GSEB Std 8 Social Science Chapter 15 Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 8 સામાજિક વિજ્ઞાન વિષયના પ્રકરણ 15 "ભારતીય બંધારણ" (Bhartiy Bandharan - Indian Constitution) ના સંપૂર્ણ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન, પાઠના મુખ્ય મુદ્દાઓ (IMP Notes), બંધારણનો અર્થ, બંધારણ સભા, બંધારણની વિશેષતાઓ, મૂળભૂત હકો અને ફરજો અંગેની વિગતો સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ અગત્યના મુદ્દાઓ (Std 8 Social Science Ch 15 IMP Notes) ✦
- બંધારણનો અર્થ : કોઈપણ દેશનું સંચાલન કરવા માટે બનાવવામાં આવેલા નિયમોના વ્યવસ્થિત સંગ્રહને તે દેશનું બંધારણ કહેવામાં આવે છે.
- ભારતના બંધારણની શરૂઆત આમુખ (Preamble) થી થાય છે.
- બંધારણસભાના અધ્યક્ષ ડૉ. રાજેન્દ્રપ્રસાદ હતા, જ્યારે ખરડા સમિતિના અધ્યક્ષ ડૉ. ભીમરાવ આંબેડકર હતા.
- ભારતનું બંધારણ 26 જાન્યુઆરી 1950 ના રોજ અમલમાં આવ્યું હતું, તેથી આ દિવસને 'પ્રજાસત્તાક દિન' તરીકે ઉજવીએ છીએ.
- ભારતના બંધારણમાં નાગરિકોને લોકશાહી શાસન-વ્યવસ્થા અને મૂળભૂત હકો આપવામાં આવ્યા છે.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 8 Social Science Chapter 15 Swadhyay Solution) ✦
પ્રશ્ન 1. ખાલી જગ્યા પૂરો :
(1) બંધારણની શરૂઆત આમુખ થી થાય છે.
(2) બંધારણસભાના અધ્યક્ષ ડૉ. રાજેન્દ્રપ્રસાદ હતા.
(3) બંધારણસભામાં કુલ 389 સભ્યો હતા.
(4) બંધારણમાં લોકશાહી શાસન-વ્યવસ્થાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
પ્રશ્ન 2. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર એક-બે વાક્યોમાં લખો :
(1) બંધારણનો અર્થ જણાવો.
જવાબ : દેશનું શાસન ચલાવવા માટે ઘડવામાં આવેલા નિયમોના વ્યવસ્થિત સંગ્રહને તે દેશનું બંધારણ કહેવામાં આવે છે.
(2) બંધારણના ઘડવૈયા તરીકે કોને ઓળખવામાં આવે છે ?
જવાબ : બંધારણના ઘડવૈયા તરીકે ડૉ. ભીમરાવ આંબેડકર (બાબાસાહેબ આંબેડકર) ને ઓળખવામાં આવે છે.
(3) લોકશાહી એટલે શું ?
જવાબ : જે શાસનપદ્ધતિમાં દેશના લોકો સત્તાના માલિક હોય અને લોકો દ્વારા ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓ શાસન ચલાવતા હોય તેને લોકશાહી કહેવાય છે.
(4) બંધારણ ક્યારે અમલમાં આવ્યું ?
જવાબ : ભારતનું બંધારણ 26 જાન્યુઆરી, 1950ના રોજ અમલમાં આવ્યું હતું.
પ્રશ્ન 3. નીચેના પ્રશ્નોના મુદાસર ઉત્તર લખો :
(1) બંધારણની મુખ્ય વિશેષતાઓ જણાવો.
જવાબ : ભારતીય બંધારણની મુખ્ય વિશેષતાઓ નીચે મુજબ છે :
1. લિખિત અને વિસ્તૃત બંધારણ : ભારતનું બંધારણ લેખિત સ્વરૂપમાં છે અને તે વિશ્વનું સૌથી મોટું લેખિત બંધારણ છે.
2. લોકશાહી શાસનપદ્ધતિ : ભારતમાં લોકશાહી શાસન પ્રણાલી અપનાવાઈ છે જેમાં નાગરિકોને મતદાનનો અધિકાર છે.
3. બિનસાંપ્રદાયિકતા : ભારત કોઈપણ એક ધર્મ પાળવા માટે બંધાયેલ નથી, દેશમાં તમામ ધર્મોને સમાન આદર આપવામાં આવે છે.
4. મૂળભૂત હકો અને ફરજો : નાગરિકોના સર્વાંગી વિકાસ માટે બંધારણે મૂળભૂત હકો અને ફરજો પ્રદાન કર્યા છે.
(2) કોઈ પણ બે મૂળભૂત હકો વિશે જણાવો.
જવાબ : ભારતીય બંધારણે નાગરિકોને 6 મૂળભૂત હકો આપ્યા છે, જેમાંથી બે મુખ્ય હકો નીચે મુજબ છે:
1. સમાનતાનો હક : કાયદા સમક્ષ બધા નાગરિકો સમાન છે. ધર્મ, જાતિ, જ્ઞાતિ કે લિંગના આધારે કોઈ ભેદભાવ રાખી શકાતો નથી.
2. સ્વાતંત્ર્યનો હક : આ હક દ્વારા નાગરિકોને વાણી અને અભિવ્યક્તિનું સ્વાતંત્ર્ય, ભારતમાં ગમે ત્યાં હરવા-ફરવાની અને વસવાટ કરવાની સ્વતંત્રતા મળે છે.
(3) કોઈ પણ ચાર મૂળભૂત ફરજો જણાવો.
જવાબ : બંધારણે નાગરિકો માટે કેટલીક મૂળભૂત ફરજો નક્કી કરી છે, જેમાંથી ચાર મુખ્ય ફરજો નીચે મુજબ છે:
1. બંધારણનું પાલન કરવું અને તેના આદર્શો, રાષ્ટ્રધ્વજ તથા રાષ્ટ્રગીતનો આદર કરવો.
2. દેશનું રક્ષણ કરવું અને રાષ્ટ્રીય સેવા બજાવવાની હાકલ થતાં તેમ કરવું.
3. જંગલો, નદીઓ અને વન્ય પશુપક્ષીઓ સહિત કુદરતી પર્યાવરણનું જતન કરવું.
4. જાહેર મિલકતનું રક્ષણ કરવું અને હિંસાનો ત્યાગ કરવો.
પ્રશ્ન 4. વિચારો અને લખો :
(1) જો નાગરિકોને મૂળભૂત હકો આપવામાં ન આવે તો કેવી સ્થિતિ સર્જાય ?
જવાબ : જો નાગરિકોને મૂળભૂત હકો આપવામાં ન આવે તો વ્યક્તિગત સ્વાતંત્ર્ય અને વિકાસ રૂંધાઈ જાય છે. લોકો સ્વતંત્ર રીતે જીવી શકતા નથી, સરકાર સામે અવાજ ઉઠાવી શકાતો નથી અને દેશમાં શોષણ તથા અન્યાય વધી જાય છે.
(2) તમામ મૂળભૂત ફરજો - વિદ્યાર્થીનાં જીવનમાં કેવી રીતે બજાવી શકાય ?
જવાબ : વિદ્યાર્થીઓ શાળામાં સમયસર હાજર રહીને, રાષ્ટ્રગીત અને રાષ્ટ્રધ્વજનો આદર કરીને, શાળા અને જાહેર મિલકતોને નુકસાન ન પહોંચાડીને, વૃક્ષારોપણ કરીને અને વડીલો તથા શિક્ષકોનો આદર કરીને પોતાની મૂળભૂત ફરજો બજાવી શકે છે.
(3) 26 નવેમ્બરને બંધારણ-દિવસ તરીકે શા માટે ઊજવવામાં આવે છે ?
જવાબ : 26 નવેમ્બર 1949ના રોજ ભારતનું બંધારણ સત્તાવાર રીતે સ્વીકારવામાં અને અપનાવવામાં આવ્યું હતું. બંધારણ ઘડવાની આ ઐતિહાસિક સિદ્ધિને યાદ કરવા માટે દર વર્ષે 26 નવેમ્બરને 'બંધારણ-દિવસ' તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.
Post a Comment