GSEB Std 8 Social Science Chapter 19 Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 8 સામાજિક વિજ્ઞાન વિષયના પ્રકરણ 19 "સામાજિક-આર્થિક ક્ષેત્રે સરકારની ભૂમિકા" (Samajik-Arthik Ksetre Sarkarni Bhumika) ના સંપૂર્ણ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન, પાઠના મુખ્ય મુદ્દાઓ (IMP Notes), સરકારના કાર્યો, શિક્ષણ અને આરોગ્ય ક્ષેત્રે સરકારની ભૂમિકા, કૃષિ અને પશુપાલનનો વિકાસ, શ્વેતક્રાંતિ તથા માર્ગ સલામતી અંગેની વિગતો સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ અગત્યના મુદ્દાઓ (Std 8 Social Science Ch 19 IMP Notes) ✦
- લોકશાહી દેશમાં નાગરિકોના કલ્યાણ અને વિકાસ માટે સરકારની સામાજિક અને આર્થિક ક્ષેત્રે અગત્યની ભૂમિકા રહેલી છે.
- માનવની મૂળભૂત જરૂરિયાતોમાં રોટી, કપડાં, મકાન, શિક્ષણ, આરોગ્ય અને રોજગારીનો સમાવેશ થાય છે.
- દૂધના ઉત્પાદનમાં વધારો કરવા માટે દેશમાં 'શ્વેતક્રાંતિ' (White Revolution) લાવવામાં આવી છે.
- સરકારની આવકના મુખ્ય સ્રોતોમાં કરવેરા (Tax), જીએસટી (GST), દંડ, ફી, અને સરકારી ઉપક્રમોની આવકનો સમાવેશ થાય છે.
- માર્ગ સલામતી સપ્તાહ દર વર્ષે જાન્યુઆરી માસમાં ઉજવવામાં આવે છે.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 8 Social Science Chapter 19 Swadhyay Solution) ✦
પ્રશ્ન 1. ટૂંકમાં ઉત્તર આપો :
(1) કેવા સંજોગોમાં રાજકીય સ્વતંત્રતાનો કોઈ અર્થ રહેતો નથી ?
જવાબ : જો દેશના નાગરિકોને બે ટાઈમ પૂરતું અન્ન, પહેરવા કપડાં, રહેવા મકાન, પ્રાથમિક શિક્ષણ અને આરોગ્ય જેવી પાયાની જરૂરિયાતો ન મળતી હોય તથા ગરીબી અને શોષણ ચાલુ રહે, તો તેવી સ્થિતિમાં રાજકીય સ્વતંત્રતાનો કોઈ અર્થ રહેતો નથી.
(2) માનવની મૂળભૂત જરૂરિયાતો કઈ-કઈ છે ?
જવાબ : માનવની મૂળભૂત જરૂરિયાતોમાં ખોરાક (અન્ન), વસ્ત્ર (કપડાં), આવાસ (મકાન), શિક્ષણ, સ્વાસ્થ્ય (આરોગ્ય) અને રોજગારીનો સમાવેશ થાય છે.
(3) દેશમાં 'શ્વેતક્રાંતિ'થી કયો લાભ થયો છે ?
જવાબ : શ્વેતક્રાંતિ (દૂધ ઉત્પાદન વૃદ્ધિ) થી દેશમાં દૂધ અને તેની બનાવટોના ઉત્પાદનમાં અભૂતપૂર્વ વધારો થયો છે. ભારત દૂધ ઉત્પાદનમાં આત્મનિર્ભર બન્યો છે અને પશુપાલકોની આર્થિક સ્થિતિ સુધરી છે.
(4) સરકારની આવકના સ્રોત કયા છે ? કોઈ બે સ્રોત અંગે લખો.
જવાબ : સરકારની આવકના મુખ્ય સ્રોત કરવેરા, દંડ, ફી અને સરકારી ઉદ્યોગો છે. બે મુખ્ય સ્રોત:
1. કરવેરા (Tax) : સરકાર આવકવેરો, GST અને આયાત-નિકાસ જકાત દ્વારા નાગરિકો અને વ્યાપારીઓ પાસેથી કર વસૂલે છે.
2. જાહેર સાહસો અને ફી : સરકારી રેલવે, બેંકો, વીજળી બોર્ડ અને વિવિધ સેવાઓ માટે વસૂલાતી ફી સરકારની આવકના સ્રોત છે.
(5) માર્ગ સલામતી સપ્તાહ કયા માસમાં ઊજવવામાં આવે છે ?
જવાબ : માર્ગ સલામતી સપ્તાહ સામાન્ય રીતે દર વર્ષે જાન્યુઆરી માસમાં ઉજવવામાં આવે છે.
(6) ડ્રાઈવીંગ લાઈસન્સ મેળવવા માટે કઈ પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવું પડે ?
જવાબ : ડ્રાઈવિંગ લાઈસન્સ મેળવવા માટે સૌપ્રથમ લર્નિંગ લાઈસન્સ માટે અરજી કરવી પડે છે, ટ્રાફિક નિયમોની પરીક્ષા પાસ કરવી પડે છે અને ત્યારબાદ વાહન ચલાવવાની ટેસ્ટ આપીને પાકું ડ્રાઈવિંગ લાઈસન્સ મેળવવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન 2. ટૂંક નોંધ લખો :
(1) શિક્ષણ અને આરોગ્યના ક્ષેત્રે સરકારની ભૂમિકા :
દેશના વિકાસ માટે શિક્ષણ અને આરોગ્ય અનિવાર્ય છે. સરકારે પ્રાથમિક શિક્ષણ મફત અને ફરજિયાત બનાવ્યું છે તેમજ શાળાઓ અને કોલેજો શરૂ કરી છે. આરોગ્ય ક્ષેત્રે સરકારી હોસ્પિટલો, પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રો, રસીકરણ અભિયાન અને આયુષ્માન ભારત જેવી યોજનાઓ દ્વારા નાગરિકોને સસ્તી અને ઉત્તમ સ્વાસ્થ્ય સેવાઓ પૂરી પાડવામાં આવે છે.
(2) કૃષિના ક્ષેત્રે આવેલ પરિવર્તન :
આઝાદી પછી કૃષિ ક્ષેત્રે ક્રાંતિકારી પરિવર્તનો આવ્યાં છે. પરંપરાગત ખેતીના બદલે વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિઓ, સુધારેલાં બિયારણો, રાસાયણિક ખાતરો, ટ્રેક્ટર જેવાં આધુનિક યંત્રો અને નહેરો તથા ટ્યુબવેલ દ્વારા સિંચાઈની સગવડો વધારવામાં આવી છે. પરિણામે અનાજ ઉત્પાદનમાં દેશ સ્વાવલંબી બન્યો છે.
(3) માર્ગ અકસ્માત માટે મુખ્ય કારણો :
માર્ગ અકસ્માતોના મુખ્ય કારણોમાં ટ્રાફિકના નિયમોની અજાણતા કે અવગણના, વાહન ચલાવતી વખતે મોબાઈલનો ઉપયોગ, ઓવરસ્પીડ (ઝડપથી વાહન ચલાવવું), નશાની હાલતમાં વાહન ચલાવવું, થાક કે ઊંઘમાં વાહન ચલાવવું અને ખરાબ રસ્તાઓનો સમાવેશ થાય છે.
પ્રશ્ન 3. સમજાવો :
(1) ખેતી અને પશુપાલનના ક્ષેત્રે થયેલ વિકાસ અને તેની ખેડૂતોનાં જીવનધોરણ ઉપર થયેલી અસર :
વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિઓ અને સિંચાઈના વિકાસથી ખેતી અને પશુપાલન ક્ષેત્રે ઉત્પાદન ખૂબ વધ્યું છે. શ્વેતક્રાંતિને કારણે દૂધનું ઉત્પાદન વધતાં ખેડૂતોને વધારાની આવક મળી છે. આના પરિણામે ખેડૂતોનું આર્થિક જીવનધોરણ ઊંચું આવ્યું છે, તેમનાં બાળકોને સારું શિક્ષણ મળતું થયું છે અને જીવનશૈલીમાં સુધારો થયો છે.
(2) કેટલીક વસ્તુઓ ઉપર વધારાનો ટેક્સ નાખવાની જરૂરિયાત :
સિગારેટ, તમાકુ, દારૂ અને મોંઘી લક્ઝરીયસ વસ્તુઓ જે સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક છે કે અનિવાર્ય નથી, તેના વપરાશને અંકુશમાં રાખવા અને સમાજ હિત માટે સરકારે આવી વસ્તુઓ પર વધારાનો ટેક્સ (કર) નાખવો પડે છે, જેથી તેનાથી થતી આવક લોકકલ્યાણના કાર્યોમાં વાપરી શકાય.
(3) સ્પેશિયલ ઈન્ડસ્ટ્રિયલ ઝોનમાં ઉદ્યોગ શરૂ કરવાથી મળતા લાભો :
સ્પેશિયલ ઈન્ડસ્ટ્રિયલ ઝોન (ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રો) માં ઉદ્યોગ શરૂ કરવાથી સરકાર દ્વારા સસ્તી વીજળી, વેરામાં છૂટછાટ, ઉત્તમ માળખાકીય સગવડો (પાણી, રસ્તા, પરિવહન) અને સરળતાથી મંજૂરી જેવા વિશેષ લાભો મળે છે, જેથી ઉદ્યોગોનો ઝડપી વિકાસ થાય છે.
(4) અકસ્માત નિવારવા માટે ધ્યાનમાં રાખવાની બાબતો :
અકસ્માત નિવારવા માટે વાહન ચલાવતી વખતે ટ્રાફિકના તમામ નિયમોનું ચુસ્તપણે પાલન કરવું જોઈએ, મર્યાદિત ગતિએ વાહન ચલાવવું, ડ્રાઈવિંગ કરતી વખતે મોબાઈલનો ઉપયોગ ન કરવો, હેલ્મેટ અને સીટબેલ્ટ અવશ્ય પહેરવા તેમજ વાહનની નિયમિત જાળવણી કરાવવી જોઈએ.
إرسال تعليق