GSEB Std 8 Social Science Chapter 8 Swadhyay Solution: અહીં ધોરણ 8 સામાજિક વિજ્ઞાન વિષયના પ્રકરણ 8 "સ્વતંત્રતા પછીનું ભારત" (Svatantrata Pachhinu Bharat) ના સંપૂર્ણ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન, પાઠના મુખ્ય મુદ્દાઓ (IMP Notes), દેશી રાજ્યોનું એકીકરણ, સરદાર પટેલનું યોગદાન, રાજ્યોની પુનઃરચના, પંચવર્ષીય યોજનાઓ તેમજ આધુનિક ભારતની સિદ્ધિઓ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે.
✦ અગત્યના મુદ્દાઓ (Std 8 Social Science Ch 8 IMP Notes) ✦
- સ્વાતંત્ર્ય પ્રાપ્તિ અને પડકારો : 15 ઓગસ્ટ, 1947 ના રોજ ભારત સ્વતંત્ર થયો. અખંડ ભારતના ભાગલા થતાં પાકિસ્તાનમાંથી આવેલા આશરે 80 લાખ શરણાર્થીઓનું પુનર્વસન, 562 જેટલાં દેશી રાજ્યોનું એકીકરણ અને નવું બંધારણ ઘડવું વગેરે મોટા પડકારો હતા.
- દેશી રાજ્યોનું એકીકરણ : ગૃહપ્રધાન સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ અને તેમના સચિવ વી. પી. મેનની કુનેહથી ભાવનગરના મહારાજા કૃષ્ણકુમારસિંહજીની પહેલથી દેશી રાજ્યોના વિલીનીકરણની શરૂઆત થઈ. હૈદરાબાદ (પોલીસ પગલું), જૂનાગઢ (લોકમત દ્વારા) અને કશ્મીર (જોડાણખત દ્વારા) ભારત સંઘમાં જોડાયા.
- રાજ્યોની પુનઃરચના : ભાષાના આધારે સૌપ્રથમ ઈ.સ. 1953 માં આંધ્રપ્રદેશની રચના થઈ. ડૉ. ફઝલઅલી પંચની ભલામણથી 1 નવેમ્બર, 1956 થી 14 રાજ્યો અને 6 કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અસ્તિત્વમાં આવ્યા. 1 મે, 1960 ના રોજ ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્ર અલગ રાજ્યો બન્યા.
- વિદેશી વસાહતોનું મુક્તિ : 13 ઓગસ્ટ, 1954 ના રોજ ફ્રાન્સે પુડુચેરી સહિતની વસાહતો ભારતને સુપ્રત કરી. 18 ડિસેમ્બર, 1961 ના રોજ 'ઓપરેશન વિજય' લશ્કરી અભિયાન દ્વારા ગોવા, દીવ અને દમણ પોર્ટુગીઝોના કબજામાંથી મુક્ત થયા.
- આર્થિક વિકાસ અને પંચવર્ષીય યોજનાઓ : ઈ.સ. 1950 માં આયોજનપંચ (હાલનું નીતિ આયોગ) ની રચના થઈ. પ્રથમ પંચવર્ષીય યોજના 1951-56 માં શરૂ થઈ. હરિયાળી ક્રાંતિથી અનાજ ઉત્પાદનમાં અને શ્વેત ક્રાંતિથી દૂધ ઉત્પાદનમાં દેશ સ્વાવલંબી બન્યો.
- વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજી : ભારતે અવકાશ સંશોધનમાં GSLV જેવા ઉપગ્રહો લોન્ચ કરી અને મંગળ અભિયાન સફળ બનાવી વૈશ્વિક સ્તરે નામના મેળવી છે. 21 જૂનને 'વિશ્વ યોગ દિવસ' તરીકે યુએન (UN) દ્વારા જાહેર કરાયેલ છે.
✦ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન (Std 8 Social Science Chapter 8 Swadhyay Solution) ✦
પ્રશ્ન 1. ખાલી જગ્યા પૂરો :
(1) હિંદના વિભાજન માટે બ્રિટિશ પાર્લમેન્ટે ________ ધારો પસાર કર્યો હતો.
જવાબ : હિંદના વિભાજન માટે બ્રિટિશ પાર્લમેન્ટે હિંદ સ્વાતંત્ર્ય ધારો પસાર કર્યો હતો.
(2) ગુજરાતના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી ________ હતા.
જવાબ : ગુજરાતના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી ડૉ. જીવરાજ મહેતા હતા.
(3) હાલ આયોજનપંચ ________ તરીકે ઓળખાય છે.
જવાબ : હાલ આયોજનપંચ નીતિ આયોગ તરીકે ઓળખાય છે.
પ્રશ્ન 2. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર એક-બે વાક્યમાં લખો :
(1) ભારત ક્યારે સ્વતંત્ર થયું ?
જવાબ : ભારત દેશ 15 ઑગસ્ટ, 1947 ના રોજ સ્વતંત્ર થયો.
(2) રાજ્ય પુનઃરચના પંચના અધ્યક્ષ કોણ હતા ?
જવાબ : રાજ્ય પુનઃરચના પંચના અધ્યક્ષ સર્વોચ્ચ અદાલતના પૂર્વ ન્યાયમૂર્તિ ડૉ. ફઝલઅલી હતા.
(3) ગુજરાત રાજ્યની સ્થાપના ક્યારે કરવામાં આવી ?
જવાબ : ગુજરાત રાજ્યની સ્થાપના 1 મે, 1960 ના રોજ કરવામાં આવી હતી.
પ્રશ્ન 3. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર ટૂંકમાં લખો :
(1) સ્વતંત્ર ભારતની સામે કયા-કયા પડકારો હતા ?
જવાબ : સ્વતંત્ર ભારતની સામે નીચે મુજબના મુખ્ય પડકારો હતા :
1. પાકિસ્તાનથી આવેલા આશરે 80 લાખ શરણાર્થીઓને ભારતમાં સમાવવા અને તેમનું પુનર્વસન કરવું.
2. આઝાદી સમયે નાનાં-મોટાં 562 જેટલાં દેશી રાજ્યોનું ભારતીય સંઘમાં એકીકરણ કરવું.
3. દેશની પ્રજાની અપેક્ષાઓ સંતોષી શકે તેવું મજબૂત બંધારણ અને રાજકીય વ્યવસ્થાનું નિર્માણ કરવું.
4. ભાષા, ધર્મ અને પ્રદેશની વિવિધતા વચ્ચે રાષ્ટ્રીય એકતા સાધીને રાષ્ટ્રનો વિકાસ સાધવો.
5. ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ખેતીની વિકટ સમસ્યાઓ, ગરીબી, નિરક્ષરતા અને સ્વાસ્થ્યલક્ષી સવલતોનો અભાવ દૂર કરવો.
(2) જૂનાગઢનું ભારતસંઘ સાથે જોડાણ ક્યારે કરવામાં આવ્યું ?
જવાબ : જૂનાગઢના નવાબે પોતાના રાજ્યનું પાકિસ્તાન સાથે જોડાણ કર્યું, જેનો વિરોધ કરવા મુંબઈમાં જૂનાગઢના નાગરિકોએ ‘આરઝી હકૂમત’ ની સ્થાપના કરી. પરિસ્થિતિ વણસતાં નવાબ પાકિસ્તાન નાસી ગયા અને ભારતે જૂનાગઢનો કબજો લીધો. ત્યારબાદ લોકમત લેવાતા પ્રચંડ બહુમતીથી જૂનાગઢની જનતાએ ભારત સાથેના જોડાણને સમર્થન આપ્યું અને જૂનાગઢનું વિલીનીકરણ થયું.
(3) અવકાશ વિજ્ઞાનક્ષેત્રે ભારતે સાધેલ પ્રગતિની નોંધ લખો.
જવાબ : અવકાશ વિજ્ઞાનક્ષેત્રે ભારતે અપ્રતિમ પ્રગતિ સાધી છે. મર્યાદિત સાધનો હોવા છતાં ભારતે GSLV જેવા વિશિષ્ટ સેટેલાઈટ લૉન્ચ વ્હીકલ તૈયાર કર્યા છે. ભારતે છોડેલા વિજ્ઞાન અને પ્રસારણના ઉપગ્રહો તેમજ મંગળ ગ્રહ પર પહોંચવા માટેનું ‘મંગળ અભિયાન’ સફળ રહ્યું છે. ઉપગ્રહ છોડવામાં ભારતે સંપૂર્ણ સ્વાવલંબન પ્રાપ્ત કર્યું છે, જેની વૈશ્વિક સ્તરે નોંધ લેવાઈ છે.
પ્રશ્ન 4. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર સવિસ્તર લખો :
(1) દેશી રાજ્યોના એકીકરણ અને વિલીનીકરણ વિશે માહિતી આપો.
જવાબ : આઝાદી સમયે ભારતમાં 562 જેટલાં નાનાં-મોટાં દેશી રાજ્યો હતાં. નાયબ વડાપ્રધાન અને ગૃહપ્રધાન સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલે રાજાઓમાં દેશભક્તિ જાગ્રત કરી. તેમના અને સચિવ વી. પી. મેનના પ્રયત્નોથી 'જોડાણખત' અને 'જૈસે થે કરાર' તૈયાર થયા. સરદાર પટેલે સાલિયાણા અને હકોના રક્ષણની ખાતરી આપીને હૈદરાબાદ, જૂનાગઢ અને કશ્મીર સિવાયનાં તમામ રાજ્યોનું ભારતમાં વિલીનીકરણ કર્યું. હૈદરાબાદમાં પોલીસ પગલું ભરાયું, જૂનાગઢમાં લોકમત લેવાયો અને કશ્મીરના રાજા હરિસિંહે પાકિસ્તાનના આક્રમણ સમયે જોડાણખત પર સહી કરી. આમ, 1948 ના અંત સુધીમાં દેશી રાજ્યોનું સફળ એકીકરણ પૂર્ણ થયું.
(2) પંચવર્ષીય યોજનાઓથી થયેલ આર્થિક વિકાસ વિશે માહિતી આપો.
જવાબ : ઈ.સ. 1950 માં સ્થપાયેલા આયોજનપંચ (નીતિ આયોગ) દ્વારા પ્રથમ પંચવર્ષીય યોજના 1951-56 માં શરૂ થઈ. આ યોજનાઓના પરિણામે દેશમાં ભારે અને પાયાના ઉદ્યોગો સ્થપાયા, જેથી ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનમાં દેશ સ્વાવલંબી બન્યો. કૃષિક્ષેત્રે 'હરિયાળી ક્રાંતિ' આવવાથી અનાજની આયાત કરતો ભારત આજે અનાજની નિકાસ કરતું રાષ્ટ્ર બન્યું છે. દૂધ ઉત્પાદનમાં 'શ્વેત ક્રાંતિ' અને તેલીબિયાંમાં 'પીળી ક્રાંતિ' દ્વારા ઉત્પાદન વધારવામાં આવ્યું છે. આ યોજનાઓથી રાષ્ટ્રીય આવક અને માથાદીઠ આવકમાં વધારો થયો છે તેમજ નાગરિકોના સરેરાશ આયુષ્ય અને આરોગ્યમાં સુધારો થયો છે.
(3) આઝાદી પછીનાં વર્ષોમાં ભારતે સાધેલી પ્રગતિ વિશે ટૂંકમાં માહિતી આપો.
જવાબ : આઝાદી પછીનાં વર્ષોમાં ભારતે અનેક ક્ષેત્રોએ નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી છે:
1. લોકશાહીની સફળતા : ભારતે લોકશાહી આદર્શો અને પુખ્તવય મતાધિકારને સફળતાપૂર્વક જીવંત રાખ્યા છે. નિષ્પક્ષ ન્યાયતંત્ર અને પ્રેસ સ્વાતંત્ર્ય દેશની મોટી ઉપલબ્ધિ છે.
2. ટેક્નોલોજી અને ઉદ્યોગ : ઈલેક્ટ્રોનિક્સ, ટેલિકોમ્યુનિકેશન, સ્ટીલ, પેટ્રોકેમિકલ્સ અને અવકાશ વિજ્ઞાન (GSLV અને મંગળ અભિયાન) માં દેશે હરણફાળ ભરી છે.
3. સાંસ્કૃતિક ગૌરવ : ભારતીય સંસ્કૃતિ અને યોગનું મહત્ત્વ વિશ્વએ સ્વીકાર્યું છે. યુએન (UN) દ્વારા 21 જૂનને 'વિશ્વ યોગ દિવસ' તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યો છે.
✦ પ્રવૃત્તિ અને વિશેષ માહિતી (Activities & Extra Knowledge) ✦
● મહાગુજરાત ચળવળ વિશે સંક્ષિપ્ત માહિતી :
- મુંબઈ દ્વિભાષી રાજ્યમાંથી ગુજરાતી ભાષીઓ માટે અલગ 'ગુજરાત' રાજ્ય રચવા માટે મહાગુજરાત ચળવળ શરૂ થઈ હતી.
- આ આંદોલનના મુખ્ય નેતાઓમાં ઈન્દુલાલ યાજ્ઞિક (ઇન્દુચાચા), ભાઈલાલભાઈ (ભાઈકાકા) અને બ્રહ્મકુમાર ભટ્ટનો સમાવેશ થાય છે.
- સંઘર્ષના અંતે 1 મે, 1960 ના રોજ સાબરમતી આશ્રમ, અમદાવાદ ખાતે પૂજ્ય રવિશંકર મહારાજના હસ્તે નવા ગુજરાત રાજ્યનું ઉદ્ઘાટન થયું હતું.
إرسال تعليق