલિકીના આધારે: સાર્વજનિક ક્ષેત્ર, ખાનગી ક્ષેત્ર, સંયુક્ત ક્ષેત્ર અને સહકારી ક્ષેત્ર.
• લોખંડ-પોલાદ ઉદ્યોગ એ આધુનિક ઉદ્યોગનો કરોડરજ્જુ ગણાય છે, કારણ કે અન્ય તમામ ઉદ્યોગો યંત્રો અને સાધનો માટે લોખંડ-પોલાદ પર આધારિત છે.
• સિલિકોન વેલી યુ.એસ.એ. ના કેલિફોર્નિયા રાજ્યમાં આવેલી છે, જે માહિતી ટેકનોલોજી (IT) માટે પ્રખ્યાત છે.

✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 8 Social Science Chapter 12 Swadhyay Solution) ✦

પ્રશ્ન 1. નીચે આપેલા પ્રશ્નોના ઉત્તર આપો :

(1) ઉદ્યોગ શબ્દનો અર્થ શું છે ?
જવાબ : ઉદ્યોગ શબ્દનો સામાન્ય અર્થ કોઈપણ કાર્ય, શ્રમ કે પ્રવૃત્તિ બાદ મળતું ફળ કે પરિણામ છે. કોઈ પણ કાચા માલનું યાંત્રિક સહાય દ્વારા સ્વરૂપ બદલીને તેની ઉપયોગિતામાં વધારો કરનાર પ્રવૃત્તિને ઉદ્યોગ કહેવામાં આવે છે.

(2) કયાં મુખ્ય પરિબળો છે જે ઉદ્યોગના સ્થાનીકરણ પર અસર કરે છે ?
જવાબ : ઉદ્યોગના સ્થાનીકરણ પર અસર કરતાં મુખ્ય પરિબળો : (1) કાચા માલની ઉપલબ્ધતા, (2) જમીન, (3) પાણી, (4) વીજળી, (5) શ્રમ (કામદારો), (6) મૂડી, (7) પરિવહન અને વાહનવ્યવહારની સગવડ અને (8) બજાર.

(3) કયો ઉદ્યોગ મુખ્યત્વે આધુનિક ઉદ્યોગના કરોડરજ્જૂ તરીકે ઓળખાય છે ? શા માટે ?
જવાબ : લોખંડ-પોલાદ ઉદ્યોગ એ આધુનિક ઉદ્યોગના કરોડરજ્જુ તરીકે ઓળખાય છે. કારણ કે અન્ય તમામ નાના-મોટા ઉદ્યોગો માટે જરૂરી યંત્રો, સાધનો, વાહનો અને કારખાનાના બાંધકામ માટે લોખંડ અને પોલાદ અનિવાર્ય છે. તેના વગર કોઈ ઉદ્યોગ ચાલી શકે નહીં.

(4) કપાસઉદ્યોગ મુંબઈમાં ઝડપથી શા માટે વિકાસ પામ્યો છે ?
જવાબ : મુંબઈમાં ગરમ અને ભેજવાળી આબોહવા હોવાથી કપાસના સૂતરની કાંતણી સરળ બને છે. વળી, આસપાસના પ્રદેશોમાંથી કાચો કપાસ સરળતાથી મળી રહે છે, બંદર હોવાથી આયાત-નિકાસ માટે અનુકૂળતા છે, કુશળ શ્રમિકો મળી રહે છે અને મૂડી રોકાણ માટે બેન્કિંગ સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ છે.

(5) બેંગલૂરુ અને કેલિફોર્નિયામાં માહિતી ટૅક્નોલૉજી ઉદ્યોગની વચ્ચે શું સમાનતા છે ?
જવાબ : બેંગલૂરુ (ભારત) અને કેલિફોર્નિયા (યુ.એસ.એ.) બંને જગ્યાએ માહિતી ટેકનોલોજી (IT) ઉદ્યોગનો સમાન વિકાસ થયો છે. બંને સ્થળોએ ઉચ્ચ તકનીકી શિક્ષણ સંસ્થાઓ, કુશળ સોફ્ટવેર ઇજનેરો, અનુકૂળ આબોહવા, સરકારી સહાય અને વૈશ્વિક સ્તરે ઉત્તમ કનેક્ટિવિટી જેવી સમાનતાઓ જોવા મળે છે.

પ્રશ્ન 2. નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરી ઉત્તર આપો :

(1) સિલિકોન વેલી ક્યાં આવેલી છે ?
(A) બેંગલૂરુ (B) કેલિફોર્નિયા (C) અમદાવાદ (D) જાપાન
સાચો જવાબ : (B) કેલિફોર્નિયા

(2) નીચેનામાંથી વિકસતો ઉદ્યોગ કયો છે ?
(A) લોખંડ-પોલાદ ઉદ્યોગ (B) સુતરાઉ કાપડ ઉદ્યોગ (C) માહિતી ટૅક્નોલૉજી (D) શણ ઉદ્યોગ
સાચો જવાબ : (C) માહિતી ટૅક્નોલૉજી

(3) નીચેનામાંથી કયાં પ્રાકૃતિક રેસા છે ?
(A) નાઈલોન (B) શણ (C) એક્રેલિક (D) પોલિએસ્ટર
સાચો જવાબ : (B) શણ

પ્રશ્ન 3. તફાવત સ્પષ્ટ કરો :

(1) ખેતી આધારિત અને ખનિજ આધારિત ઉદ્યોગ

ખેતી આધારિત ઉદ્યોગ	ખનિજ આધારિત ઉદ્યોગ
1. આ ઉદ્યોગો માટેનો કાચો માલ ખેતીમાંથી પ્રાપ્ત થાય છે.	1. આ ઉદ્યોગો માટેનો કાચો માલ પૃથ્વીના પેટાળમાંથી મળતા ખનિજોમાંથી પ્રાપ્ત થાય છે.
2. ઉદાહરણ - સુતરાઉ કાપડ ઉદ્યોગ, ખાંડ ઉદ્યોગ, ખાદ્ય તેલ ઉદ્યોગ.	2. ઉદાહરણ - લોખંડ-પોલાદ ઉદ્યોગ, સિમેન્ટ ઉદ્યોગ, રસાયણ ઉદ્યોગ.

(2) સાર્વજનિક ક્ષેત્ર અને સંયુક્ત ક્ષેત્રના ઉદ્યોગ

સાર્વજનિક ક્ષેત્રના ઉદ્યોગ	સંયુક્ત ક્ષેત્રના ઉદ્યોગ
1. આ ઉદ્યોગોની માલિકી અને સંચાલન સરકાર (કેન્દ્ર કે રાજ્ય) દ્વારા થાય છે.	1. આ ઉદ્યોગોની માલિકી અને સંચાલન સરકાર અને ખાનગી વ્યક્તિઓ બંને દ્વારા સંયુક્તપણે થાય છે.
2. ઉદાહરણ - ભેલ (BHEL), સેલ (SAIL).	2. ઉદાહરણ - ઓઈલ ઈન્ડિયા લિમિટેડ (OIL).

પ્રશ્ન 4. નીચે આપેલી ખાલી જગ્યાઓમાં બે-બે ઉદાહરણ આપો :

(1) કાચો માલ : કપાસ, શેરડી

(2) કૃષિ આધારિત ઉદ્યોગ : સુતરાઉ કાપડ ઉદ્યોગ, ખાંડ ઉદ્યોગ

(3) સહકારી ઉદ્યોગ : અમૂલ ડેરી, સુગર મિલો (ખેડૂત સહકારી મંડળીઓ)

---

✦ ધોરણ 8 સામાજિક વિજ્ઞાનના અન્ય તમામ પાઠોના સોલ્યુશન ✦

1. યુરોપિયનો અને શાસન સ્થાપના 2. ભારતમાં બ્રિટિશ શાસન 3. પ્રથમ સ્વાતંત્ર્યસંગ્રામ 4. શહેરો અને ઉદ્યોગો 5. શિક્ષણ અને સમાજવ્યવસ્થા 6. સ્વાતંત્ર્ય-ચળવળો 7. આધુનિક ભારતમાં કલા 8. સ્વતંત્રતા પછીનું ભારત 9. સંસાધન 10. ખનિજ અને ઊર્જા 11. ખેતી 12. ઉદ્યોગ 13. માનવ-સંસાધન 14. આપત્તિ-વ્યવસ્થાપન 15. ભારતીય બંધારણ 16. સંસદ અને કાયદો 17. ન્યાયતંત્ર 18. સામાજિક ન્યાય 19. સરકારની ભૂમિકા

✦ ધોરણ 8 ના અન્ય તમામ વિષયો ✦

ગુજરાતી હિન્દી સંસ્કૃત અંગ્રેજી ગણિત વિજ્ઞાન સામાજિક વિજ્ઞાન