GSEB Std 8 Social Science Chapter 14 Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 8 સામાજિક વિજ્ઞાન વિષયના પ્રકરણ 14 "આપત્તિ-વ્યવસ્થાપન" (Aapati-Vyavasthapan - Disaster Management) ના સંપૂર્ણ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન, પાઠના મુખ્ય મુદ્દાઓ (IMP Notes), કુદરતી અને માનવસર્જિત આપત્તિઓ (ભૂકંપ, પૂર, વાવાઝોડું, દાવાનળ, ભૂસ્ખલન, મહામારી, ઔદ્યોગિક અકસ્માત) તેમજ આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અંગેની વિગતો સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ અગત્યના મુદ્દાઓ (Std 8 Social Science Ch 14 IMP Notes) ✦
- આપત્તિ (Disaster) : માનવજીવનને અસ્તવ્યસ્ત કરી નાખતી કુદરતી કે માનવસર્જિત ભારે હોનારતને આપત્તિ કહેવામાં આવે છે.
- આપત્તિના પ્રકારો : આપત્તિના મુખ્ય બે પ્રકાર છે: (1) કુદરતી આપત્તિઓ અને (2) માનવસર્જિત આપત્તિઓ.
- આગાહી કરી શકાય તેવી કુદરતી આપત્તિઓ : પૂર, વાવાઝોડું, સુનામી, દુષ્કાળ વગેરે.
- આગાહી ન કરી શકાય તેવી કુદરતી આપત્તિઓ : ભૂકંપ, જ્વાળામુખી પ્રસ્ફોટન વગેરે.
- માનવસર્જિત આપત્તિઓ : આગ, ઔદ્યોગિક અકસ્માત, હુલ્લડ, વિસ્ફોટ, માર્ગ અકસ્માતો વગેરે.
- દાવાનળ : જંગલોમાં વૃક્ષોના આપસમાં ઘર્ષણથી કે વીજળી પડવાથી અથવા માનવ ભૂલથી લાગતી ભીષણ આગને દાવાનળ કહે છે.
- ભૂસ્ખલન : પર્વતો કે ડુંગરાળ વિસ્તારોમાં માટી કે ખડકોનું અચાનક નીચે સરકવાની ઘટનાને ભૂસ્ખલન કહે છે.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 8 Social Science Chapter 14 Swadhyay Solution) ✦
પ્રશ્ન 1. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર એક વાક્યમાં આપો :
(1) કુદરતી આપત્તિ કોને કહેવાય ?
જવાબ : પૃથ્વી પર થતા કુદરતી ફેરફારો અથવા અસમતુલાને કારણે સર્જાતી અને માનવજીવનને વ્યાપક નુકસાન પહોંચાડતી હોનારતને કુદરતી આપત્તિ કહેવાય છે.
(2) આગાહી કરી શકાય એવી કુદરતી આપત્તિઓ કઈ-કઈ છે ?
જવાબ : પૂર, વાવાઝોડું, સુનામી અને દુષ્કાળ જેવી આપત્તિઓની અગાઉથી આગાહી કરી શકાય છે.
(3) આગાહી ન કરી શકાય એવી કુદરતી આપત્તિઓ કઈ-કઈ છે ?
જવાબ : ભૂકંપ અને જ્વાળામુખી પ્રસ્ફોટન જેવી આપત્તિઓની અગાઉથી ચોક્કસ આગાહી કરી શકાતી નથી.
(4) માનવસર્જિત આપત્તિ કઈ-કઈ છે ?
જવાબ : આગ, ઔદ્યોગિક અકસ્માત, હુલ્લડ, બોમ્બ વિસ્ફોટ અને માર્ગ અકસ્માતો માનવસર્જિત આપત્તિઓ છે.
(5) દાવાનળ કોને કહેવાય ?
જવાબ : જંગલોના વૃક્ષો વચ્ચે થતા ઘર્ષણથી, વીજળી પડવાથી કે માનવીય પ્રવૃત્તિઓથી જંગલોમાં લાગતી ભીષણ આગને દાવાનળ કહે છે.
(6) ભૂસ્ખલનની ઘટનાઓ કયાં ક્ષેત્રોમાં વિશેષ જોવા મળે છે ?
જવાબ : ભૂસ્ખલનની ઘટનાઓ મુખ્યત્વે પર્વતીય અને ડુંગરાળ વિસ્તારોમાં (જેમ કે હિમાલય ક્ષેત્ર કે ડાંગ જિલ્લો) વિશેષ જોવા મળે છે.
(7) મહામારીની પરિસ્થિતિ એટલે શું ?
જવાબ : કોઈ ચેપી રોગ જ્યારે ખૂબ જ ઝડપથી મોટા ભયજનક પ્રમાણમાં સમગ્ર વિસ્તાર કે દેશમાં ફેલાઈ જાય અને અસંખ્ય લોકો તેનાથી પ્રભાવિત થાય ત્યારે તેને મહામારીની પરિસ્થિતિ કહે છે.
પ્રશ્ન 2. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર આપો :
(1) દાવાનળ કયા-કયા સંજોગોમાં ફાટી નીકળે છે ?
જવાબ : ઉનાળાની શુષ્ક ઋતુમાં ગરમીનું પ્રમાણ વધવાથી, જંગલોમાં સૂકાં ઘાસ અને વૃક્ષોના પરસ્પર ઘર્ષણથી, આકાશમાંથી વીજળી પડવાથી કે પછી જંગલમાં માનવીઓ દ્વારા સળગતી સિગારેટ કે સગડી ખુલ્લી મૂકવાથી દાવાનળ ફાટી નીકળે છે.
(2) તીડ-પ્રકોપ વિશે ટૂંક નોંધ લખો.
જવાબ : તીડ એ કીટક વર્ગનું પ્રાણી છે જે મોટા જૂથમાં હુમલો કરે છે. અનુકૂળ હવામાન અને પવનોની દિશાને કારણે તીડના મોટા સમૂહો હજારો કિલોમીટર ખેતીના પાક પર આક્રમણ કરે છે. તે થોડીક જ મિનિટોમાં લીલાછમ ખેતરો અને પાકને સાફ કરી નાખે છે, જેનાથી ખેડૂતોને ભારે આર્થિક નુકસાન થાય છે અને દુકાળ જેવી સ્થિતિ સર્જાય છે.
(3) મહામારીથી ઊભી થતી પરિસ્થિતિ વર્ણવો.
જવાબ : મહામારીના સમયમાં કોલેરા, પ્લેગ, કોવિડ-19 જેવા ચેપી રોગો અતિ ઝડપથી ફેલાય છે. તેનાથી હજારો-લાખો લોકો બીમાર પડે છે અને મૃત્યુ પામે છે. સ્વાસ્થ્ય સેવાઓ પર ભારે ભારણ વધે છે, લોકજીવન અસ્તવ્યસ્ત થઈ જાય છે, આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ ઠપ થઈ જાય છે અને સમગ્ર સમાજમાં ભય તથા અસલામતીનું વાતાવરણ ફેલાય છે.
(4) ઔદ્યોગિક અકસ્માતમાં થનાર અકસ્માતોની વિગતો આપો.
જવાબ : ઔદ્યોગિક એકમોમાં યંત્રની ખામી, ઝેરી ગેસનું લીકેજ, બોઈલર ફાટવું, આગ લાગવી કે શોર્ટ સર્કિટ થવાને કારણે ગંભીર અકસ્માતો થાય છે. તેનાથી ફેક્ટરીમાં કામ કરતા કામદારો અને આસપાસના રહેવાસીઓ ગંભીર રીતે ઘાયલ થાય છે અથવા જીવ ગુમાવે છે તેમજ પર્યાવરણને પણ વ્યાપક નુકસાન થાય છે.
(5) આપત્તિની અસરો ટૂંકમાં વર્ણવો.
જવાબ : આપત્તિ ગમે તે પ્રકારની હોય, તે વ્યાપક વિનાશ નોંતરે છે. તેનાથી મોટા પ્રમાણમાં જાનમાલનું નુકસાન થાય છે. મકાનો, રેલવે, વીજળી અને માર્ગો જેવાં માળખાકીય સંસાધનો નષ્ટ પામે છે. લોકો બેઘર બને છે, અર્થવ્યવસ્થા ભાંગી પડે છે અને માનસિક આઘાત તથા રોગચાળાની સમસ્યાઓ સર્જાય છે.
પ્રશ્ન 3. નીચે આપેલા વિકલ્પમાંથી સાચો વિકલ્પ શોધીને લખો :
(1) નીચેના પૈકી કઈ આપત્તિનો સમાવેશ માનવસર્જિત આપત્તિમાં થતો નથી ?
(A) આગ (B) ઔધોગિક અકસ્માત (C) હુલ્લડ (D) ભૂકંપ
સાચો જવાબ : (D) ભૂકંપ
(2) નીચેના પૈકી કઈ આપત્તિ માનવસર્જિત છે ?
(A) ભૂકંપ (B) દાવાનળ (C) ઔદ્યોગિક અકસ્માત (D) ત્સુનામી
સાચો જવાબ : (C) ઔદ્યોગિક અકસ્માત
(3) ગુજરાતમાં સાપુતારા (ડાંગ)માં આવી જવલ્લે જ ઘટનાઓ બને છે ?
(A) ઔદ્યોગિક અકસ્માત (B) ભૂસ્ખલન (C) તીડ-પ્રકોપ (D) ત્સુનામી
સાચો જવાબ : (B) ભૂસ્ખલન
إرسال تعليق