GSEB Std 8 Social Science Chapter 11 Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 8 સામાજિક વિજ્ઞાન વિષયના પ્રકરણ 11 "ખેતી" (Kheti - Agriculture) ના સંપૂર્ણ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન, પાઠના મુખ્ય મુદ્દાઓ (IMP Notes), ખેતીના પ્રકારો, મુખ્ય પાકો (ધાન્ય અને રોકડિયા પાકો), હરિયાળી ક્રાંતિ તેમજ આધુનિક સિંચાઈ પદ્ધતિઓ અંગેની વિગતો સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ અગત્યના મુદ્દાઓ (Std 8 Social Science Ch 11 IMP Notes) ✦
- ખેતી (Agriculture) : વિશ્વમાં અને ભારતમાં આર્થિક પ્રવૃત્તિઓમાં ખેતી મુખ્ય સ્થાન ધરાવે છે. ભારતની લગભગ અડધાથી વધુ વસ્તી ખેતી પ્રવૃત્તિ સાથે જોડાયેલી છે.
- ખેતીના મુખ્ય પ્રકારો : (1) સ્થળાંતરીય ખેતી, (2) સઘન ખેતી, (3) બાગાયતી ખેતી, (4) સજીવ ખેતી, (5) સૂકી ખેતી અને (6) આર્દ્ર ખેતી.
- મુખ્ય પાકો : અનાજ અને ધાન્ય પાકો (ડાંગર, ઘઉં, બાજરી, જુવાર, મકાઈ), રોકડિયા પાકો (કપાસ, શેરડી, શણ, ચા, કૉફી, રબર), અને તેલીબિયાં (તલ, મગફળી, એરંડા, સરસવ).
- હરિયાળી ક્રાંતિ (Green Revolution) : કૃષિ ક્ષેત્રે ઉત્પાદન વધારવા માટે બિયારણની સુધારેલી જાતો, રાસાયણિક ખાતરો, જંતુનાશકો અને સિંચાઈની સગવડોનો વ્યાપક ઉપયોગ થતાં અનાજ ઉત્પાદનમાં થયેલા ક્રાંતિકારી વધારાને હરિયાળી ક્રાંતિ કહે છે.
- ટપક પદ્ધતિ દ્વારા પાણીની 40% થી 60% સુધીની બચત થાય છે તેમજ વીજળી અને ખાતરની પણ બચત થાય છે.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 8 Social Science Chapter 11 Swadhyay Solution) ✦
પ્રશ્ન 1. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર આપો :
(1) કૃષિને અસર કરતાં પરિબળો જણાવો.
જવાબ : કૃષિને અસર કરતાં મુખ્ય પરિબળોમાં આબોહવા (તાપમાન અને વરસાદ), જમીનનો પ્રકાર, પાણીની ઉપલબ્ધતા, પિયતની સગવડો, બિયારણ, શ્રમ અને બજારની સગવડોનો સમાવેશ થાય છે.
(2) સરકાર ખેડૂતોમાં ખેતીનો વિકાસ કરવા માટે શું મદદ કરે છે ?
જવાબ : સરકાર ખેડૂતોને ઓછા વ્યાજે ધિરાણ, ઉત્તમ પ્રકારનાં બિયારણો, રાસાયણિક ખાતરો, જંતુનાશકો ખરીદવા આર્થિક સહાય, ટપક સિંચાઈ પદ્ધતિ માટે સબસિડી, વીજળી અને માર્ગદર્શન પૂરું પાડે છે.
(3) ગુજરાતમાં મુખ્ય કયા-ક્યા પાક થાય છે ?
જવાબ : ગુજરાતમાં મુખ્યત્વે કપાસ, મગફળી, એરંડા (દિવેલા), તલ, બાજરી, ઘઉં, ડાંગર, જુવાર, મકાઈ, શેરડી અને તમાકુ જેવા પાકો થાય છે.
(4) કૃષિના પ્રકારો કયા-કયા છે ?
જવાબ : કૃષિના મુખ્ય પ્રકારો : (1) સ્થળાંતરીય (ઝૂમ) ખેતી, (2) સઘન ખેતી, (3) બાગાયતી ખેતી, (4) સજીવ ખેતી, (5) સૂકી ખેતી અને (6) આર્દ્ર ખેતી.
(5) વનસ્પતિજન્ય કીટનાશકોમાં કઈ-કઈ વનસ્પતિનો ઉપયોગ થાય છે ?
જવાબ : વનસ્પતિજન્ય કીટનાશકોમાં લીમડો, તમાકુ, કારેલાં, કરંજ વગેરે વનસ્પતિઓનો ઉપયોગ થાય છે.
(6) તફાવત આપો : બાગાયતી ખેતી અને સઘન ખેતી
જવાબ :
• બાગાયતી ખેતી : આ ખેતીમાં લાંબા સમય સુધી ફળદ્રુપતા જાળવી રાખી ચા, કૉફી, રબર, ફળો (સફરજન, કેરી, નારિયેળ) વગેરેના બગીચા તૈયાર કરવામાં આવે છે જેમાં માવજત અને મૂડીરોકાણ વધુ જોઈએ.
• સઘન ખેતી : આ ખેતીમાં યંત્રો, રાસાયણિક ખાતરો અને સિંચાઈનો સઘન ઉપયોગ કરી મર્યાદિત જમીનમાંથી વધુમાં વધુ ઉત્પાદન મેળવવામાં આવે છે.
(7) જૈવિક કીટનાશકોમાં શેનો-શેનો ઉપયોગ થાય છે ?
જવાબ : જૈવિક કીટનાશકોમાં લીમડો, તમાકુ, કરંજ જેવી વનસ્પતિઓ તેમજ અળસિયા, ટ્રાઈકોડર્મા જેવા સૂક્ષ્મજીવો અને કુદરતી પદાર્થોનો ઉપયોગ થાય છે.
(8) ગુજરાતનો ભરૂચ પાસે આવેલ કયો પ્રદેશ લાંબા તારના કપાસનાં ઉત્પાદન માટે જાણીતો છે ?
જવાબ : ગુજરાતનો ભરૂચ પાસે આવેલ **કાનમ** પ્રદેશ લાંબા તારના કપાસનાં ઉત્પાદન માટે જાણીતો છે.
પ્રશ્ન 2. નીચે આપેલ વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરી ઉત્તર આપો :
(1) નીચેનામાંથી કયા ખેતીના પ્રકારમાં ઉત્પાદન ઓછું હોય છે ?
(A) બાગાયતી ખેતી (B) ઝૂમ ખેતી (C) સઘન ખેતી (D) આર્દ્ર ખેતી
સાચો જવાબ : (B) ઝૂમ ખેતી
(2) વનસ્પતિજન્ય કીટનાશકોમાં કઈ વનસ્પતિનો ઉપયોગ થતો નથી ?
(A) લીમડો (B) કારેલાં (C) તમાકુ (D) બિલાડીના ટોપ
સાચો જવાબ : (D) બિલાડીના ટોપ
(3) દિવેલા (એરંડા)નાં ઉત્પાદનમાં વિશ્વમાં કયો દેશ પ્રથમ ક્રમે છે ?
(A) બ્રાઝિલ (B) ભારત (C) ચીન (D) શ્રીલંકા
સાચો જવાબ : (B) ભારત
(4) “ઘઉંનો કોઠાર” કયા રાજ્યને કહેવામાં આવે છે ?
(A) પંજાબ (B) ગુજરાત (C) હરિયાણા (D) ઉત્તરપ્રદેશ
સાચો જવાબ : (A) પંજાબ
પ્રશ્ન 3. કારણો આપો :
(1) રાસાયણિક ખાતર અને રાસાયણિક કીટનાશકોનો વધુપડતો વપરાશ નુકસાનકારક છે.
જવાબ : રાસાયણિક ખાતરો અને જંતુનાશકોના વધુપડતા વપરાશથી જમીનની કુદરતી ફળદ્રુપતા ઘટે છે, જમીન બિનઉપરોક્ત બને છે, ભૂગર્ભ જળ પ્રદૂષિત થાય છે અને તેમાંથી ઉત્પન્ન થતાં અનાજ-શાકભાજી ખાવાથી માનવ સ્વાસ્થ્ય પર જોખમ ઊભું થાય છે.
(2) જુદા-જુદા પ્રદેશોમાં વિવિધ પાક ઉગાડવામાં આવે છે.
જવાબ : દરેક પ્રદેશની આબોહવા, તાપમાન, વરસાદનું પ્રમાણ, જમીનનો પ્રકાર અને પાણીની ઉપલબ્ધતા અલગ-અલગ હોય છે. જે પાકને જેવું અનુકૂળ વાતાવરણ જોઈએ તે તે પ્રદેશમાં ઉગાડવામાં આવે છે.
(3) જૈવિક કીટનાશકો તરફનું વલણ વધી રહ્યું છે.
જવાબ : રાસાયણિક જંતુનાશકોના દુષ્પરિણામોથી બચવા, જમીનની ફળદ્રુપતા ટકાવી રાખવા અને લોકોમાં શુદ્ધ તથા ગુણવત્તાયુક્ત આહારની જાગૃતિ વધવાથી જૈવિક કીટનાશકો તરફનું વલણ વધી રહ્યું છે.
(4) ખેતીમાં ટપક પિયત પદ્ધતિ શ્રેષ્ઠ પિયત પદ્ધતિ છે.
જવાબ : ટપક પિયત પદ્ધતિથી છોડના મૂળમાં જ ટીપે-ટીપે પાણી પહોંચે છે, જેનાથી પાણીની 40% થી 60% સુધીની બચત થાય છે, ખાતરની બચત થાય છે, નિંદામણ ઓછું થાય છે અને અસમતોલ જમીનમાં પણ ઉત્તમ પિયત આપી શકાય છે.
પ્રશ્ન 4. સંકલ્પના સમજાવો :
(1) ખેતી : માનવી દ્વારા જમીનમાં છોડ કે પાક ઉગાડીને આર્થિક ઉપાર્જન મેળવવાની તથા જરૂરિયાતો સંતોષવાની પ્રવૃત્તિને ખેતી કહેવામાં આવે છે.
(2) બાગાયતી ખેતી : જે ખેતીમાં લાંબા સમય સુધી ફળદ્રુપતા જાળવી રાખી ચા, કૉફી, રબર, કોકો તેમજ ફળોના છોડ કે વૃક્ષો ઉગાડવામાં આવે તેને બાગાયતી ખેતી કહે છે.
(3) સૂકી ખેતી : જ્યાં વરસાદનું પ્રમાણ ઓછું છે અને સિંચાઈની સગવડ નથી તેવી જગ્યાએ માત્ર વરસાદના ભેજના આધારે વર્ષમાં એક જ પાક લેવામાં આવે તેને સૂકી ખેતી કહે છે.
(4) આર્દ્ર ખેતી : જ્યાં વરસાદનું પ્રમાણ વધારે છે અથવા સિંચાઈની સારી સગવડ ઉપલબ્ધ છે તેવા વિસ્તારોમાં વર્ષમાં એક કરતાં વધુ પાક લઈ શકાય તેવી ખેતીને આર્દ્ર ખેતી કહે છે.
પ્રશ્ન 5. ખાલી જગ્યા પૂરો :
(1) ગુજરાત કપાસનાં ઉત્પાદનમાં ભારતમાં પ્રથમ સ્થાન ધરાવે છે.
(2) સઘન ખેતીને વ્યાપારી ખેતી પણ કહે છે.
(3) ગુજરાતમાં મગફળીનું સૌથી વધુ ઉત્પાદન જૂનાગઢ જિલ્લામાં થાય છે.
(4) વિશ્વના આશરે 50 % લોકો ખેતી-પ્રવૃત્તિઓમાં રોકાયેલા છે.
(5) કપાસની કાળી જમીન રેગુર ના નામે પણ ઓળખાય છે.
પ્રશ્ન 6. ટૂંક નોંધ લખો :
(1) સઘન ખેતી :
સઘન ખેતી એટલે કે વધુ ઉત્પાદન મેળવવા માટે યંત્રો, રાસાયણિક ખાતરો, જંતુનાશકો અને સિંચાઈનો વ્યાપક ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવતી ખેતી. આ ખેતીમાં મૂડીરોકાણ વધુ હોય છે અને તે વ્યાપારી હેતુ માટે કરવામાં આવે છે.
(2) ખેતીનો વિકાસ :
વધતી વસ્તીની અનાજની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે ખેતી ક્ષેત્રે કરવામાં આવતા આધુનિક સુધારાઓને ખેતીનો વિકાસ કહે છે. સારાં બિયારણો, સિંચાઈની સગવડો, વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિઓ અને સરકારી સહાયથી ખેતીના ઉત્પાદનમાં મોટો વધારો થયો છે.
(3) ડાંગર :
ડાંગર એ ભારતનો સૌથી મહત્વનો અને મુખ્ય ખાદ્યપાક છે. તેના માટે ગરમ અને ભેજવાળી આબોહવા, ચીકણી કે કાંપની ફળદ્રુપ જમીન તથા પુષ્કળ પાણીની જરૂર પડે છે. પશ્ચિમ બંગાળ, તમિલનાડુ અને ગુજરાતમાં તેનું મોટું ઉત્પાદન થાય છે.
(4) કાળી જમીન :
કાળી જમીન ચીકણી અને લાવાકીય ખડકોમાંથી બનેલી છે. તેમાં ભેજ સંગ્રહ કરવાની ક્ષમતા સૌથી વધુ હોય છે. આ જમીન કપાસના પાક માટે ખૂબ જ અનુકૂળ હોવાથી તેને 'રેગુર' કે 'કપાસની કાળી જમીન' કહે છે.
(5) ટપક સિંચાઈ પદ્ધતિ :
ટપક પદ્ધતિ આધુનિક સિંચાઈ પદ્ધતિ છે જેમાં પાઈપ અને નોઝલ દ્વારા છોડના મૂળમાં ટીપે-ટીપે પાણી પહોંચાડવામાં આવે છે. તેનાથી પાણીની 40% થી 60% સુધીની બચત થાય છે અને અસમતોલ જમીનમાં પણ ઉત્તમ પિયત થઈ શકે છે.
إرسال تعليق